Кіріспе

Англиядағы тарихи жаяу жүру жолы – Қажылар жолы (сондай-ақ Қажылар жолы немесе Қажылар жолы) – Англияның Гэмпшир округіндегі Винчестерден Кенттегі Кентерберидегі Томас Беккет қадірлі жеріне сапарлаған қажылардың бағыты болған деп есептеледі. Бұл атау салыстырмалы түрде жақында пайда болған, археологиялық жазбалар бойынша б.з.д. 600–450 жылдарға дейін соққан ежелгі жолға қолданылады, бірақ бұл жол тас дәуірінен бері де болған болуы мүмкін. Тарихи жол Солтүстік Даунс тауларының оңтүстік беткейімен шығыстан батысқа қарай "табиғи жолмен" өтеді. Жолдың бағытын табиғи география анықтаған: ол жер бедерін пайдаланып, төменгі жазықтықтың тұтқыр сазды топырағынан, сондай-ақ төбелердің жұқа, "көктің балшығынан" сақтаған. Кейбір жерлерде бірге жүрген жолақ пен террасалық жолдарды табуға болады; жол маусымға қарай өзгерген, бірақ ол егістіктің жоғарғы шегінен төмен түспеген. Жол Солтүстік Даунс тауларының бойымен Фолкстоунға дейін және кері созылады: қажылар Кентербериге жету үшін Чилхамның жанындағы Ұлы Стоур өзенінің аңғары бойымен солтүстікке бұрылуға тиіс болған.

Тарих

Тарихқа дейінгі жол қазіргі жолдан ұзағырақ созылып, Англия арнасының ең тар бөлігінен Уилтширдегі Авебери және Стоунхендждің маңызды діни орталықтарына байланыс құрды, онда ол Харроуэй деп белгілі. Сол кезде бұл жол жалғыз, нақты белгіленген жол емес, керісінше, жарты шақырымға дейін кеңейетін, анық шекарасы жоқ қозғалыс дәліздері болды. Рим дәуірінде де бұл маршрут маңызды артерия болып сақталды, оны 3000 жылдан астам уақыт бойы үздіксіз пайдаланды. Ол алыс-жақын елдерден қажыларды тартты. Винчестер, өзінің шіркеу орталығы болғанымен (Сент-Свитин қасиетті жері), маңызды аймақтық орталық және оңтүстік жағалау теңіз порттары арқылы келген саяхатшылардың жиналатын жері болды. Генрих II-нің 1174 жылғы шілдеде Франциядан Кентербериге жасаған, епископ Томас өлімі үшін өтелген қажылығы осы жолмен жүрген деген кең тараған пікір бар, бірақ бұл даулы, кейбір деректер оның Лондон арқылы сапар шеккенін көрсетеді. Винчестерден Кентербериге баратын саяхатшылар табиғи түрде ежелгі жолды пайдаланды, себебі ол тікелей бағыт болды, ал жергілікті тарихшылардың зерттеулері қажылардың сапарлары туралы көптеген егжей-тегжейлі – кейде көркемделіп айтылған – мәліметтер ұсынды. Бұл жолмен Кентербериге барғандардың саны тіркелмеген, бірақ Кент тарихшысы Уильям Коулс Финчтің жылына 100 000-нан астам қажыны тасымалдаған деген болжамы, әрине, асыра сілтеу; қажылардың құрбандықтары туралы жазбалардан алынған, көбірек реалистік бағалау жылдық көрсеткішті 1000-ға жуық деп көрсетеді. Лондоннан Кентербериге басқа (және сенімдірек расталған) маршрут Уотлинг көшесі арқылы өтті, Джеффри Чосердің «Кентербери ертегілеріндегі» әңгімешілер осы жолмен жүрді. Романдық жазушылар, мысалы, Илер Беллок, осыны зерттеуге құштар болды және Жолдың пайда болуын түсіндіру үшін «заманауи текті аңызды» жасауға жетті. Орданс Survey-дің ресми тарихы «тұрақты археологиялық қателікті» мойындайды, сол кездегі директор, генерал сэр Генри Джеймстің тарихқа деген құштарлығын кінәлайды. Алайда, Кент тарихшысы Ф. К. Эллистон Эрвуд 1815 жылға дейінгі жер салығы туралы жазбаларда жер учаскелерін атау үшін «Қажылар жолы» деген атау қолданылғанын көрсетеді. «Қажылар жолы» Пауэлл мен Прессбергердің «Кентербери ертегісі» фильмінің орталық сюжеті болып табылады, фильмнің басында камера маршруттың картасы бойынша жылжиды.

Бағыт

[[Файл:Сент Марта Хилл. Орта ғасырларда қажылар жолы ежелгі жолдан бұрылып, Сент Марта төбесіне көтерілді. Құрметті Род Грейс (Rood of Grace) сақталған Боксли абаттығы да танымал тоқтау болды.

Ұлттық жол

Солтүстік Даунс жолы ұлттық бағыты Фарнхэм мен Кентербери арасындағы ежелгі қажылар жолымен қатар өтеді. Қажылар жолының дәстүрлі бағытының көп бөлігі қазіргі заманғы жол желісінің құрамына кірген. Сондықтан, Рэмблерлер бұрын осы жолмен жүргісі келетін жаяу жүргіншілерге Винчестер мен Фарнхэм арасында Сент-Свитун жолын, ал Фарнхэм мен Кентербери арасында Солтүстік Даунс жолын балама ретінде пайдалануды кеңес берген. Бұл бағыт сонымен қатар Винчестерде Оңтүстік Даунс жолымен де байланысады.