Кіріспе

Тамақ пен мәдениет арасындағы байланысты зерттеу

Гастрономия – тамақ пен мәдениет арасындағы байланысты зерттейтін ғылым, сонымен қатар, мол немесе нәзік әрі тартымды тағамдарды дайындау және ұсыну өнері, нақты аймақтардың тамақ дайындау ерекшеліктері және дұрыс тамақтану ғылымы. Гастрономияны жақсы білетін адам гастроном деп аталады, ал гастрономист – гастрономияны зерттеуде теория мен тәжірибені үйлестіретін адам. Практикалық гастрономия әлемнің әртүрлі елдерінен алынған тағамдар мен сусындарды дайындау, өндіру және ұсынумен айналысады. Теориялық гастрономия практикалық гастрономияны қолдайды. Ол жүйелік және процестік тәсілге негізделген, рецептураларға, техникаларға және аспаздық кітаптарға бағытталған. Тағамдық гастрономия тағамдар мен сусындардың шығу тегімен байланысты. Техникалық гастрономия гастрономиялық тақырыптарды бағалауға қатаң көзқарас енгізе отырып, практикалық гастрономияны жетілдіреді.

Этимология

Архестрат Тианалық Хрисипптің сөзіне сүйенсек, Жерорта теңізінің тағамдарына арналған нұсқаулықты "Гастрономия" деп аталатын өлең түрінде жазған; қазір тек шашыраңқы цитаталар ғана сақталған. Бұл сөз грек тіліндегі γαστρ(ο) 'асқазан' және νόμος 'дәстүр' деген сөздердің қосындысынан құралған, 'астрономия' сөзінің үлгісімен жасалған. 1801 жылы ол қайта жандандырылды және француз ақынының өлеңінің атауы болды. Brillat Savarin, өзінің "Physiologie du goût" (1825) еңбегінде осы атаумен тамақ және тамақ дайындауды жүйелі зерттеуге айналдырды.

Тарих

Гастрономия – тамақ дайындау және адам тамақтануының сезімдік сапаларын зерттеу, талқылау, тәжірибелеу, зерттеу, түсіну және жазумен айналысады. Сондай-ақ, ол тамақтанудың кең мәдениетпен байланысын зерттейді. Тамақ пісірудің биологиялық және химиялық негізі молекулалық гастрономия деп аталады, ал гастрономия одан әлдеқайда кең, пәнаралық саланы қамтиды. Француз тарихшысы Паскаль Ори гастрономияны тамақтану және ішу ережелерін белгілеу, «дастархан өнері» деп сипаттайды және оны жақсы тамақ пісіруден (bonne cuisine) немесе жоғары тамақ пісіруден (haute cuisine) ажыратады. Ори гастрономияның бастауын Франция корольдігі Людовик XIV заманына дейін іздейді, сол кезде адамдар жақсы мен жаман стильді ажырату үшін ережелерді жасауға қызығушылық танытып, тағамдық талғамды анықтауға ойларын кеңейтті. Француз сарайының зәулім және күрделі асханасы мен әдет-ғұрыптары француздар үшін аспаздық үлгіге айналды. Александр Гримод де Ла Рейньер «Алманах дес гурман» (1803) атты гастрономиялық еңбегін жазды, ол француз дәстүрі мен мораліне негізделген тамақ туралы пікірталас мәртебесін тәртіпті деңгейге көтерді. Гримод революциядан кейін жоғалған тәртіпті қайта орнатуға және Францияда гастрономияны маңызды пән ретінде бекітуге ұмтылды. Гримод гастрономиялық әдебиетті жанрдың үш түріне кеңейтті: нұсқаулық, гастрономиялық трактат және гурмандық журнал. Гастрономиялық әдебиеттің пайда болуы Франциядағы маңызды мәдени өзгерістермен сәйкес келді, бұл тақырыптың маңыздылығын арттырды. Францияда ақсүйектердің жойылуы адамдардың тамақ тұтынуын өзгертті; бай үйлердің саны азайды, оларда аспазшылар жұмыс істеді, ал жаңа буржуазия сыныбы элиталық тамақтарды тұтыну арқылы өз мәртебесін көрсетуге тырысты. Ресторандардың пайда болуы осы әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандырып, көпшілік тұтынуына қолжетімді жақсы тамақ ұсынды. Франциядағы аспаздық шеберліктің орталығы Версальден бәсекеге толы және инновациялық аспаздық мәдениеті бар Парижге көшті. Гримод және басқа гастрономдардың тамаққа қатысты пікірлері тұтынушылардың талғамдарын және күтілімдерін, аспазшымен қарым-қатынаста үшінші тарап ретінде бұрын-соңды болмаған деңгейде әсер етті.

Пайдаланылған әдебиеттер

Ағылшын тіліндегі аударма; бірнеше форматта қол жетімді. Ағылшын тілінен аударма, түпнұсқа қытай тілінен аударма, түсініктемелермен веб-сайтта. Сондай-ақ, сол аудармашы осы аударманы "Recipes from the Garden of Contentment" (2018) және "The Way of Eating" (2019) аттарымен қағаз түрінде жариялаған. Ағылшын тіліндегі аударма; бірнеше форматта қол жетімді.