Көне және орта ғасырдағы қарулар: өртеу, жағу арқылы қарсыласты жою. Грек оты, күкірт, майлы заттар соғыста қолданылған. Қоршау, теңіз шайқастарында тиімді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық және ортағасырлық кезеңдерде зақым келтіру үшін жылу немесе жануды қолданған қарулар.
Weapons during the classical and medieval periods that used heat or burning for damage
Классикалық және ортағасырлық кезеңдерде (шамамен б.з.д. 8 ғасырдан бастап 16 ғасырдың ортасына дейін) жаудың жеке құрамын, бекіністерін немесе аумақтарын жою немесе зақымдау үшін жылу немесе жану әрекетін қолданған ертедегі жылулық қарулар соғыста пайдаланылды. Өртке қарсы құрылғылар, әсіресе қоршаулар мен теңіз шайқастарында жиі оқ-дәрі ретінде қолданылды: кейбір заттар күйдіріп немесе қайнатып зақым келтіру үшін қыздырылған, ал басқалары күйдіру немесе зақымдау үшін химиялық қасиеттеріне сүйенді. Бұл қаруларды жеке адамдар қолдана алатын, қоршау машиналарын арқылы лақтыратын немесе әскерлік стратегия ретінде пайдаланатын. Грек оты сияқты мұнайға негізделген өртке қарсы қоспаларды лақтыру машиналарымен немесе сифон арқылы жіберуге болады. Күкірт пен майға малынған материалдар кейде жауға лақтырылып, оларды өртеді немесе найза, жебе және бұрандаларға бекітіліп, қолмен немесе машинамен атылды. Ең қарапайым және көп таралған жылулық снарядтар – қайнап жатқан су мен ыстық құм, оларды шабуылдаушыларға құюға болады. Басқа да жеке құрамға қарсы қаруларға ыстық шайыр, май, қарағай шайыры, жануар майы және басқа да ұқсас қоспалар кірді. Түтін шабуылдаушыларды шатастыру немесе кері шегіндіру үшін қолданылды. Әктас пен күкірт сияқты заттар улы және соқырландыруға әкелуі мүмкін. Өрт пен өртке қарсы қарулар жаудың құрылыстары мен аумағына қарсы, кейде кең ауқымда қолданылды. Көлемді жерлер, қалалар мен ауылдар жиі күйдірілген жер стратегиясының бөлігі ретінде өртеліп, қиратылды. Кейбір қоршау техникалары – мысалы, кен қазу және бұрғылау – қабырғалар мен құрылыстардың құлауын аяқтау үшін жанғыш заттар мен отты пайдаланды. Осы кезеңнің соңына қарай оқ-дәрі ойлап табылды, бұл қарулардың күрделілігін арттырды, бастапқыда оттық найзалар пайда болды, содан кейін зеңбіректер мен басқа да атыс қаруларының дамуына әкелді. Ертедегі қарулардың дамуы содан бері жалғасып келеді, қазіргі заманғы соғыс қарулары, мысалы, напалм, жалын тастағыштар және басқа да жарылғыш заттар түпнұсқалық ертедегі жылулық қарулармен тікелей байланысты. Өрт қою және басқа да қиратушылық стратегияларды қазіргі заманғы стратегиялық бомбалауда көруге болады.
Early thermal weapons, which used heat or burning action to destroy or damage enemy personnel, fortifications or territories, were employed in warfare during the classical and medieval periods (approximately the 8th century BC until the mid 16th century AD). Incendiary devices were frequently used as projectiles during warfare, particularly during sieges and naval battles: some substances were boiled or heated to inflict damage by scalding or burning; other substances relied on their chemical properties to inflict burns or damage. These weapons or devices could be used by individuals, thrown by siege engines, or utilised as army strategy. Incendiary mixtures, such as the petroleum based Greek fire, could be launched by throwing machines or administered through a siphon. Sulfur and oil soaked materials were sometimes ignited and thrown at the enemy, or attached to spears, arrow and bolts and fired by hand or machine. The simplest and most common thermal projectiles were boiling water and hot sand, which could be poured over attacking personnel. Other anti personnel weapons included the use of hot pitch, oil, resin, animal fat and other similar compounds. Smoke was used to confuse or drive off attackers. Substances such as quicklime and sulfur could be toxic and blinding. Fire and incendiary weapons were also used against enemy structures and territory, sometimes on a massive scale. Large tracts of land, towns and villages were frequently ignited as part of a scorched earth strategy. Some siege techniques—such as mining and boring—relied on combustibles and fire to complete the collapse of walls and structures. Towards the latter part of the period, gunpowder was invented, which increased the sophistication of the weapons, starting with fire lances, which led to the eventual development of the cannon and other firearms. Development of the early weapons has continued ever since, with modern war weapons such as napalm, flame throwers, and other explosives having direct roots in the original early thermal weapons. Fire raising and other destructive strategies can still be seen in modern strategic bombing.
"От пен семсер"
Жаудың мүліктері мен аумақтарын жою – жазалау және ресурстарды тартып алудың екі мақсатына қызмет ететін соғыстың негізгі стратегиясы болды. Б.з.д. V ғасырға дейін гректер қоршау соғысында көп тәжірибе жинақтамағандықтан, жауды қозғау үшін жою стратегиясын қолданды; олар егістіктерді, ағаштарды және үйлерді қиратты. Ғасырлар өткен соң, византиялықтар қоршау технологиясын жетілдіргенімен, бұл стратегияны ұсынды. Өрт – аумақтарды қиратудың ең оңай жолы еді, оны шағын күштер тез және оңай орындай алатын. Шотландықтар Тәуелсіздік соғыстары кезінде осы стратегияны тиімді пайдаланды; олар Солтүстік Англияға қайталап шабуыл жасап, бүкіл аймақ өзгеретінше көптеген ауылдарды өртеп жіберді. Осы тактиканы жүз жылдық соғыс кезінде Англия да қолданды; олар француз ауылдарын жылдам шабуылдар кезінде өртеп, экономикалық соғыс жүргізді, ал от – олардың басты қаруы болды. 1339 жылғы бір шабуыл кезінде 2000-нан астам ауыл мен қамалдың қиратылғаны туралы мәліметтер сақталған. Өрт жерді, азық-түлікті және мүлікті жоюмен қатар, қарсы күштерді ысырап ету үшін де қолданылды. 13 ғасырдағы моңғол әскерлері негізгі күштерінен шағын отрядтарды жіберіп, шөптерді және елді мекендерді өртеу арқылы қарсыластардың назарын аударуға тырысты. Өртпен жою – тек шабуылдау тактикасы ғана емес; кейбір елдер мен әскерлер басқыншы әскерлерді азық-түлік пен жем-шөптен айыру үшін өздерінің жерлерінде «көктемгі жер» саясатын қолданды. Шотландияның Роберт I патшасы 1322 жылғы ағылшын шабуылына жауап ретінде Англияның солтүстік-батысына жазалау және диверсиялық шабуылдар жасады, содан кейін Кулроссқа шегінді, ағылшын армиясының жолында қалған шотланд жерлерін өртеп жіберді. Ағылшындар азық-түліктен қырылып, жорықтан бас тартуға мәжбүр болды. Мұндай агрессивті әрекеттер тек аумақтық жауларға қарсы соғыстармен ғана шектелмей, жаулап алу, бағындыру және бүліктерді жазалау стратегияларының бір бөлігін құрады. Ұлы Александр б.з.д. 335 жылы Грек Тебінде болған көтерілісті басып, қаланың өртелуіне және қирауына бұйрық берді. Александр б.з.д. 330 жылы Персепольде де осыған ұқсас өртеуге бұйрық берді (немесе рұқсат берді). Бұл саясат сол кезең бойына қайталанды. Англияның I Вильгельмі 11 ғасырда Англияны жаулап алғаннан кейін Нортумбрияны бақылауға алу үшін бүкіл аймақтағы қирату науқандарын жүргізді: «Ол егіндерді, малды, құралдарды және азық-түлікті күлге айналдыруға бұйырды. 100 000-нан астам адам аштықтан қаза тапты», – деп хабарлады сол замандас хронист Ордерик Виталис. Бұл оқиға келесі ғасырда, Англияның Стивен патшасының билігіндегі хаостық кезеңде қайталанды. Стивеннің жақтастары мен таққа таласқан императрица Матильданың жақтастары арасында азамат соғысы басталды. «Геста Стефани» Стивеннің жақтастарының бірі, Глостерлік Филиптің іс-әрекеттерін былай сипаттайды: «Ол от пен қылышпен, зорлық-зомбылық пен тонаумен барлық жаққа ашуланып, аумақты «шөлге» және «қорқынышты далаға» айналдырды».
The destruction of enemy possessions and territory was a fundamental strategy of war, serving the dual purpose of punishment and deprivation of resources. Until the 5th century BC, the Greeks had little expertise in siege warfare and relied on a strategy of devastation to draw the enemy out; they destroyed crops, trees and houses. Centuries later, the Byzantines recommended this strategy, even though they had developed siege technology. Fire was the easiest way of harrying and destroying territories, and could be done easily and quickly by small forces. It was a strategy put to good use by the Scots during the Wars of Independence; they repeatedly launched raids into northern England, burning much of the countryside until the whole region was transformed. The tactics were replicated by England during the Hundred Years' War; fire became their chief weapon as they laid waste to the French countryside during lightning raids called chevauchées, in a form of economic warfare. One estimate records the destruction of over 2000 villages and castles during one raid in 1339. As well as causing the destruction of lands, food and belongings, fire could also be used to divert manpower. 13th century Mongol armies regularly sent out small detachments from their main forces to start grass fires and fire settlements as diversions. Devastation by fire was not only used as an offensive tactic; some countries and armies employed "scorched earth" policies on their own land to deprive invading armies of all food and forage. Robert I of Scotland reacted to the English invasion of 1322 by launching punitive and diversionary chevauchées into north west England, then retreating to Culross, burning as he went the Scottish lands which lay in the path of the English army. The English ran out of food and had to abandon the campaign. Such acts of aggression were not limited to wars against territorial enemies, but could form part of the strategies of conquest, subjugation and punishment of rebellion. Alexander the Great suppressed a revolt in Thebes, Greece in 335 BC, after which he ordered the city to be torched and laid waste. Alexander ordered (or allowed) a similar arson at Persepolis in 330 BC. It was a policy which was repeated throughout the period. William I of England, following his conquest of England in the 11th century, asserted his control of Northumbria by destructive campaigns throughout the region: "He ordered that crops and herds, tools and food should be burned to ashes. More than 100,000 people perished of hunger", reported Orderic Vitalis, a contemporary chronicler. It was a scene repeated the following century, during the anarchy of Stephen of England's reign. Civil war erupted between Stephen's supporters and those of the Empress Matilda, a rival claimant for the throne. The Gesta Stephani tells of the deeds of one of Stephen's supporters, Philip of Gloucester, by describing how he "raged in all directions with fire and sword, violence and plunder", reducing territory to "bare fields and dreadful desert".
Қолдану әдістері
Ең қарапайым деңгейде, оттың өзі қару ретінде қолданылып, кең ауқымды қиратуға немесе жаудың нақты орналасқан жерлерін немесе техникасын нысанаға алуға пайдаланылған. Ол көбінесе қоршау машиналарын және ағаш құрылыстарға қарсы қолданылған. Жақыннан өртеуге арналған қарулар қалалар мен бекіністерді өртеп жіберу үшін қолданылған, ал жау әскерлеріне қарсы түрлі жылулық қарулар пайдаланылған. Кейбір әскерлер арнайы "өрт әскерлерін" құрған. 837 жылға қарай, көптеген мұсылман әскерлерінде "наффатин" (өрт оқшылары) тобы болды, ал мамлюк сұлтанаты Кипрге шабуыл үшін флот құрғанда, оларда "нафата", яғни өрт әскерлері болды.
At the simplest level, fire itself was used as a weapon to cause large scale destruction, or to target specific enemy positions or machinery. It was frequently used against siege engines and wooden structures. Incendiary weapons could be used to set fire to towns and fortifications, and a wide range of thermal weapons were used against enemy personnel. Some armies developed specialised "fire troops". By 837, many Muslim armies had groups of "naffatin" (fire archers), and when the Mamluk Sultanate raised a fleet for an attack on Cyprus they had "nafata", or firetroops.
Қарапайым от жағу
Жаудың бекіністері мен жабдықтарын өртеу әрқашан күрделі шара емес еді, және көптеген өрттерді қарапайым материалдарды қолданатын жеке адамдар тұтандырды. 1063 жылы Нормандияның Вильгельм әскері Майенді қоршағанда, олар қамалға от атқызып, гарнизонды қорқытып, екі жігіт қамалға жасырын кіріп, ішінде өрт шығарды. Гарнизон қарсылық көрсетпей берілді. Қоршаудағы күштер кейде шабуылдап, шабуылшылардың лагерін немесе жабдықтарын өртеуге тырысатын. 986-987 жылдары Хью Капе Лаонды қоршағанда, оның әскерлері бір түні мас болып, Карл герцогінің әскері лагерьге шабуыл жасап, Хьюды қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Қоршаудағылар ғана емес, қоршау машиналарын өртеуге болатын. 1175 жылы Фридрих I Барбаросса Алессандрия қоршауын тастағанда, ол өзінің лагерін және жабдықтарын өртеп жіберді. Дегенмен, барлық қару-жарақ сияқты, өрт қоюдың да өз қатері бар еді. 651 жылы Мерсиялық Пенда Бамбург қамалын иемдену үшін ағаш, қабырға, биік талдар мен шатырдан тұратын өрт орнын жасауға тырысты. Жел бағытын өзгертті және от Пенданың әскеріне қайта соқты, олар шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл сәтті жел өзгерісі қасиетті Айданға байланысты болды, ол Фарн аралдарынан шыққан түтінді көріп, қорғаушылар үшін дұға еткен.
The burning of enemy positions and equipment was not necessarily a complicated procedure, and many fires were set by individuals using common materials. When William of Normandy's army besieged Mayenne in 1063, they shot fire into the castle to panic the garrison, while two boys stole into the castle in order to start a fire within. The garrison surrendered. Besieged forces would sometimes launch sorties in an attempt to fire the attackers' camps or equipment. When Hugh Capet besieged Laon in 986–987, his troops became drunk one night, and Duke Charles's men sallied forth and torched the camp, forcing Hugh to abandon the siege. The besieged were not the only ones who might fire siege equipment; when Frederick I Barbarossa abandoned his siege of Alessandria in 1175, he burned his own camp and equipment. However, like all weapons, fire raising had its own dangers. In 651 Penda of Mercia attempted to win Bamburgh Castle by building a pyre at its base from planks, beams, wattle and thatch. The wind changed direction and the fire blew back on Penda's men, who had to abandon the attack. This fortuitous wind change was credited to Saint Aidan, who saw the smoke from the Farne Islands and prayed for the defenders.
Құю машиналары
Классикалық және ортағасырлық дәуірлерде әртүрлі лақтыру машиналары қолданылды. Жалпы алғанда "артиллерия" деп аталатын бұл құрылғылар зымырандарды лақтыра, атып немесе шаша алатын, және шабуылдаушы және қорғаушы күштер оларды термиялық қаруларды лақтыруға немесе бейімдеуге қолданатын. Оларға шараптар, оттықтар және басқа да сынғыш ыдыстар, грек оты және басқа да тұтандырғыш қоспалар тасталды. Басқа машиналар жебелер мен бұрандаларды атып, оларды тұтандыруға немесе жанғыш қоспаларды тасуға бейімделді. 12 ғасырдан бастап Сириядағы мұсылмандар машиналармен лақтырылатын саз және шыны гранаталарды отты қару ретінде қолданды. Лақтыру машиналары үшін қолданылатын көптеген терминдер бұрыс болды және әртүрлі құрылғыларды білдіре алатын, олардың барлығы осы кезеңде өзгерістер мен дамуларға ұшырады. Ең көп таралғандары – баллиста, мангонель және требушет. Баллиста арбалетке ұқсас, бірақ әлдеқайда үлкен болды және зымыранды немесе бұранданы саңылауға орналастыратын жіп орау механизмін пайдаланды. Осы кезеңде басқа да алып арбалеттер қолданылды, ал 13 ғасырда баллистаға негізделген және үлкен бұрандаларды лақтыратын "спрингл" құрылғысы жасалды. Бұрылу күшімен жебе ату машиналары б.з.д. 400 жылдан бері қолданылып келді және тастар үшін бейімделді. Требушет – 12-13 ғасырлардағы жетілдірілген құрылғы, ол лақтыру қолын қуаттандыру үшін қарсы салмақты пайдаланды және зеңбіректер кеңінен таралғанға дейін басты қоршау машинасы болды. Тоннельдер салынып жатқанда, олар әдетте ағаш қабырғалармен және тіректермен бекітілді. Кені аяқталғаннан кейін, ішкі кеңістік күйгізуге жарамды заттармен, мысалы, бұталар, отын, шайыр және басқа да тұтандырғыш заттармен толтырылды. Олар тұтанғанда, тіректерді өртеп, кені құлатып, үстіндегі құрылыстарды да құлатты. 15 ғасырдан бастап оқ-дәрі де қолданылды, бірақ мақсат тіректерді өртеп жіберу болды. Қорғаушылар кейде қарсыластың кеніне жету және шабуыл жасау үшін қарсы тоннельдер қазып алатын, ал жиі термиялық қарулар қоршаушыларды тоннельдерден қуу үшін қолданылды. Құрылысты құлатудың орнына, кейбір қоршаушылар сыртқы қабырғаларды бұзу үшін бұрғылау машиналарын пайдаланды. Мұндай әдістер кірпіш қабырғалардағы тарандардан тиімді болды (таранның соққыларын сіңіруге бейім). Бұрғылау машиналарының мөлшері мен механизмі әртүрлі болды, бірақ әдеттегі машина ағаш бөлігінен жасалған, темірмен қапталған және тіркеуіштермен немесе арқандармен қолданылып, итермеленді.
Various throwing machines were in use throughout the classical and medieval periods. Generally referred to as "artillery", these engines could hurl, fire or shoot missiles and most could be used or adapted for throwing thermal weapons, by attacking and defending forces. Barrels, fire pots and other breakable containers of pitch, Greek fire, and other incendiary mixtures could be thrown; other machines fired arrows and bolts, which could be ignited, or adapted to carry flammable mixtures. From the 12th century, Muslims in Syria were using clay and glass grenades for fire weapons, thrown by machines. Most of the terms used for throwing machines were vague, and could refer to different engines, all of which went through changes and developments over the period. Among the most common were the ballista, mangonel and trebuchet. The ballista was similar in form to a crossbow, though much larger, and used a string winding mechanism to fire a missile or bolt placed in a groove. Other giant crossbows were used throughout the period, and an "espringal", based on the ballista, which threw large bolts, was developed in the 13th century. Torsion powered arrow firers had been used from 400 BC, and were adapted for stones. The trebuchet was an advanced development of the 12th or 13th century, which used a counter weight to power the throwing arm, and was the major siege engine until the cannon became widespread. As the tunnels were constructed, they were generally supported by wooden beams and posts. Once the mine had been finished, the internal space was filled with combustibles, such as brushwood, firewood, resin, and other incendiary substances; once ignited, these would burn the supporting props, causing the mine to collapse, bringing down with it the structures lying above. From the 15th century, gunpowder was also used, although the aim remained to burn the props. Defenders might sometimes dig counter tunnels in order to reach the enemy's mines and launch an attack; frequently thermal weapons were used to drive the besiegers from the tunnels. Rather than undermining a structure, some besiegers used borers to drill holes in the outer walls in an effort to destroy them; such methods were more effective than rams on brick walls (which tended to absorb the shocks from the ram). Borers differed in size and mechanism, but a typical machine was made from a log of wood, tipped with iron and supported and driven by windlasses or ropes.
Өрт сөндіру кемелері
Өрт шашу кемелері осы кезеңде бірнеше рет қолданылды. 332 жылы Ұлы Александр Финикиялықтардың жағалаудағы базасы Тирді қоршауға алды. Александр қоршау машиналарын қашықтыққа жеткізу үшін мольдер салуға бұйрық берді. Тирліктер бірінші мольге үлкен өрт шашу кемесімен шабуыл жасап, оны жойды. Үлкен жылқы тасымалдау кемесіне самырсын, құрғақ шөп, кептірілген бұталар және басқа да жанғыш заттар толтырылды; оның үстіне күкірт, битум және "жануға және отты күшейтуге жарамды барлық материалдар" салынған қазандықтар ілінді. Бұл мольге сүйреліп келді, ал финикиялықтар теңізге секіріп, жүзіп кеткенше оны жақты. 886 жылы Париж қоршауы кезінде викингтер үш соғыс кемесін жанғыш материалмен толтырып, франктардың бекітілген көпірлерін бұзуға тырысып, өзен жоғары қарай тартысты. 1363 жылы Поян көліндегі қытай шайқасында сабан мен ұнтақ салынған өрт шашу кемелері де қолданылды.
Fire ships were used on several occasions throughout the period. In 332 BC Alexander the Great laid siege to Tyre, a coastal base of the Phoenicians. In order to bring his siege engines within range, Alexander ordered the construction of moles. The Tyrians responded by attacking the first mole with a large fireship, which destroyed it. A large horse transport ship was packed with cedar torches, pitch, dried brush and other combustibles; above this were suspended cauldrons of sulfur, bitumen and "every sort of material apt to kindle and nourish flame". This was towed to the mole, and lit by the Phoenicians before they jumped overboard and swam away. Another example occurred during the 886 Siege of Paris, when the Vikings filled three warships with combustible material and pulled them upriver in a failed attempt to destroy the Franks' fortified bridges. Fire ships containing straw and powder were also used during the Chinese Battle of Lake Poyang in 1363.
Басқа әдістер
Қаруларды қолдану үшін көбінесе тапқыр әдістер ойластырылды. 10 ғасырдағы Киевтік Ольга құстарға жалыны бар құрғақ өсімдіктер байлап, оларды босатқанда, жау қаласындағы өздерінің ұяларына қайтып ұшып, оларды өртеп жібергені айтылады. Қоршау мұнаралары мен баспалдақтардың үстіне ұзын, тар, еңкейтілген қабырға орнатылып, оған ойық жасалып, қарсыластың қорғаушыларына қайнаған май мен су құйылатын болған. Шабуыл кезінде қамал немесе бекіністің қорғаушылары шабуылшылардың басына осы заттарды төгіп немесе құя алатын. Мұны қамалдың тіректері арқылы жасауға болар еді, сондай-ақ махиколяция және кісі өлтіру тесіктері сияқты арнайы жасалған тесіктер арқылы да жасауға мүмкіндік болды. Түнгі шабуылдар кезінде қорғаушылар қабырғадан жарықтандырылған орамдарды тастап, жауды көруге мүмкіндік беретін; қытай және мұсылман деректері де қабырғаға ілінген шамдар арқылы алынған жарықты сипаттайды.
Often ingenious methods were developed for administering the weapons. The 10th century Olga of Kiev is reported to have tied burning tinder to birds which, when released, flew back to their nests in the hostile town and set them alight. Siege towers and ladders could be fitted with a long, narrow tilting beam at the top, gouged with a groove, so that hot oil and water could be poured down on the enemy defenders during an escalade. During an attack, castle or fortification defenders could launch or pour the substances on the heads of attackers below. This could be done over the battlements, but also through purpose built holes such as machicolations and murder holes. During night attacks, defenders could drop lighted bundles over the walls so the enemy could be seen; Chinese and Muslim sources also describe the light gained by torches hung on the walls.
Тас қамалдарға қарсы қолдану
Тас қамалдар отқа осал болатын, себебі олардың құрамында көптеген жанғыш материалдар бар еді. 1139 жылы Генри де Трейси Торрингтон қамалын қарапайым тәсілмен – қорғаныс мұнараларының саңылауларынан тұтандырылған маштарды лақтыру арқылы беруге мәжбүр етті. Тас күшті қызуға да осал болатын, ол оны жарып, құлатып жіберуі мүмкін еді. Византиялық дереккөздер сірке су немесе зәрмен ылғалданған қабырғалардың түбіне күйдірілген көмір салынған тоқылған ыдыстар арқылы тас құрылымдардың қиратылуын жазды.
Stone castles were susceptible to fire, since they contained many combustible materials. In 1139, Henry de Tracy forced the surrender of Torrington Castle by the simple expedient of tossing lighted torches through the keep's loopholes. Stone was also susceptible to intense heat, which would cause it to crack and collapse. Byzantine sources recorded the demolition of stone structures caused by placing clay pots of burning charcoal at the base of walls moistened with vinegar or urine,
Тас қамалдар кейде басқа да тұтандыруға болатын нысаналарды ұсынды. Крест жорықтары кезінде мұсылман қорғаушылары тас пен тарауылдан қорғану үшін қабырғаларына жиі сабан орағыштарын іліп қоятын, ал крест жорықтарының мергендері оларды отты жебелермен өртеп жіберетін.
Stone castles sometimes offered other inflammatory targets. During the Crusades, Muslim defenders frequently hung bundles of straw against their walls as buffers against stones and rams; in turn, the Crusader archers would set these alight with flaming arrows.
Жылудан қорғаныс
Термиялық қарудан және оттық шабуылдан қорғану әдетте су немесе зәр сияқты басқа сұйықтықтармен жүзеге асырылды; терілер суға малып, осал ағаштан жасалған қоршаулар мен қоршау машиналарын, ыдыстарды және сұйықтыққа толы шелектерді қорғаушылар мен шабуылдаушылар жинап сақтайтын. Ағаш құрылыстардың отқа төзімділігін арттыру үшін оларды жиі алюминийге батыратын. Осы кезеңде қаптар немесе торлар сірке суымен ылғалданған сабан, теңіз шөптері немесе ылғал мүкпен толтырылып, сыртқа ілінетін. Крестшілердің ағаштан жасалған қоршау машиналары Византия және мұсылман қаруларының шабуылына ұшырағандықтан, қоршау мұнараларындағы әскерлер су мен сірке суын сақтап отырды. Жоғары орта ғасырларда Польшаның көптеген қамалдары әлі де ағаштан жасалған, сондықтан олардың өрттен қорғанысын жақсарту үшін алдыңғы бөлігіне өңделмеген тас жиі қосылған. Шабуылдаушылар да, қорғаушылар да өртке қарсы және термиялық шабуылға дайын болуы керек. 416 жылғы Сиракуза қоршауында афиналықтар көптеген қоршау машиналарын отқа жоғалтты. Сиракуза билеушісі Дионисий I осы жетістікке назар аударған болуы керек, себебі ол 398 жылы Мотияны қоршағанда, қоршау машиналарын бомбалау кезінде өртті сәтті сөндірген арнайы өрт "бригадаларын" ұйымдастырды.
Defense from thermal weapons and fire attacks was usually water or other liquids such as urine; hides were soaked and draped over vulnerable wooden hoardings and siege engines, vats and barrels of liquid were collected and stored by defenders and attackers. Wooden structures were frequently soaked in alum to increase their fire resistance. Throughout the period, sacks or nets might be filled with vinegar moistened chaff, seaweed or wet moss and hung on the exterior. The wooden siege engines of the Crusaders were vulnerable to attack from the Byzantine and Muslim fire weapons, so the troops inside siege towers kept stores of water and vinegar. During the High Middle Ages, the majority of Poland's castles were still made of wood, so uncut stone was frequently added to the front to improve their fire defences. Both attackers and defenders needed to be prepared for incendiary and thermal attack. When the Athenians besieged Syracuse in 416 BC they lost many siege engines to fire. The Syracusan ruler Dionysius I must have taken note of this success, for when he laid siege to Motya in 398 BC he organised special fire "brigades", who successfully doused the fires when his siege engines were bombarded.
Жанып тұрған жебелер, бұрандалар, найзалар мен зымыран
Жанып тұрған шырақтар (жанып тұрған таяқтар) өртке салудың ең ерте түрі болған. Олардан кейін ежелгі және орта ғасырларда қолданылған өрт шашу жебелері пайда болды. Ең қарапайым жалындаған жебелердің отын немесе шайырға малынған сүйрегіштері жебе ұшының астына байланған, олар ағаш құрылымдарға қарсы тиімді болды. Римдіктер одан да күрделі құрылғыларды жасады, оларда темір қораптар мен түтіктер болды, олар өртке салуға арналған заттармен толтырылып, жебелерге немесе найзаларға бекітілді. Бұл жебелерді қанатсыз садақпен ату керек еді, себебі жылдам ұшу жалынын сөндіретін; найзаларды қолмен немесе лақтыратын машинамен атуға болады. Жалындаған жебелер атушыдан нысанаға өте жақын болуды талап етеді және көпшілігі нысанаға жетпей тұрып өзінен-өзі сөніп қалады. Оған жауап ретінде, екінші бір түрі жасалды, ол қисайған металл таяқшалардан тұратын, ұшы мен сағақты жалғастыратын. Соның нәтижесінде пайда болған қоршауға ыстық көмір немесе басқа қатты заттар салынып, оларды сөндіруден қорқып, күштірек садақ немесе баллистадан атуға болады, ал олар қауіпсіз қашықтықтан сабан немесе қамыстан жасалған шатырларды тұтандыру үшін қолданылатын. Сол кезеңде жалындаған жебелер мен арбалеттер қолданылды. XV ғасырдың жазушысы Гутьерре Диас де Гамез 1404 жылы испандықтардың морилер қаласы Оранға жасаған шабуылына куә болды және кейіннен «Түннің көп бөлігінде галереялар теңізге жақын қалаға шайырға малынған бұрандалар мен қақтығыстарды атуын тоқтатпады. Қаладан келген шу мен айқайлар, келтірілген қиратудың салдарынан өте зор болды» деп сипаттады. Анна Комнен 1091 жылғы Левоунион шайқасында найзаларға жанып тұрған шырақтар бекітілгенін жазды. Қытайдың Сун әулеті платформалар арқылы жаппай ұшырылатын оқ-дәрісі бар отты жебелерді жасады, ал кейіннен теңіз шайқасында қолданылатын көп сатылы ракета, хуо лонг чу шуй сияқты ракеталар жасады. Монғолдар бамбук пен былғарыдан жасалған алғашқы ракеталарды Чингис ханның басшылығымен қолданды, бірақ олар дәл болмады. 13-14 ғасырлардағы Владимир қаласынан отты оқтарды тасуға арналған ұзын темір арбалет табылған. Мұндай үлкен бұрандалар өртке салуға арналған қару ретінде өте қолайлы болды. Монғолдар 2500 қадам қашықтыққа жанып тұрған шайырға малынған бұрандаларды лақтыру үшін «соя садағы» деп аталатын машинаны қолданды. Британдық азаматтық соғыстар кезінде (17 ғасырдың ортасында Ұлыбританияда) парламенттік және роялистік әскерлер жауларға шабуыл жасау және әскери мақсаттар үшін пайдаланылуы мүмкін мүлікті жою үшін әртүрлі өртке салу құралдарын қолданды, деп тарихшы Стивен Портер «Ағылшын азаматтық соғыстарындағы жойылу» кітабында жазған. Жалындаған жебелермен шабуыл жасау қашықтықтан ғимараттарды өртеп жіберу үшін қолданылды. Жануға қабілетті затпен бекітілген жебе ұшына жақын жерде садақ немесе қысқа ұңғылы мылтықтан атылды. Мұндай жебелер мылтықтан атылғанда қауырсындары алынып, ұңғыға сыйымды болу үшін, оларды отты жебелер деп атады. Бұл құралдарды жасау арзан әрі оларды дайындау оңай болды. Соғыс кезінде жиі қолданылмаса да, жалындаған жебелер мен оқтардың зиянды екені дәлелденді. Роялистер Честердің маңындағы сабан үйлерге жалындаған жебелер атып, көп зиян келтірді. Лайм-Регис жаппай жалындаған жебелермен қиратылды.
Lit torches (burning sticks) were likely the earliest form of incendiary device. They were followed by incendiary arrows, which were used throughout the ancient and medieval periods. The simplest flaming arrows had oil or resin soaked tows tied just below the arrowhead and were effective against wooden structures. More sophisticated devices were developed by the Romans which had iron boxes and tubes which were filled with incendiary substances and attached to arrows or spears. These arrows needed to be shot from loose bows, since swift flight extinguished the flame; spears could be launched by hand or throwing machine. Flaming arrows required the shooter to get quite close to their desired target and most will have extinguished themselves before reaching the target. In response, another form of fire arrow was developed which consisted of curved metal bars connecting a tip and hollow end for the shaft. The resulting cage was filled with hot coals or other solid object which could be fired from a much stronger bow or ballista without fear of extinguishing and would be used to ignite straw or thatch roofs from a safer distance. Flaming arrows and crossbow bolts were used throughout the period. Fifteenth century writer Gutierre Diaz de Gamez witnessed a Spanish attack on the Moorish town of Oran in 1404 and later described how "During the most part of the night, the galleys did not cease from firing bolts and quarrells dipped in tar into the town, which is near the sea. The noise and the cries which came from the town were very great by reason of the havoc that was wrought." Anna Komnene records that at the 1091 Battle of Levounion, lighted torches were fixed to spears. The Chinese Song Dynasty created fire arrows arrows with pouches of gunpowder, which were launched en masse through platforms, and later created rockets such as the huo long chu shui, a multistage rocket used in naval combat. Primitive rockets made from bamboo and leather were used by the Mongols, under Genghis Khan, but were inaccurate. A long iron crossbow bolt probably designed to carry a fire cartridge was found in a 13th 14th century castle in Vladimir, Russia. Such large machine thrown bolts were ideal for incendiary weapons. The Mongols used an "ox bow" machine to throw bolts which had been dipped in burning pitch, with a range of 2500 paces. During the British Civil Wars (mid 17th century in Great Britain), both the Parliamentarian and Royalist armies used various incendiary devices to attack enemies and destroy property that might be used for military purposes, according to historian Stephen Porter in Destruction in the English Civil Wars. The flaming arrow attack was used to set fire to buildings at a distance. An arrow with a flammable substance attached to the shaft, close to the tip, was shot from a bow or short muzzled musket. Such arrows shot from a musket had their feathers removed, to fit inside the muzzle, and were called fire darts. These devices were cheap to make and easy to prepare. Although used infrequently during the wars, the flaming arrows and darts proved to be destructive. The Royalists shot flaming arrows into the thatched homes in the suburbs of Chester causing extensive damage. Lyme Regis was partly razed using flaming arrows.
Грекия оттары
Грек оты пайдаланушылар үшін өте қауіпті болғанымен, ең тиімді жылу құрылғыларының бірі болды. 6 ғасырда Византиялықтардың алғашқы тәжірибелері күкірт пен мұнай қоспасын қолданды, бұл қоспа зиянды болмаса, қорқынышты болар еді. Оның аймақтық түрлері болуы мүмкін; Ислам әлеміндегі туындысы "нафт" деп аталды және күкіртпен мұнай негізінде жасалған; "мұнай" деген парсы сөзі نفت (нафт). Жануар сұйықтығын катапультадан атуға болатын, ол соққанда жалынға айналатын еді. 13 ғасырдан кейін құрлықта қолданылуы азайғаннан кейін де, ол теңізде тиімді болып қалды. Ислам әлемінде қоспаға сольпетр (сонымен қатар "қытай тұзы" деп те аталады) қосылды, ал Қытайда 12 ғасырда құрғақ сольпетр қоспасы жасалды, ол кейіннен оқ-дәріге айналды. Британдық азаматтық соғыстар кезінде Парламенттік және Корольдік әскерлер грек оты сияқты, "wildfire" деп аталатын мұнайға негізделген өртке қарсы құрылғыларды қолданды. Чжан Си Дун Си Ян Као (1618) кітабында жавалықтар бағындырған Палембанг қаласының қызыл май (мингуою) өндіретіні айтылады. Чжан Си былай жазды: Ол камфораға ұқсайды және адам терісін жеңдеуге қабілетті. Жаққанда және суға лақтырғанда, оның жарығы мен жалыны одан да күшейе түседі. Барбариялықтар оны қару ретінде пайдаланып, желкендері, қоршаулары, жоғарғы құрылымдары мен ескекшелері отқа оранып, қарсы тұра алмайтын үлкен өрттер тудырады. Оған тиген балықтар мен тасбақалар күйіп қалудан құтыла алмайды. Құралда проекторлық сорғы туралы ештеңе айтылмағандықтан, бұл, мүмкін, жарылатын бөтелкелер болған. Сонымен қатар, ол қауіпті және тұрақсыз болуы мүмкін. Мұнайдың тұтандыру температурасы қайнау температурасынан төмен болғандықтан, мұнайды тек қыздырған, қайнатпаған. Тарихи шайқастарда мұнай құю қолданылған, ал Иосиф Флавий бұл әдісті 67 жылы Жотапата шайқасында сипаттап: "Мұнай басынан аяғына дейін, олардың барлық қару-жарақтарының астынан оңай ағып, оттай олардың денесін жеп қойды" деді. Мұнай көбінесе өртке қарсы құрылғылар жасау үшін қолданылды. 6 ғасырдың Рим-Византия армиясы "отты құмыраларды" жасады – оларды қолмен немесе баллистамен лақтыруға болатын мұнайға негізделген өртке қарсы қару. 1147 жылы Монтрейль-ан-Беллей қамалы кезінде жаңғақ, қарасора және зығыр майының қоспасы темір ыдыстарда қыздырылып, мангонелмен лақтырылып, соққанда жалынға айналды. Қытайлықтар майға малған қымыз бен мақтадан алғашқы гранаталар жасады, оларды мангонелдермен жағып лақтырды. Мұнайдың тағы бір қолданылуын жүз жылдық соғыс кезінде Ла-Рошель теңіз шайқасында көруге болады; Кастилиялықтар ағылшын кемелерінің палубаларына май шашып, содан кейін жалындаған жебелерді атып тұтандырды.
Greek fire was one of the most effective thermal devices, although it was extremely dangerous for the users. Early experiments by the Byzantines in the 6th century used a mixture of sulfur and oil, which would have been terrifying if not destructive. It probably had regional variations; the Islamic derivative was known as "naft" and had a petroleum base, with sulfur; the Persian word for "petroleum" is نفت (naft). The combustible liquid could be shot from catapults, and would burst into flames on impact. It remained effective at sea even after its use had declined on land after the 13th century. Saltpetre (also called "Chinese salt") was added to the mixture in the Islamic world, and China developed a dry saltpetre mixture in the 12th century, which eventually became gunpowder. Both the Parliamentarian and Royalist armies used Greek fire like petroleum based incendiary devices known as "wildfire" during the British Civil Wars. Zhang Xie in Dong Xi Yang Kao (1618) mentioned that city of Palembang, which has been conquered by Javanese, produces the furious fiery oil (ming huo yu), which according to the Hua I Kao is a kind of tree secretion (shu chin), and is also called mud oil (ni yu). Zhang Xie wrote:It much resemble camphor, and can corrode human flesh. When ignited and thrown on water, its light and flame become all the more intense. The barbarians use it as a fire weapon and produce great conflagrations in which sails, bulwarks, upperworks and oars all catch fire and cannot withstand it. Fishes and tortoises coming in contact with it cannot escape from being scorched. Because there was no mention of projector pump, the weapon is probably breakable bottles with fuses. Moreover, it could be dangerous and volatile. Since the smoke point of oil is lower than its boiling point, the oil was only heated and not boiled. Pouring oil was used in historic battles, and Josephus described its use at Jotapata in AD 67, saying "the oil did easily run down the whole body from head to foot, under their entire armour, and fed upon their flesh like flame itself." Oil was usually used to create incendiary devices. The Roman Byzantine armies of the 6th century created "fire pots", oil based incendiary weapons which could be launched by hand or with ballistae. During the siege at Montreuil en Bellay in 1147, a mixture of oils from nuts, cannabis and flax, was heated in iron containers, launched by mangonel, and burst into flames on impact. The Chinese made early grenades out of oil soaked hemp and cotton, which were ignited and thrown by mangonels. Another use of oil can be seen in the naval battle of La Rochelle during the Hundred Years' War; the Castilians sprayed oil on the decks of English ships then ignited it by shooting flaming arrows down.
Су, құм және басқа да қыздырылған зымырандар
Ыстық май қайнаған суға немесе қыздырылған құмға қарағанда сирек кездесетін, себебі олар арзан әрі тиімді болды; тіпті "көше шаңы" да қолданылуы мүмкін еді. Бұл заттар қару-жарақ арқылы теріге еніп, қорқынышты күйіктерді тудыратын. Әсіресе құм, қару-жарақтың өте кішкентай тіліктерінен өтіп кете алатын. Олар мыс пен темірден қалқандар жасап, ішіне құм салып, ыстық отта қыздырып, құмды қызыл қыздыратын. Содан кейін осы құмды ең батыл соғысқандарға лақтырып, оларды қатты азапқа салып, жеңіліске ұшыратуға тырысты. Құм қару-жарақ арқылы киімге еніп, денеге күйіктер салған, көмектесу мүмкін болмады – олар қорқынышты азаптан безіп, қайтыс болды. 12 ғасырда Киелі Рим императоры Фредерик Барбаросса Италияның Крема қаласын қоршағанда, қорғаушылар шабуылдаушыларға қызыл қызған темір заттарды лақтырып жіберді. Монғолдар қоршау кезінде, катапульттар мен требушеттерді пайдаланып, жануар майымен толтырылған ыдыстарды отқа қойып атқан. Дөңгелектерді шайырмен жауып, тұтандырып, дөңгелектей итеруге болады; бұл тәсіл крест жорықтары кезінде жиі қолданылды. 398 жылы Мотияда қоршалған карфагендіктер Дионисий I басқаруымен келген Сиракуздықтардың қоршау машиналарын жанған күйдірілген ағаш кесектерімен және шайырға малынған матамен өртеп жіберді; бірақ Сиракуздықтар өртті сөндіре алды. Шайыр осы кезеңде көптеген өртке қарсы құралдардың негізгі құрамы болды. Боеотиялықтар б.з.б. 424 жылы Делиум шайқасында афиналық ағаш бекіністеріне қарсы қолданған от машиналарын жасады. Қуыс ағаш ішіне күкірт, шайыр және көмірден жасалған отты қазан ілінді, ал екінші жағына үрлегіш орнатылды. Осыған ұқсас қоспаны 1700 жыл өткен соң шотландтар қолданды, 1319 жылы Бервик-на-Твидті қоршағанда, ағылшын "доңызға" (бүкіл соғыс машиналарын жабатын үлкен қорғаныш қалқан) кран арқылы ағаш, қарақұмық және күкірттен жасалған шұлғыларды тастады. Жануар майы отты тездету үшін жиі қолданылды; 13 ғасырда француздық шабуыл тобы жиі жаудың қоршау машиналарын өртеп жіберген кезде отын ретінде пайдалану үшін жануар майымен, сабанмен және зығырмен жабдықталды. Жануарлардың дене мүшелерін пайдаланудың тағы бір қызықты мысалы бар. 886 жылы Парижді қоршау кезінде франктар шабуылдаған викингтерге ыстық шайыр (немесе май), балауыз және балық қоспасын құйды; қоспа қару-жарақ астына кіріп, теріге жабысып қалды. 1405 жылы Конрад Кизердің "Беллифортис" еңбегінде күкірт, шайыр және жылқының тырнақтарынан жасалған улы қоспа туралы айтылған. Жануарларды пайдаланудың кейбір мысалдары жылулық немесе өртке қарсы болған жоқ. Тірі жәндіктер де қолданылды, олар жауды шағып жаралады. Біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырдың авторы Эней Тактик қорғаушылар ара мен құрттарды жаудың шахталарына жіберуі керек деп ұсынды. 189 жылы Амбракияны римдіктер қоршады, олар қабырғалардың астына шахталар қазды. Қорғаушылар тоқты қауырсынымен толтырылған саз құмыраны жағып, түтінді туннельге үрледі; қорғаныш найзаларына жақындау мүмкін болмағандықтан, римдіктер өз жұмыстарын тастауға мәжбүр болды. Тезірек әк сумен күшті әрекеттеседі, соқырлық пен күйіктерді тудырады. Кейбір заттар отқа емес, түтінге түседі. Жанып жатқан күкірттен жасалған қаптар жаудың шахталарын тазалауда тиімді болды, себебі олар улы түтін шығарды. Қытайлықтар б.з.б. 1 ғасырдың ортасында тұздықты білген және тұздық пен күкіртті әртүрлі дәрілік қоспаларда қолданғандығы туралы айқын дәлелдер бар. Қытайда оқ-дәрі қаруын әзірлеуге ықпал еткен - оның шекарасына тайпалардың басып кіруі. Оқ-дәрінің ең ерте формуласын 9 ғасырға жататын қытайлық еңбектерде табуға болады. Қытайлықтар оны соғысқа қолдануға көп уақыт жұмсаған жоқ, олар атыс қаруын ойлап тапқанға дейін, жалын шашушылар, ракеталар, бомбалар және миналар сияқты оқ-дәріге арналған қару-жарақтардың әртүрлі түрлерін жасады. Оқ-дәрінің құрамы кезең бойы өзгеріп, 17 ғасырға дейін тұздық, күкірт және ағаш көмірінің қазіргі қатынасына жетпеді. Нидхам (1986) оқ-дәрі алғаш рет 919 жылы Қытайда басқа өрт сөндіруші, грек отын тұтастыру үшін тұтқа ретінде қолданылғанын айтады. Бастапқыда оқ-дәрі қоспалары дәстүрлі қозғалтқыштар мен лақтыру механизмдері арқылы пайдаланылды; контейнерлер мен гранаталар мангонелдер мен требушеттермен лақтырылды, сондай-ақ жарылғыш зымырандар мен жебелер жасалды, оқ-дәрі от атушылармен бірге. Атыс қарулары сияқты, оқ-дәрілер де оттық найзаның ұрпағы болып табылады, ол оқ-дәріге толы түтік, жалын шашушы ретінде пайдаланылады; шрапнелге ұқсас материал кейде оқ атына орналастырылып, жалынмен бірге ұшып кетеді. Уақыт өте келе оның жарылғыш күшін арттыру үшін ұшқыштағы тұзтастықтың үлесі артты. Атыс қарулары Қытайда келесі ғасырлар бойы қолданылып келді. Сонымен қатар, оқ-дәрі және атыс қарулары басқа жерлерге де жылдам тарады. Оқ-дәрі 13 ғасырға дейін кеңінен танымал болған сияқты. Еуропалықтар, арабтар және корейлер 14 ғасырда атыс қаруларын алды. Түріктер, ирандықтар және үндістер 15 ғасырға дейін атыс қаруларын алды, әр жағдайда еуропалықтардан тікелей немесе жанама түрде алды. Ақпанның 11-де Флоренция Республикасы қаланың қорғанысы үшін металлдан жасалған зеңбіректер мен оқ-дәрілерді алу үшін екі офицерді тағайындады. 1331 жылғы сілтемеде екі германдық рыцарьдың Чивидале-дель-Фриулиға жасаған шабуылында оқ-дәрі қаруларын қолданғандығы айтылған. 1338 жылы Саутгемптонды шабуылдап, өртеген француздық шабуыл тобы өздерімен бірге рибодеквин мен 48 оқты (бірақ тек 3 фунт оқ-дәрі) әкелді. Алайда, ерте зеңбіректердің тиімділігі төмен болды, басты пайдасы психологиялық болды, адамдар мен жылқыларды қорқыту. 15 ғасырдың ортасында минометтер де пайда болды. Серпентин, рибодеквин және кропаудин сияқты әртүрлі кішкентай қарулар да болды. Оқ-дәрінің сапасы нашар болды және оқ-дәрінің жарылуын болдырмау үшін шамалы мөлшерде қолданылды, сондықтан бұл зеңбіректердің тиімді қашықтығы көбінесе 200–250 м-ден аспады. Зеңбіректердің стволдары соғылған немесе құйылған, және әрбір зеңбірек әдетте калибрі мен ұзындығы бойынша ерекшеленді. Ерте оқ-дәрі пастаға ұқсас болды және жай күйді. Оның құрамы әртүрлі географиялық аймақтарда өзгеше болды, еуропалық оқ-дәрі ислам әлемінде қолданылатын оқ-дәріден өте ерекше болды. Оқтар көбінесе бомбалар мен минометтер үшін тас шарлар болды. Кішкентай калибрлі зеңбіректерде соғылған темір шарлар қолданылды және оларды тегістеу үшін қорғасынмен жабылды. 15 ғасырдан бастап құйма темір шарлар қолданылды, олар үлкен қиратуға әкелді. Олар тасқа қарағанда тығыз болғандықтан, тіпті кішкентай шарлар да қиратуға қабілетті болды. Осылайша, зеңбіректердің калибрі кішірейді, ал ұзын стволдары қашықтықты арттырды. Оқ-дәріні қолдану жиілігі төмендеді, бірақ орта ғасырлардың соңына қарай өртке қарсы құрылғылар күрделенді, ал қылышпен отты пайдалану принципі ерте замана мен қазіргі заманда да сақталды; жақсартылған технология процесті тиімді етуге мүмкіндік берді.
Hot oil was considerably less common than boiling water or heated sand, which were cheap and extremely effective; even "dust from the street" could be used. These would penetrate armour and cause terrible burns. Sand, especially, could work its way through very small gaps in armour. bquote|They built copper and iron shields, put sand into them, and heated them over hot fire so the sand became red hot. By means of some mechanism they threw this sand at those who had fought bravest and subjected their victims to most severe suffering. The sand penetrated through the armour into the shirts, burned the body, and it could not be helped [ ] they died, going mad with horrible pain, in sufferings piteous and unquenchable.|author=Diodorus Siculus, on the 4th century BC Siege of Tyre Other mixtures were more innovative; the defenders at Chester in 918 boiled a mixture of water and ale in copper tubs and poured it over the Viking besiegers, causing their skin to peel off. When Holy Roman Emperor Frederick Barbarossa besieged Crema, Italy in the 12th century, the defenders threw red hot iron objects down on their attackers. the Mongols were known to fire containers of burning tar during sieges using catapults and trebuchets. Wheels could be covered in pitch, set alight, and rolled along; this technique was commonly used during the Crusades. The besieged Carthaginians in Motya, 398 BC, set alight the siege engines of the attacking Syracusan forces under Dionysius I by dropping burning charred logs and resin soaked oakum; however, the Syracusans were able to put out the fires. Pitch was a base ingredient in many incendiary devices throughout the period. The Boeotians developed a fire machine, which they used against the Athenian wooden fortifications during the Battle of Delium in 424 BC. A cauldron of burning coals, pitch and sulfur was suspended at one end of a hollowed out log and bellows were fixed to the other end. A similar mixture was used 1700 years later by the Scots, when they dropped bales of wood, tar and sulfur by crane onto the English "sow" (a large protective shield covering the battering ram) at the 1319 siege of Berwick upon Tweed. Animal fat was not uncommon as an accelerant; in the 13th century French sortie parties would often be equipped with animal fat, straw and flax to use as fuel when setting fires amongst enemy siege engines. There were some other intriguing uses of animal parts; during the Siege of Paris in 886 AD, the Franks dropped bucket loads of a hot mixture of pitch (or oil), wax and fish on the attacking Vikings; the mixture got under the armour and stuck to the skin. Konrad Kyeser's Bellifortis of 1405 describes a poisonous mixture of sulfur, tar and horses' hooves. Some documented uses of animals were not thermal or incendiary. Live insects were also used, to sting the enemy. 4th century BC writer Aeneas Tacticus suggested defenders should let wasps and bees into enemy mines, In 189 BC Ambracia was besieged by the Romans, who dug mines under the walls. The defenders filled a clay jar with chicken feathers, which they then lit, using bellows to blow the acrid smoke down the tunnel; unable to approach the pot due to defensive spears, the Romans were forced to abandon their works. Quicklime reacts violently with water, and can cause blindness and burns. Other substances smoked rather than flamed. Sacks of burning sulfur were effective at clearing enemy mines due to the toxic smoke produced. Saltpetre was known to the Chinese by the mid 1st century AD and there is strong evidence of the use of saltpetre and sulfur in various largely medicinal combinations. The impetus for the development of gunpowder weapons in China was increasing encroachment by tribes on its borders. The earliest known formula for gunpowder can be found in a Chinese work dating probably from the 9th century. The Chinese wasted little time in applying it to warfare, and they produced a variety of gunpowder weapons, including flamethrowers, rockets, bombs, and mines, before inventing firearms. The composition of gunpowder varied throughout the period, and did not settle into the current ratios of saltpetre, sulfur and charcoal until the 17th century. Needham (1986) argues that gunpowder was first used in warfare in China in 919 as a fuse for the ignition of another incendiary, Greek fire. Initially, gunpowder mixtures were utilised through traditional engines and throwing mechanisms; containers and grenades were thrown by mangonels and trebuchets, and explosive rockets and arrows were developed, along with gunpowder flamethrowers. Like firearms, cannons are a descendant of the fire lance, a gunpowder filled tube used as a flamethrower; shrapnel like material was sometimes placed in the barrel so that it would fly out together with the flames. In due course, the proportion of saltpeter in the propellant was increased to increase its explosive power. Firearms remained in use in China throughout the following centuries. Meanwhile, gunpowder and firearms spread elsewhere very quickly. Gunpowder seems to have been widely known by the 13th century. The Europeans, Arabs, and Koreans all obtained firearms in the 14th century. The Turks, Iranians, and Indians all got firearms no later than the 15th century, in each case directly or indirectly from the Europeans. On February 11 of that same year, the Signoria of Florence appointed two officers to obtain canones de mettallo and ammunition for the town's defense. A reference from 1331 describes an attack mounted by two Germanic knights on Cividale del Friuli, using gunpowder weapons of some sort. The French raiding party that sacked and burned Southampton in 1338 brought with them a ribaudequin and 48 bolts (but only 3 pounds of gunpowder). However, early cannons were not very effective, the main benefits being psychological, frightening men and horses. In the mid 15th century, mortars also appeared. Various smaller weapons also existed, including the serpentine, ribaudequin and cropaudin. The powder was of poor quality and was used in small quantities – to prevent explosion of the barrel – so the effective range of these cannons was rarely more than 200–250m. The barrels of the cannons were forged or cast, and each gun generally differed in calibre and length. Early powder resembled a paste, and tended to burn slowly. Its composition varied in different geographical areas, the powder of Europe being quite different to that used in the Islamic world. The projectiles used were generally stone balls for bombards and mortars. Forged iron balls were used in smaller calibre cannons, and coated with lead to make them smooth. From the 15th century, cast iron balls were used, which caused great destruction. As they were denser than stone, even small balls could be destructive. Thus, cannons became smaller in calibre, and longer barrels increased the range. While the incidence of use dropped, towards the latter end of the Middle Ages the incendiary devices became more sophisticated, and the principle of wielding fire with sword remained present throughout the Early Modern and Modern periods; improving technology merely allowed the process to become more efficient.
От пен семсердің принципі
Өрттің өзі соғыс жүргізудің бір бөлігі болып қалды. Бір британдық солдаттың Пиреней соғысы (1807–1814) туралы естеліктерінде француз әскерлерінің "өткен әр жерді тұрақты түрде өртеп тастайтыны" айтылады. Оларды күйреуге ұшыратқан кезде, әрбір қала мен ауыл түтінмен көтерілген қираған үйінділерге айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгиядағы Лёвен қаласы "орта ғасырлық дәстүрде тоналып, өртелді", неміс әскерлері қаланың көп бөлігін өртеп, кітапхана мен басқа да мәдени ғимараттарды жойды, бұл оқиға бүкіл әлемде наразылық тудырды. Дегенмен, бұл тактика тоқтатылған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыста немістер Ұлыбританияға қарсы, ал одақтастар Германия мен Жапонияға қарсы өртке қабілетті бомбаларды қолданды. 1945 жылдың наурыз айында Токиоға жасалған ауыр шабуылдан кейін, туған өрт нәтижесінде ағаштан салынған ғимараттардың төрттен бірі жойылды. Ежелгі гректер сияқты, бұл да жойқын стратегия болды. Өрт соғыста құрту құралы ретінде қолданыла беруде. 1991–1992 жылдардағы Перс шығанағы соғысы кезінде Ирак Кувейттің мұнай құдықтарының үштен екі бөлігін өртеп жіберді. Өрт өте табысты қару болып қала берді. Наполеон соғыстарының теңіз шайқастарында "кеменің жойылуына ең көп ықпал ететін нәрсе – өрт болды". Кейде өрт қару-жарақ технологиясының жанама салдары болды. Алғашқы отты қарулар өртке қабілетті және өрт тудыруға болатын қасиетке ие болды. Пиреней соғысы кезінде Талавера және Саламанка шайқас алаңдарында алғашқы оқтардан туған үлкен өрттер болды. 1805 жылғы Трафальгар шайқасында француздық "Ахилл" кемесі өзінің теңдессіздерінің мылтықтарынан шыққан жарықтар кемедегі шайыр мен майға от тілдіріп, өртенді; нәтижесінде кеме жарылып кетті.
Fire itself remained a part of warfare. In his reminisces of the Peninsular War (1807–1814), a British soldier recorded that the French soldiers would "regularly burn to the ground every place they pass through. In following them we find each town and village a heap of smoking ruins." During World War I, Leuven, in Belgium was "looted and burned in medieval fashion", when German soldiers set fire to much of the town, destroying the library and other cultural buildings, and causing outrage around the world. Yet the tactic was not dispensed with. In World War II, firebombing with incendiary bombs was carried out by the Germans against Britain during the Blitz, and by the Allies against Germany and Japan. After one heavy raid on Tokyo in March 1945, the resulting conflagration destroyed a quarter of the predominantly wooden buildings. Much as the Ancient Greeks before them, it was a strategy of devastation. Fire has continued to be used as a destructive measure in warfare. During the 1991–1992 Gulf War, Iraq set fire to three quarters of Kuwait's oil wells. Fire remained an extremely successful weapon. During naval warfare of the Napoleonic Wars, "the one thing most likely to destroy a ship was fire". Sometimes the fires were merely a side effect of weapon technology. Early firearms proved incendiary in their use and could start fires. During the Peninsular War, both Talavera and Salamanca battlefields were wracked by tremendous grassfires, first started by the guns. At the Battle of Trafalgar, 1805, the French ship of the line Achille caught fire when musket flashes from her own men's guns set fire to the tar and grease on the sail rigging; the ship eventually exploded.
Қаруларды әзірлеу және қолдану
Ерте заманауи және жаңа заманауи кезеңдердегі қару-жарақтардың негізгі дамуы атыс қаруларымен болды, олар үнемі тиімділігін арттырып келді. 17 ғасырда оқ-дәрі стандартты пропорцияға келді, ал 1672 жылы Людовик XIV тұсында француздар алғаш рет «каркас» қолданды. 19 ғасырда жеке тұлғаға қарсы жақын қашықтықта қолдану үшін канистралар мен кішкентай теңіз гранаталары танымал болды; олар жарылғанда шашырайтын кішкентай темір немесе қорғасын түйіршіктерінен тұрды. 1784 жылы лейтенант Генри Шрапнел шар тәрізді снаряд ойлап тапты, кейін ол оның атымен аталады. Бұл снаряд – ішіне мылтық доптары салынған қуыс темір шар, оқ-дәрімен жарылған. Ежелгі және орта ғасырлардағы жанғыш сұйықтықтар да дамыды және олардың қазіргі заманғы аналогтары бар. Бірінші дүниежүзілік соғыста от тастағыш пайда болды, ол византиялық сифонның заманауи нұсқасы болып табылады, ол жануға қабілетті май мен бензин қоспасын газдың күшімен шашыратып, тұтандыру үшін жанған шамды пайдаланды. Сол сияқты, «каркас» снаряды Livens Projector-де жаңа қолданыс тапты, ол жануға қабілетті сұйықтықтың үлкен канистрін лақтыра алатын алғашқы миномет болды (жақын арада оны у газына ауыстырды). 20 ғасырда технология жақсарды, ал соңғы жартысында арабтардың «нафта» сөзінен шыққан нафтадан жасалған жанғыш сұйықтық – напалм пайда болды. Жасанды жарықтар ойлап табылғанға дейін от қорғаныс жарығы ретінде қолданыла берді. 1812 жылы Бадахозды қоршауда француз қорғаушылары британдықтардың шабуылдаушыларын анықтау үшін шөптен жасалған «каркастарды» жақты. Ескі қоршауларда болғандай, британдықтар да жанғыш қарулармен кездесті, бірақ қазір олар жарылғыш гранаталар, миналар, ұнтақ бөшкелері және жаудың қарулары түрінде болды. Ежелгі және орта ғасырлардағы нақты қарулар дамып келеді, олардың көптегені қазіргі заманғы аналогтарына ие. Моңғолдар, үндістер және қытайлар сияқтылар сынаған зымыран технологиясы 19 ғасырда жақсартылды; мысалы, Congreve зымыранының құйрығы, оқшаулағышы және қуыс қабығының ішіндегі ұнтақ заряды (тұз, күкірт және көміртек) болды. Гранаталар дамуын жалғастырды, бірақ олардың орта ғасырлық аналогтарының кейбір ерекшеліктерін сақтап қалды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында британдық Корольдік теңіз флотының кемелерінде тасымалданған гранаталар оқ-дәрімен толтырылған қуыс құйылған темірден жасалған, ал оқшаулағыш – жанғыш материалмен толтырылған қуыс ағаш түтік болды. Кейбір қарулардың қолданылуы аз өзгеріске ұшырады. 1592 жылы Хансан аралы шайқасында корейлер жапондықтарға қарсы отты жебелерді қолданды. 1805 жылы Трафальгар шайқасында британдық «Тоннант» кемесі күкіртпен жабылған доптарды атып, «Алхезирастың» өртке қабылуына себеп болды. Кейінгі кезеңдерде отпен жүретін кемелер де қолданылды. 1588 жылы ағылшыздар испандық «Армадаға» қарсы оқ-дәрі, қара шайыр және қара маймен толтырылған от кемелерін жіберді; испандық флот құралынан шығып, кейінгі шайқасқа жағдай жасады. Желкенмен өткен соңғы шайқас – Наварино шайқасы (1827), грек Тәуелсіздік соғысының бөлігі, онда түріктер от кемелерін пайдаланды. Химиялық соғыс ерте кезеңде күкірт, сөндірілген әк (кальций оксиді) және басқалармен тәжірибеден өтті және даму жалғасты. Бірінші дүниежүзілік соғыста көптеген газдар қолданылды, соның ішінде өте тиімді күкірт иісі (мысты газ).
The major development of weapons in the early modern and modern periods occurred with firearms, which became progressively more efficient. Gunpowder settled into its standard ratio in the 17th century, Carcasses were used for the first time by the French under Louis XIV in 1672. For short range use against personnel, canister and the smaller naval grapeshot were popular during the 19th century; it comprised smaller iron or lead pellets contained within a case or bag, which scattered on explosion. In 1784, Lt Henry Shrapnel invented a spherical case shot, which was later named after him. The case was a hollow iron sphere which was filled with musket balls and was detonated by a gunpowder charge. The incendiary liquids of the ancient and medieval periods were also developed, and have their modern equivalents. World War I saw the development of the flamethrower, a modern version of the Byzantine siphons, which used gas under pressure to squirt a mixture of inflammable oil and petrol, ignited by a burning taper. Similarly, the carcass projectile found new use in the Livens Projector, a primitive mortar that could throw a large canister of inflammable liquid (it was soon used for poison gas instead). Technology improved throughout the 20th century, and the latter half saw the development and use of napalm, an incendiary liquid formed in part from naphtha, which was the main ingredient of the Arabic "naft". Flames continued to be used for defensive light until artificial lights were developed. At the Siege of Badajoz in 1812, the French defenders flung down burning "carcasses" of straw so that the attacking British might be seen. Like the sieges of old, the British were met by incendiary weapons, but now these took the form of explosive grenades, mines and powder barrels as well as the enemy's guns. Specific weapons from the ancient and medieval periods continued to develop, and many have modern equivalents. Rocket technology, originally trialled by the Mongols, Indians and the Chinese, amongst others, was improved by the 19th century; one example was the incendiary Congreve rocket, which had a tail, a fuse, and a powder charge (saltpetre, sulfur and carbon) inside a hollow shell. Grenades continued to develop, although still retaining some aspects of their medieval equivalents. The grenades carried on board British Royal Navy ships in the late 18th century and early 19th century were constructed from hollow cast iron, filled with gunpowder; the fuse was a hollow wooden tube filled with combustible material. The use of some weapons continued with little change. The Koreans used fire arrows against the Japanese at the Battle of Hansan Island in 1592. At Trafalgar, in 1805, the British ship Tonnant shot wads covered in sulfur, which set fire to the Algésiras. Fireships were used in later periods. In 1588, the English sent fireships loaded with gunpowder, pitch and tar amongst the anchored Spanish Armada; the Spanish fleet broke formation, setting them up for the later battle. The last battle under sail was the Battle of Navarino (1827), part of the Greek War of Independence, during which fireships were utilised by the Turks. Chemical warfare had been experimented with during the early period with sulfur, quicklime (calcium oxide), and others, and developments continued. World War I saw many gases used, including the extremely effective sulfur mustard (mustard gas).