Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түтін байланыс құралы ретінде
Smoke used as a mode of communication
Түтін сигналы – қашықтықтан хабарласудың ең ежелгі түрлерінің бірі. Бұл алыс қашықтыққа арналған көру арқылы хабар алмасудың бір түрі. Әдетте түтін сигналдары жаңалықтарды жеткізу, қауіп туралы ескерту немесе адамдарды бір орынға шақыру үшін қолданылады.
The smoke signal is one of the oldest forms of long distance communication. It is a form of visual communication used over a long distance. In general smoke signals are used to transmit news, signal danger, or to gather people to a common area.
Тарих және қолданылуы
Ежелгі Қытайда Ұлы Қабырғаның бойындағы жауынгерлер бір-бірін жау шапқыншылығынан ескерту үшін маяк мұнараларына түтін сигналдарын жіберген. Түтіннің түсі шабуылдаушылардың саны туралы мәлімет берді. Түтін сигналын дұрыс пайдаланбау салдарынан Батыс Чжоу әулетінің біздің заманымыздан бұрынғы 8-ғасырда құлағаны туралы дәстүрлі пікір бар. Чжоу патшасы Ю өзінің сардарларын Бао Си, оның сүйіктісін көңіл көтеру үшін жалған ескерту сигналдарымен алдаған. Солтүстік Американың жергілікті халықтары да түтін сигналдарын қолданды. Әр тайпаның өз сигналдау жүйесі мен түсінігі болды. Сигнал беруші әдетте ылғалды шөпті пайдаланып, биік жерде от жақты, нәтижесінде түтін бағанасы көтерілді. Шөп кепкен соң алынып, отқа тағы бір шоғыр салынатын. Дегенмен, түтіннің көтерілу орны белгілі бір мағынаны білдірді. Егер түтін төбенің ортасынан көтерілсе, бәрі жақсы екенін, ал төбеден көтерілсе, қауіп бар екенін білдірді. Түтін сигналдары бүгінге дейін қолданылып келеді. Кардиналдар алқасы жаңа Папа сайлануын көрсету үшін папалық конклав кезінде түтін сигналдарын пайдаланады. Сайлауға құқылы кардиналдар біреуі үштен екісіне бір дауыс қосылғанша құпия дауыс беруді жүргізеді. Әрбір дауыс беруден кейін бюллетеньдер өртеледі. Қара түтін дауыс берудің сәтсіз аяқталғанын, ал ақ түтін жаңа Папа сайланғанын көрсетеді. Әскери күштер, әсіресе артиллерия немесе әуе көмегін шақыру кезінде, позицияларды белгілеу үшін түрлі түсті түтін гранаталары жиі қолданылады. Түтін сигналдары қауіптің белгісін беруге арналған түтін шығаратын құрылғыларды да білдіруі мүмкін.
In ancient China, soldiers along the Great Wall sent smoke signals on its beacon towers to warn one another of enemy invasion. The colour of the smoke communicated the size of the invading party. Misuse of the smoke signal is traditionally considered to have contributed to the fall of the Western Zhou Dynasty in the 8th century BCE. King You of Zhou was said to have had a habit of fooling his warlords with false warning beacons to amuse Bao Si, his concubine. North American indigenous peoples also communicated via smoke signal. Each tribe had its own signaling system and understanding. A signaler started a fire on an elevation typically using damp grass, which caused a column of smoke to rise. The grass was taken off as it dried and another bundle was placed on the fire. Reputedly the location of the smoke along the incline conveyed a meaning. If it came from halfway up the hill, it signaled that all was well; but from the top of the hill, it signified danger. Smoke signals remain in use today. The College of Cardinals uses smoke signals to indicate the selection of a new Pope during a papal conclave. Eligible cardinals conduct a secret ballot until someone receives a vote of two thirds plus one. The ballots are burned after each vote. Black smoke indicates a failed ballot, and white smoke means a new Pope has been elected. Colored smoke grenades are commonly used by military forces to mark positions, especially during calls for artillery or air support. Smoke signals may also refer to smoke producing devices used to send distress signals.
Америка тумасы
Льюис пен Кларктың күнделіктерінде олардың экспедициясының болғанын немесе жергілікті тайпалармен кездесу ниетін хабарлау үшін далаларды өртеуді, американдықтардың қолданған әдісін бірнеше рет пайдаланғандары жазылған.
Lewis and Clark's journals cite several occasions when they adopted the Native American method of setting the plains on fire to communicate the presence of their party or their desire to meet with local tribes.
Ямана
Оңтүстік Американың яманостары отты түтін сигналдары арқылы хабар жіберу үшін қолданған, мысалы, егер кит жағаға шығып қалса. Көп мөлшердегі еттің ысырап болмауы үшін көптеген адамдарды хабардар ету қажет болды. Олар басқа жағдайларда да түтін сигналдарын пайдаланған болуы мүмкін, сондықтан Магеллан да осындай өрттерді көргенімен, пейзажқа "Тьерра-дель-Фуэго" ("Оттар елі") деген ат қойған болуы мүмкін; алайда, ол табиғи құбылыстардың түтінін немесе жарығын көрген болуы да ғажап емес.
Yámanas of South America used fire to send messages by smoke signals, for instance if a whale drifted ashore. The large amount of meat required notification of many people so that it would not be wasted. They might also have used smoke signals on other occasions—thus it is possible that Magellan saw such fires and was inspired to name the landscape Tierra del Fuego ("Land of Fire"); however, he may have seen the smoke or lights of natural phenomena.
Түскі қару
Кейптаун түскі оқ атуы, дәлірек айтқанда одан шығатын түтін, Табель шығанағындағы теңіз хронометрлерін дұрыс уақытқа келтіру үшін қолданылды.
The Cape Town Noon Gun, specifically the smoke its firing generates, was used to set marine chronometers in Table Bay.
Австралия аборигендері
Австралияның барлық жерінде тұратын аборигендер түрлі мақсаттарда түтін сигналдарын қолданған, кейде басқаларға өздерінің бар екендігін хабарлау үшін, әсіресе өздеріне тиесілі емес жерлерге кіргенде. Кейде ақ адамдарды сипаттау үшін пайдаланылатын түтін белгілері хабарларды жіберудің ең жылдам жолы болды. Ақпаратты жеткізу үшін түтіннің түрлі түстері (қара, ақ немесе көк, күйдірілген материалдың ылғал шөп, құрғақ шөп, қамыс немесе басқа материалдар екендігіне байланысты) пайдаланылды, сондай-ақ түтіннің пішіні (бағана, шар немесе сақина) жеке тайпа мүшелерінің аттарын қосуға мүмкіндік беретін жеткілікті күрделі хабарлау жүйесін құруға болатын. Басқа да байланыс құралдары сияқты, сигналдар да қате түсіндірілуі мүмкін. Бірде "біз келеміз" деп аударылған түтін белгісі тайпаны қорғау үшін соғыс тобына қосылу деп қате түсіндірілді, ал шындығында ол сәтті аң аулағаннан кейін аң аулау топтарының жиналуын білдірген.
Aboriginal Australians throughout Australia have used smoke signals for various purposes— sometimes to notify others of their presence, particularly when entering lands which were not their own. Sometimes used to describe visiting whites, smoke signals were the fastest way to send messages. Different colours of smoke (black, white or blue, depending on whether the material being burnt was wet grass, dry grass, reeds or other materials) were used to convert information, as was the smoke's shape (a column, ball or ring), allowing a messaging system sophisticated enough to include the names of individual tribesmen. Like other means of communication, signals could be misinterpreted. In one recorded instance, a smoke signal reply translated as "we are coming" was misinterpreted as joining a war party for protection of the tribe, when it was actually to indicate hunting parties coming together after a successful hunt.