Кіріспе

Көлік өнеркәсібінде, құс қанаты есігі, сондай-ақ соқыр қанаты есігі немесе жоғары ашылатын есік деп аталады, бұл Mercedes Benz 300 SL-дің 1952 жылы жарыс көлігі ретінде (W194), содан кейін 1954 жылы спорттық автомобиль ретінде алғаш рет қолданған, есіктің жағынан емес, шатырынан ілмектелетін автомобиль есігі. Ашылғанда есіктер шағалаайдың қанатын еске түсіреді. Француз тілінде олар portes papillon (көбелек есіктер) деп аталады. Папильон есігін Жан Бугатти 1939 жылғы Type 64 үшін жасаған, бұл Mercedes Benz өзінің ұқсас, әйгілі 300 SL құс қанаты есігін шығарғаннан 14 жыл бұрын болды. Папильон есігі құс қанаты есігінің алдағысы болып табылады, архитектурасы сәл өзгеше, бірақ құс қанаты дизайлын талқылағанда көбінесе назардан тыс қалады. Көліктің дәстүрлі есіктері әдетте есіктің алдыңғы жиегінен ілмектеледі, есік сыртқа қарай көлденең ашылады. 1950 жылдардың ортасындағы Mercedes Benz 300 SL, Mercedes Benz SLS және 1970 жылдардың басындағы эксперименталды Mercedes Benz C111 машиналарынан басқа, құс қанаты есіктері бар автомобильдердің ең танымал үлгілері 1970 жылдардың Bricklin SV 1, 1980 жылдардың DMC DeLorean және 2010 жылдардың Tesla Model X машиналары болып табылады. Құс қанаты есіктері сондай-ақ ұшақтардың дизайнында қолданылған, мысалы, Францияда салынған төрт орындық бір қозғалтқышты Socata TB сериясында.

Іс жүзіндегі ескертулер

Бұл жоба тығыз қалалық тұраққа өте қолайлы. Дұрыс жобаланған және салмақталған жағдайда, олардың ашылуы үшін аз жақтан бос орын қажет (DeLorean үшін шамамен 27,5 см немесе 11 дюйм), және олар дәстүрлі есіктерге қарағанда әлдеқайда жақсы кіру/шығу мүмкіндігін ұсынады. Құс қанатты есіктердің ең басты кемшілігі – егер көлік аударылып, шатырымен төңкерілсе, есіктер арқылы шығу мүмкін болмайды, сондықтан қашу үшін үлкен лобовой шынысын ашу қажет болады. Mercedes SLS бұл мәселені шарнирлерге жарылғыш бұрандалар орнату арқылы шешті, егер көлік аударылып кетсе, бұрандалар жарылып, есік толығымен түсіп қалады. Әйелдер үшін және олардың қатысуымен жасалған Volvo YCC концепт-автомобилінің дизайнында құс қанатты есіктер болды. Құс қанатты есіктер жүргізуші орнамасының артына сөмкені көтеруді жеңілдетеді, жүргізушінің иығынан көрінуді жақсартады және көлікке кіру/шығуды оңайлатады. 2015 жылы ұсынылған Tesla Model X, Tesla Falcon Wing деп аталатын қос шарнирлі құс қанатты есіктерге ие. Model X есіктерді практикалық ету үшін бірнеше дизайндық ескертулерді қамтиды. Қос шарнирлі конструкция олардың ашылуы үшін, әдеттегідей, көбірек (көлденең және тік) бос орын қажет етпейді. Көлік құралында төбе биіктігін және кедергілердің болуын анықтауға, сондай-ақ шарнирлердің есіктерді ашу және мүмкін болса, кедергілерден аулақ болу үшін қалай жұмыс істейтінін анықтауға арналған сенсорлар орнатылған.

Жобалау қиындықтары

Құс қанатты есіктердің беделі күмәнді, себебі Mercedes және Bricklin сияқты алғашқы үлгілерде олардың жетілмегендігі байқалды. 300 SL есік дизайнына мұқтаж болды, өйткені оның түтікшелі каркасты жарыс машинасының шассиінің дизайнында есік табаны тым биік болды. Ал төмен шатырмен үйлесіп, стандартты есік ашылуын өте төмен және кішкентай ететін еді. Mercedes инженерлері мәселені шатырдың бір бөлігін ашу арқылы шешті. Bricklin есіктері көбінесе стандартты өлшемде болды, бірақ олардың жұмыс істеу жүйесі күнделікті пайдалануда қиындықтар тудырды және барлық Bricklin көліктеріне кейіннен орнатылған ауа есіктерімен жаңарту жасалғанша, тұрақсыз жұмыс істеуге себеп болды. Сонымен қатар, есіктерді мүмкіндігінше жеңіл ету олардың бүйірлік соқтығыстарда жеткілікті қорғаныс бере алмайтыны туралы алаңдаушылық тудырды. Алайда, бұл алаңдаушылықтың негізді екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады. DeLorean бұл мәселелерді патенттелген криогендік әдіспен жасалған тот баспалы бұралу пружинасын (Grumman Aircraft Engineering Corporation өндірген) қолдану арқылы шешті. Бұл пружина толық өлшемді есікті ішінара тепе-теңдеуге мүмкіндік берді, содан кейін оған хэтчбек көліктеріндегідей газбен қысымдалған (пневматикалық) тіреу қосылды. Бұралу пружинасы мен тіреудің үйлесімі есіктің шамамен 80 градусқа айналу бұрышында есіктің өзгеретін күшіне қарамастан, қажетті күштің дұрыс өзгеруін қамтамасыз етті. Бұралу арқалығы есіктің төменгі жағынан бірінші метрлік қозғалысында ең маңызды, себебі тіреудің геометриясы шарнырға бағытталған және механикалық тұрғыдан тиімсіз. Есік айналғанда пружина босаңсып, тіреу күшті жақсартады және біртіндеп күшті өз мойнына алады. Дұрыс тепе-теңдестірілген есік ішкі, сыртқы жағынан немесе кейіннен орнатылған сымсыз құрылғы арқылы есік құлпын іске қосу арқылы толыққанды өздігінен ашылады. Жүйенің басқа кемшіліктерін шешу оңай болған жоқ. Мысалы, құс қанатты дизайн көліктің кабриолет нұсқасын жасауды қиындатады, себебі шаршаулар шатырмен бірге алынып тасталады және кабриолет үшін стандартты есіктер қажет болады. Mercedes 1958 жылы 300SL роудстермен құс қанатты купені толықтай алмастырғанда осылай істеді. DeLorean үшін бұл мәселе тумады, себебі кабриолет нұсқасын жасау жоспарында болған жоқ. Сонымен қатар, есіктің пішіні мен қозғалыс жолынан судың ағып кетуіне және қардың кіруіне қарсы тығыздауды қиындатады.