Кіріспе

"Архонттардың оралуы" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" бірінші маусымының жиырма бірінші бөлімі. Борис Соблман жазған (Джин Родденберридің әңгімесі негізінде), ал режиссері – Джозеф Певни. Алғаш рет 1967 жылдың 9 ақпанында көрсетілді. Эпизодта "Энтерпрайз" экипажы сырттай тыныш планетаға сапар шегеді, ондағы тұрғындар "Денеге" жатады және көзге көрінбейтін билеушінің бақылауында болады. Олар "Фестиваль" кезінде зорлық-зомбылыққа толы түнді бастан кешіреді. Бұл эпизодта "Жұлдыздар жолы" сериалында алғаш рет Басты Директиваға сілтеме жасалады.

Сюжет

Кеме, капитан Кирк басшылығымен, C 111 жүйесіндегі Бета III планетасына жетіп келді, онда USS Archon шамамен 100 жыл бұрын жоғалған деп хабарланған. Лейтенант Сулу – планета бетінен телепортталған топтың жалғыз мүшесі, ол түсініксіз эйфорияны көрсетеді, сондай-ақ экипаж “Денеге жатпайды” деп мәлімдейді және оларды “Архонттар” деп атайды. Кирк басқа топпен бірге планетаға түседі. Олар тұрғындардың 19 ғасырлық Жер мәдениетіне ұқсас өмір сүріп жатқанын, оған көмекейлі және капюшонды “Заңгерлер” мен усақ-түйекке көңіл бөлмейтін диктатор Ландру билік ететінін анықтайды. Олардың келгенінен кейін көп ұзамай “Мереке” басталады – зорлық-зомбылық, қирату және сексуалдық агрессия кезеңі. Кирк басқаратын топ Регерге тиесілі пансионатта халықтан паналады. Регердің досы келушілердің “Денеге жатпайтынын” (Бетен қоғамының барлығы) күдіктенеді және Заңгерлерді шақырады. Топ Заңгерлермен бірге кетпеуге келіскенде, Заңгерлер қозғалмай қалады. Регер “Энтерпрайз” тобын жасырынған жерге жетеледі. Жолда қала тұрғындары телепатиялық бұйрық бойынша топқа шабуыл жасайды. Олар шабуылдаушыларды фазерлерімен есінен айырады және олардың арасында алғашқы топтың басқа мүшесі, лейтенант О’Нилді табады. Олар О’Нилді өздерімен алып кетеді, бірақ Регердің кеңесі бойынша оны тыныштандырады. Регер Ландрудың “Архонттарды аспаннан түсіргенін” айтады. Кемемен байланыс орнатып, Кирк планетадан шығатын жылу сәулелері “Энтерпрайзға” шабуыл жасап жатқанын біледі, сондықтан кеме қалқандарына барлық қуатын жұмсауы керек. Оның орбитасы нашарлап, сәулелер тоқтатылмаса, 12 сағаттан кейін құлайды. Жасырынған жерде Ландрудың проекциясы пайда болады, ал Кирк пен оның тобы гипердыбыстық толқындардан есінен айырылады. Топ түрмеге қамалады. Доктор Леонард Маккой “Денеге сіңіріледі”, яғни Ландрудың саналық бақылауына түседі, бірақ Ландруға қарсы астыртын қозғалыстың мүшесі Марплон Кирк пен Спокты құтқарады. Регер мен Марплон Ландрудың 6000 жыл бұрын қоғамды соғыс пен анархиядан қалай сақтап қалғанын және планетаның технологиясын қарапайым деңгейге қалай төмендеткенін айтады. Олардың сыбырлаған жоспарларын естіген Маккой Заңгерлерді шақырады. Кирк пен Спок оларды жеңіп, олардың киімдерін киеді. Марплон Кирк пен Спокты Аудиенциялар залына алып барады, онда дін қызметкерлері Ландрумен байланысады. Ландрудың проекциясы пайда болып, оларды қорқытады. Кирк пен Спок фазерлерін қабырғаға бағыттап, 6000 жыл бұрын қайтыс болған Ландру бағдарламалаған компьютерді ашады. Компьютер олардың фазерлерін бейтараптандырады. Кирк пен Спок компьютермен пікірлеседі, өйткені ол адамдардың еркін ерік-жігеріне тыйым салып, олардың шығармашылығын жойды, сондықтан ол жаман және өзін-өзі жойып, Бета III халқын босатуы керек. Компьютер келіседі. Жылу сәулелері тоқтап, “Энтерпрайз” құтқарылады. Кирк планетада Федерация кеңесшілері мен оқытушыларын қалдырып, өркениетті реформалауға көмектесуге келіседі.

Өндіріс

"Архонттардың оралуы" – актер Чарльз Маколейдің "Жұлдызды жол" сериалында алғашқы рет пайда болуы. Кейін ол "Ақсұрттағы қасқыр" атты екінші маусымдағы "Аргелий II" планетасының билеушісі Ярис рөлінде ойнады. Бұл актер Джон Лормердің "Жұлдызды жол" сериалға екінші рет қатысуы болды. Ол бұрын "The Menagerie" эпизодында доктор Теодор Хаскинс рөлінде ойнаған, ал үшінші маусымдағы "For the World Is Hollow and I Have Touched the Sky" эпизодында аты-жөні айтылмаған қарт кісі рөлінде үшінші рет пайда болды. Дэвид Л. Росс осы эпизодта "Жұлдызды жол" сериалында үшінші рет ойнады, оған дейін бірінші маусымда "Мири" эпизодында күзетші, ал "Галилео жеті" эпизодында телепорт басшысы рөлінде ойнаған. Ол екінші маусымдағы "Трибблдердің қиындығы" эпизодында лейтенант Джонсон рөлінде алғаш рет сөйлейтін рөл алды, сондай-ақ екінші маусымдағы "Омега даңқы" эпизодында лейтенант Галлоуэй рөлінде тағы бір сөйлейтін рөлде ойнады. Кейіпкер актері Сид Хейг Регердің пансионатында қонақтар тобын алғаш қарсы алған, капюшон киген заң шығарушылардың бірі рөлінде ойнады. "Архонттардың оралуы" Федерацияның Бас Директивасын алғаш рет таныстырады. Алайда, абсолюттік араласпау ережесіне бірден маңызды түзету енгізіледі. Кирк Бас Директива басқа мәдениеттерге араласуға тыйым салмайды, керісінше, тек "тірі және дамитын" мәдениетке ғана араласуға тыйым салады деп мәлімдейді. Ғалым Эрик Грин бұл "Жұлдызды жолдың" және 20 ғасырдың соңындағы американдық сыртқы саясаттың "шекаралық мифін" көрсетеді дейді, онда жоғары мәдениет өзінің бостандық және прогресс туралы түсінігін басқаларға таңу үшін кеңейеді. "Жұлдызды жолдың" саясатын талдаған М. Кит Букер келіседі, социологиялық команданы "планета мәдениетін адамгершілікке қайтаруға көмектесуге" жіберудің "Федерация мен жиырма үшінші ғасыр Жерінің құндылықтарына сәйкес" жағдайға келтіруді білдіретінін атап өтеді. "Архонттардың оралуы" эпизоды Калифорния штатының Калвер Сити қаласындағы 40 акр жерде түсірілді. Көше көріністері 1800 жылдардың ортасындағы қалалық көше, қала алаңы және тұрғын үй ауданынан тұратын "Атланта қаласы" декорациясының бөлігі болды (алғаш рет 1939 жылы "Желмен бірге кеткендер" фильмі үшін салынған). Марплонның сіңіру кабинасы консолі серияда бірнеше рет қайта қолданылды. Ол екінші маусымдағы "I, Mudd" эпизодында релелік станция ретінде, үшінші маусымдағы "The Lights of Zetar" эпизодында Федерация бекетінің басқару панелі ретінде, үшінші маусымдағы "The Enterprise Incident" эпизодында ромулдық жасыру құрылғысының корпусы ретінде және үшінші маусымдағы "Кімді құдайлар жояды" эпизодында Эльба II жазалау колониясындағы күш өрісін басқару станциясы ретінде қайта пайда болды. Бета III планетасын басқарған компьютер бірінші маусымдағы "Армагеддонның дәмін татып көріңіз" эпизодында (сәл өзгертілген) қайтадан пайда болды. Аудиториялар залына кіретін есіктер "Бала қыздар неден жасалады?" эпизодында бұрын пайда болған есіктердің қайта қолданылуы болды және "Армагеддонның дәмін татып көріңіз" эпизодында да қолданылды. Эпизодта екі қате бар. "Мереке" басталғанда, наразылар қонақтар тобына тас лақтыра бастайды. Қағаздан жасалған үлкен "тас" кездейсоқ түрде Enterprise қауіпсіздік қызметкерінің бірінің басына тиеді. Актер кейіптерін сақтап, түсірілім бұзылмауы үшін жүгіріп жалғастырды. Қонақтар тобы Регердің пансионатындағы жатын бөлмеде демалып жатқанда, барлық жалпы кадрларда терезелер қараңғы, бірақ жақын кадрларда терезелер ашық және көшені көрсетіп тұрады.

Қабылдау

Эрик Грин "Архонттардың оралуы" эпизодының "Жұлдыздар жолы" сериалы Вьетнам соғысының тудырған соғыс және бейбітшілік мәселелерін қарастыруға алғаш рет тырысқанын, сондай-ақ "Армагеддонның дәмін татып көріңіз", "Жәннәттің бұл жағы" және "Әлем қуыс және мен аспанға тидім" сияқты келесі эпизодтарда қолданылған қалыпты белгілегенін айтады. Федерацияның моральдық басымдығы жеке адамның бостандығына, прогреске ден қою арқылы және тек өзін-өзі қорғау үшін күш қолдану арқылы көрінеді, ал Бетан қоғамы мемлекеттік бақылау, тоқырау және агрессияға тәуелділігі үшін сынға ұшырайды. Ғалым М. Кит Букер бұл эпизод Киркті "нағыз американдық" бейнесінде көрсететінін, ол кедергілерге қарсы күресуді ең жоғары құндылық деп санайтынын және Бетан утопиясын (сталиндік режиммен теңестіріледі) адамгершілікке жат деп айыптайтынын атап көрсетеді. Ғалымдар Майкл А. Бурштейн мен Джон Кеннет Мьюр "Архонттардың оралуы" сюжетінің (Кирк пен серіктері құдайға ұқсас иеге табынған тоқыраған қоғамды табады, ал Кирк оны адам ақылымен жояды) серия аяқталғаннан кейін келесі ондаған жылдарда кең таралған клишеге айналғанын айтады. Бурштейн эпизодты ұйымдасқан дінге жасалған шабуыл үшін сынап, оны бостандық пен шығармашылықты басып тастау ретінде көрсеткенін айтады. Кори бұл эпизодтың неміс философы Готфрид Лейбництің "Радикалды оптимизм принципіне" көп сіңіргенін атап өтеді, бұл принцип біздің әлеміміздің барлық мүмкін әлемдердің ең жақсысы екенін, өйткені ол адам өмірінің қажетті жағдайларын қамтиды (жақсы немесе жаман әдептік жағдайлардың санына қарамастан) дейді. The A.V. Club-тан Зак Хэндлен эпизодқа "B" бағасын берді, оны "еркін, жақсыланбаған сезімге" ие деп сипаттады және "сериалдың ең жақсы сюжеттерінің күшінен" айырылғанын айтты, бірақ оның амбициясын жоғары бағалады. "Архонттардың оралуы" актері Бен Стиллердің "Жұлдыздар жолы" сериалындағы сүйікті эпизодтарының бірі. "Қызыл сағат" – "Фестиваль" басталатын күннің уақыты, ол оның өндіріс компаниясының аты.

Танымал мәдениет

Бұл эпизодтағы "Фестиваль" 2013 жылғы "Тазалау" фильмінің және одан кейін пайда болған медиа франшизаның бастауы болды.