Кіріспе

Америка саясаткері және одақ генералы (1817–1892)

Джеймс Уильям Денвер (23 қазан 1817 – 9 тамыз 1892) – американдық саясаткер, әскери қызметкер және заңгер. Ол Калифорния штатының басқармасында, екі соғыста АҚШ армиясының офицері ретінде, сондай-ақ Калифорниядан АҚШ Өкілдер палатасының демократ мүшесі болып қызмет еткен. Канзас құлдыққа жол беретін болса немесе болмайтын болса деген тартыс кезінде ол Канзас территориясының хатшысы және губернаторы болды. Колорадо штатындағы Денвер қаласы оның құрметіне аталған.

Ерте өмір және мансап

Джеймс В. Денвер Вирджиния штатының Винчестер қаласының жанында дүниеге келген. Оның әкесі Ирландияда туған, ал анасы – ағылшын тегінен. Ол мемлекеттік мектептерде оқып, 1830 жылы ата-анасымен бірге Огайо штатына көшіп, Уильмингтон қаласының жанына қоныстанды. 1841 жылы Миссуриде мектепте сабақ берді, ал 1844 жылы Цинциннати заң мектебін бітірді. Ол заңгерлік практикамен айналысып, Огайо штатының Ксения қаласының маңында қызмет етті. 1845 жылы Миссури штатының Платт-Сити қаласына көшіп, заңгерлік қызметін және актерлік мансабын жалғастырды. 1847 жылы Мексика-Америка соғысы кезінде ол 12-ші АҚШ ерікті жаяу әскері үшін рота жинап, генерал Винфилд Скотттың қол астында капитан болып қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін 1850 жылы Денвер Калифорнияға сапар шегіп, саудагер атанды. 1852 жылдың 2 тамызында Денвер газет редакторы Эдвард Гилбертті дуэльде өлтірді. Содан кейін сол жылы ол Калифорния штатының сенатына сайланды. Кейін Калифорния штатының мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. 1854 жылы ол Калифорниядан АҚШ Конгресіне өкіл болып сайланды және 1855 жылдың 4 наурызынан 1857 жылдың 3 наурызына дейін қызмет етті. 1856 жылы ол қайта сайлануға түспеді. 1857 жылдың 17 сәуірінде президент Джеймс Бьюкенен оны Үндістер ісі жөніндегі комиссар етіп тағайындады. 1857 жылдың 17 маусымында Бьюкенен Денверді Канзас территориясының хатшысы етіп тағайындады. 1857 жылдың желтоқсанында ол аумақтық губернатор болып тағайындалды. Денвер аумақтық губернаторлыққа кіріскен күні, территорияның азаматтары Лекомптон конституциясына дауыс берді, ол территорияны құлдыққа ашты. Бұл дауыс беруде құлдықты толық немесе шектеулі түрде жоюдың ғана мүмкіндігі ұсынылды, сондықтан құлдықты жоюды жақтаған еркін штаттар оны бойкоттады. Құлдыққа қолдау білдірген конституция көп дауыспен қабылданды. Кейіннен «Шекаралық бұзақылар» Миссуриден аумаққа құлдыққа қарсы дауыс беру үшін бірнеше мың дауыс алаяқтықпен әкелгені анықталды; бұл оқиға «Канзас қанаты» деп аталды. (Бұл дауыс 1858 жылдың тамызында өткен кезекті сайлауда күшін жойды, ал Канзас 1861 жылы еркін штат ретінде Одаққа қабылданды.) 1858 жылдың қарашасында, Денвер әлі де аумақтық губернатор болып қызмет етіп жүрген кезде, Ливенворттан жер алып сатушы Уильям Лаример кіші, Канзас территориясының батысындағы (қазіргі Колорадо штаты) Арапахо округіндегі Оңтүстік Платт өзенінің бойында «Денвер-Сити» қалашығын құрды. Лаример қаланың атын қазіргі аумақтық губернатордың құрметіне «Денвер» деп қойды, осылайша қала Арапахо округінің орталығы болып таңдалуы тиіс екенін үміттенеді. Денвер 1858 жылдың қарашасында аумақтық губернаторлық қызметінен кетіп, Үндістер ісі жөніндегі комиссар болып қайта тағайындалды және 1859 жылдың 31 наурызында отставкаға шыққанға дейін қызмет етті.

Азамат соғысы және кейінгі мансабы

1861 жылдың басында Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, президент Абрахам Линкольн 14 тамызда Денверді еріктілер армиясының бригадир-генералы етіп тағайындады. 1861 жылдың қарашасында оған Канзастағы Форт Скоттқа есеп беруге бұйрық берілді, ал желтоқсанда ол Канзастағы барлық федералды әскерлердің басшылығын қабылдады. 1862 жылдың наурыз және сәуір айларында ол Канзас округінің қолбасшысы болды, содан кейін Батыс Теннесси округіне ауыстырылды. 1862 жылдың 16 мамырында Денвер генерал-майор Уильям Т. Шерманның қол астында 3-бригаданың 5-дивизиясының басшылығын қабылдады, ол Коринф қамалының ортасында болды. Денвердің бригадасы келесі күні Рассел үйі үшін болған шайқасқа қатысты. Бұл қақтығыста оның бригадасы ешқандай шығынға ұшырамаса да, ол шабуылға жетекшілік еткен екі бригаданың бірі болды. 27 мамырда генерал Шерман Денвердің бригадасын қайтадан екі қабатты үйге шабуыл жасау үшін жетекші бөлімдердің бірі ретінде таңдады. Денвер мен Морган Л. Смит бригадасы блокхаусқа айналған ағаш үйді сәтті басып алды. Осы шайқас кезінде генерал-майор Улисс Грант майданға келді және әскерлердің үлгілі мінез-құлқына ризашылығын білдірді. Коринф түскеннен кейін Денвер бригадасын басқаруын жалғастырды және Миссисипиде гарнизондық қызметте болды. Виксбург жорығының бастапқы кезеңдерінде Денвер 1863 жылдың 5 наурызында Одақ армиясынан кеткенге дейін 1-дивизияның XVI корпусының басшысы болды. Соғыстан кейін Денвер Вашингтон, округ Колумбия және Уилмингтон, Огайо қалаларында заңгерлік тәжірибемен айналысты; ол Уилмингтонда тұрғанда Ромбах үйінде тұрды. Ол 1876, 1880 және 1884 жылдары Демократиялық Ұлттық Конвентке делегат ретінде қатысты. Ол 1876 және 1884 жылдары демократтардың президенттікке үміткері ретінде қарастырылды, бірақ оның кандидатурасы ресми түрде ұсынылмады. Денвер 1875 және 1882 жылдары Денвер, Колорадо қаласына барған, бірақ оның сапары қала тұрғындарынан көп қызығушылық таба алмағанына шағымданды. Ол 1892 жылы Вашингтон, округ Колумбия қаласында қайтыс болды және Огайо штатындағы Уилмингтон қаласындағы Sugar Grove зиратында жерленді. Оның ұлы Мэтью Р. Денвер 1907 жылдан 1913 жылға дейін Огайо штатынан АҚШ конгрессмені болды.