Кіріспе
Жануға қабілетті қоқымды ұстағыш
Шанышқалғыш (кейде ұтқырғыш) – ішкі жану қозғалтқыштары, камин, пештер сияқты жану көздерінен жануға қабілетті қоқымның шығуына кедерілес кез келген құрылғы. Шанышқалғыштар далалық өрттердің алдын алуда және жарылғыш атмосфераның тұтандырылуында маңызды рөл атқарады. Осы себепті, оларды қолдану көптеген елдерде заңмен міндетті.
Бу
Бу локомотивтеріндегі ұшқын тоқтағыштар ішкі (түтін қорабы ішіндегі сым торлы конструкция түрінде) немесе сыртқы болуы мүмкін. Америка Құрама Штаттарында ұшқын тоқтағыштарды қолданудың алғашқы мысалдары бу локомотивтерінде кездеседі. Ағаш және көмірмен жұмыс істейтін локомотивтер желмен оңай тасымалданатын қызыл жалынды (ұшқындарды) шығарады. Бір танымал конструкция – Radley–Hunter ұшқын тоқтағышы, ол спираль тәрізді конус арқылы орталықтан тепкіш күшін пайдаланып, ұшқындарды газдан бөліп алады. Жабдықтан туындаған өрттердің алдын алу мәселесі 20-шы ғасырда да жалғасты. Калифорния университетінің Берклидегі ғалымдары Дж. П. Фэрбанк және Рой Бейнер осы мәселе бойынша алғашқы ғылыми зерттеулер жүргізді. Олардың тәжірибелері 0,584 мм-ден үлкен диаметрлі ыстық бөлшектердің жабайы өсімдіктерді тұтандыруға қабілетті екенін көрсетті.
Ғимараттар
Шамды тұтқыштар түтін құбырының (немесе дымоходтың) үстіне де орнатылады, оттан (әсіресе, ағаш жағу кезінде) ұшқындардың тұтанғыш жамылғы беттеріне (мысалы, қызыл кірпіш, сабан немесе битумды қабат) түсіп өрт сөндіруіне немесе жанғыш материалдарға құлауына жол бермеу үшін. Мұндай шам тұтқыш әдетте металл тордың екі қабатынан тұрады, ол ұшқындарды ұстап, түтін газының шығуына мүмкіндік береді. Ірі электр станцияларының қазандықтары көбінесе электростатикалық тұндырғыштармен жабдықталады.
Орталықтанбұзғыш
Орталықтан тепкіш типтегі ұшқын тоқтағыштар ірі бөлшектерді центрифугалдық күш арқылы ұстап тұру үшін стационарлық қанаттарды, бөгеттерді немесе басқа да құрылғыларды пайдаланады. Мұндай ұшқын тоқтағыштар көбінесе ауыр ауыл шаруашылығы және құрылыс техникасында (тракторларда, комбайндарда, бульдозерлерде және т.б.) кездеседі, бірақ кейбіреулері мотоциклдер және басқа да барлық жерге жүретін көліктер үшін де жасалған.
Экран
Экранды оттық тұтқыштар үлкен бөлшектердің қа шығарғыш жүйеден шығуын болдырмау үшін физикалық торды пайдаланады. Бұл ең қарапайым және кең таралған оттық тұтқыштардың түрі. Экранды құрылғылар көбінесе мотоциклдерде, квадроциклдерде (ATV) және кішкентай қозғалтқыштарда қолданылады.
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттарда ұшқын тоқтату құрылғысын пайдалануды реттейтін заңдар юрисдикцияға байланысты. АҚШ Орман қызметінің және көптеген басқа федералды басқарудағы жерлерде ішкі жану қозғалтқыштары Федералды ережелер кодексінің 36 CFR 261.52 талаптарына сәйкес болуы керек. Бұл талап оператордың әрқашан сертификатталған және дұрыс күтілген ұшқын тоқтату құрылғысын орнатылған күйде ұстауын міндеттейді. Көптеген штаттық және жергілікті жер басқару органдары федералды талаптарды қабылдайды. Штаттың көлік бөлімінде заңды түрде тіркелген автомобильдерге ерекшеліктер бар. Өрт қаупінің жоғары деңгейі кезінде жерді басқарушылар, тіпті дұрыс жұмыс істейтін ұшқын тоқтату құрылғысы орнатылған болса да, барлық моторлы құралдарды пайдалануға тыйым сала алады. Ұшқын тоқтату құрылғыларын тексеруді оқытылған құқық қорғау органдары немесе өрттен қорғау қызметкерлері жүргізеді. Тексерулер жекелей немесе көлемді демалыс күндері тексеру бекеттерінің бөлігі ретінде жүзеге асырылуы мүмкін. Біліктілігі жоқ немесе өзгертілген құрылғыларды пайдаланған операторлар айыптала алады. Ұшқын тоқтату құрылғыларына қатысты заңдарды бұзу үшін санкциялар оны шығарған агенттікке байланысты. Егер өртке сәйкес емес көлік құралының кінәлі екені анықталса, оператор азаматтық немесе қылмыстық сотта жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Ұшқын тоқтату құрылғыларын сертификаттау бойынша сынақтарды Сан-Димас қаласындағы (Калифорния штаты) АҚШ Орман қызметінің Технология және даму орталығы жүргізеді. Техникалық талаптар FS5100 1 орман қызметінің ережесінде сипатталған. 36 CFR 261.52 талаптарына сәйкес келетін барлық ұшқын тоқтату құрылғылары сертификатталған және АҚШ Орман қызметінің Ұшқын тоқтату құрылғылары туралы нұсқаулығында тізімделген болуы керек. Бұл нұсқаулық АҚШ-та қол жетімді барлық білікті өнімдердің толық тізімі болып табылады және екі жылда бір рет жарияланады. Ұшқын тоқтату құрылғылары туралы нұсқаулықты далалық инспекторлар және тұтынушылар өнімнің сертификация статусын тексеру үшін пайдаланады. АҚШ-та ұшқын тоқтату құрылғысының біліктілігін алуды көздейтін өндірушілер жалпы мақсаттағы және кішкентай қозғалтқыштарға арналған ұшқын тоқтату құрылғылары үшін АҚШ Орман қызметінің «Өндірушілердің ұсыну процедурасымен» танысуы керек.