Кіріспе
Атмосфераның ең сыртқы қабаты, жарыс жотасы. Экзосфера (ἔξω éxō "сырт, сыртқы, одан тыс", σφαῖρα sphaĩra "сфера") – планетаның немесе табиғи серіктің айналысындағы, молекулалар гравитациялық күш арқылы осы денеге байланысқан, бірақ тығыздығы соншалықты төмен, молекулалардың арасында дерлік соқтығысу болмайтын жұқа атмосфера тәрізді кеңістік. Жер атмосферасы сияқты айқын атмосферасы бар денелерде экзосфера – атмосфераның жұқарып, сыртқы ғарышпен бірігетін ең жоғарғы қабаты. Ол термосфераның үстінде орналасқан. Оны зерттеулердің жеткіліксіздігіне байланысты оның жайлы көп мәлімет жоқ. Меркурий, Ай, Церера, Еуропа және Ганимедтің беттік экзосфералары бар, олардың астында тығыз атмосфера жоқ. Жердің экзосферасы көбінесе сутегі мен гелийден тұрады, ал төменгі бөлігінде ауыр атомдар мен молекулалар кездеседі.
the racehorse
The exosphere (ἔξω éxō "outside, external, beyond", σφαῖρα sphaĩra "sphere") is a thin, atmosphere like volume surrounding a planet or natural satellite where molecules are gravitationally bound to that body, but where the density is so low that the molecules are essentially collision less. In the case of bodies with substantial atmospheres, such as Earth's atmosphere, the exosphere is the uppermost layer, where the atmosphere thins out and merges with outer space. It is located directly above the thermosphere. Very little is known about it due to a lack of research. Mercury, the Moon, Ceres, Europa, and Ganymede have surface boundary exospheres, which are exospheres without a denser atmosphere underneath. The Earth's exosphere is mostly hydrogen and helium, with some heavier atoms and molecules near the base.
Экзосфераның беткі шекарасы
Меркурий, Церера және Ай, Еуропа және Ганимед сияқты бірнеше ірі табиғи серіктерде тығыз атмосферасы жоқ экзосфералар бар, бұл экзосфераның беттік шекарасы деп аталады. Мұнда молекулалар бетке соқтығысқанша эллипстік траекториямен шығарылады. Бетінен шығарылған молекулалары ғарышқа тарап кететін астероидтар сияқты кіші денелерде экзосфера болмайды.
Жердің экзосферасы
Жердің экзосферасындағы ең көп таралған молекулалар – атмосфералық газдардың ең жеңілдері. Сутегі экзосфераның бойымен кездеседі, ал оның төменгі жағында гелий, көмірқышқыл газы және атомдық оттегі бар. Экзосфера мен сыртқы ғарыш арасындағы шекараны анықтау қиын болғандықтан, экзосфераны планетааралық ортаның немесе сыртқы ғарыштың бір бөлігі деп санауға болады. Жердің экзосферасы Жердің геокоронасын құрайды.
Жоғарғы шекара
Принцип бойынша, экзосфера бөлшектер әлі де Жердің гравитациялық тартылысымен байланысты болатын қашықтықты қамтиды, яғни бөлшектердің Жерге қайта оралатын баллистикалық орбиталары сақталады. Экзосфераның жоғарғы шекарасы атомдық сутегіге күн сәулеленуінің қысымы Жердің гравитациялық тартылысынан басым түсетін қашықтық ретінде анықталады. Бұл Айға дейінгі аралықтың жартысында немесе Айға жақын аймақта болады. Ғарыштан геокорона ретінде байқалатын экзосфера, Жер бетінен кем дегенде созылады. Басқа ғалымдар экзосфераның соңы шамамен деп санайды.
Басқа аспан денелерінің экзосферасы
Егер аспан денесінің атмосферасы Ай немесе Меркурий атмосферасы сияқты өте сирек болса, онда бүкіл атмосфера экзосфера деп есептеледі. Әрбір заттың пайда болуы соқтығысулар, күн желдері және планета ішіндегі газ шығару сияқты процестердің нәтижесінде туындайды, бұл атомдар мен молекулалардың планетаның экзосферасын құруына себеп болады. Мұндай шығарылымдар соқтығысу күшінің әсерінен аралас материалдардың бұлттарын жасай алады, олар газ тәрізді заттар мен қосылыстарды Меркурий экзосферасына жеткізеді. Соқтығысу кезінде шағылысқан денелердің бастапқы элементтері көбінесе молекулалар емес, атомдарға айналады, кейін салқындау және тоқтату процесінде қайта құрылуы мүмкін. Мұндай заттар Na, NaOH және O2 түрінде байқалған.