Кіріспе
Американдық адвокат, әскери қызметкер және саясаткер (1808–1887)
Александр Уильям Донифан (9 шілде, 1808 – 8 тамыз, 1887) – 19 ғасырдағы Миссури штатынан шыққан американдық адвокат, әскери қызметкер және саясаткер. Ол бүгінде 1838 жылғы Мормон соғысының соңында Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуінің негізін қалаушы Джозеф Смитты қысқа мерзімде жазалаудан сақтап қалған адам ретінде ең жақсы танылады. Ол сонымен қатар Мексика-Америка соғысы кезінде американдық әскерлерге жетекшілік еткендігімен, Нью-Мексиконың құқықтарының негізін құрайтын заң кодексінің авторы болғандығымен және Миссуридің Либерти, Ричмонд және Тәуелсіздік қалаларындағы табысты қорғаушы адвокат ретінде де танымал.
Ерте өмір
Донифан Кентукки штатының Мейсвилл қаласына жақын жерде, Огайо өзенінің жағасында дүниеге келген. Ол Джозеф пен Энн Фоук (құрметті әкесі Смит) Донифанның он баласының ең кішісі болды. Джозеф Дэниел Бунмен дос болған, ал Александрдың екі әкесі де Америка революциясында шайқасқан. Донифан 1824 жылы Аугуста колледжін бітіріп, 1830 жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол заңгерлік тәжірибесін Лексингтонда (Миссури штаты) бастады, бірақ көп ұзамай Либертиге көшіп, онда сәтті заңгер болды. Донифан әрқашан қорғаушы болып жұмыс істеді, ешқашан айыптаушы болған емес, және шешендігімен танымал болды. Ол 1836, 1840 және 1854 жылдары штаттық заң шығарушы органға Уиг партиясынан өкіл болып сайланды. Kearny Хезерли ағайындыларының потаватоми үндістерінің аңшылар тобына виски сатқанын және содан кейін олардың жылқыларын ұрлағанын анықтады. Потаватомилер ағайындыларды қуалап, үшеуін өлтірді. Ағайындылардың анасы Потаватомилер соғысқа шықты деп кек алмақшы болды, ал қалған Хезерли ағайындылары екі ақ адамды тонап, өлтіріп, кінәны Потаватомилерге таңуға тырысты. "Соғыс" Хезерли отбасын тұтқындап, сотқа беріп, айыпты деп танумен аяқталды. Бұл бір жыл бұрын Нью-Йорк штатының солтүстігінде Джозеф Смит құрған діни ұйым еді. 1833 жылға қарай Джексон округінде шамамен 1200 мормон тұрды, олар американдық үндістерді "ламандықтар" деп атады, олардың пікірінше, ғасырлар бұрын Жаңа әлемге көшіп келген ежелгі израильдіктердің ұрпақтары еді (Мормон кітабын қараңыз), бұл көптеген ерте қоныс аударушылардың наразылығын тудырды. Мормондар мен мормон еместер арасындағы басқа да маңызды айырмашылықтар жағдайды ушықтырды, әсіресе мормондардың Миссуридегі құлдар арасында көтеріліс тудыруды жоспарлап отырған аболиционистер екендігіне сенім. Шіркеу баспасөзінде аболиционизмді айыптау көршілерінің қорқынышын басуға көмектеспеді, және 1833 жылдың соңында мәселе шешілді, мормондар округтен күштеп қуылды. Осы оқиғалардан кейін Джозеф Смит және басқа да шіркеу басшылары Миссури губернаторынан қорғау сұрап өтініш жасады, бірақ оларға көп назар аударылмады. Бұл оларды өз құқықтарын сотта қорғау үшін Донифан мен Атчисонды және басқаларды жалдауға мәжбүр етті. Донифан Мормондарға арналған Миссуридің солтүстік-батысындағы арнайы округ құруға көмектесті, бірақ сол аймақтағы мормондар мен мормон емес қоныс аударушылар арасындағы шиеленіс 1838 жылғы Мормон соғысының басталуына әкелді. Мормондар мен штаттық милиция арасындағы Крук-Ривер шайқасынан кейін губернатор Лилберн Боггс "Мормондарды жою немесе штаттан қуу" туралы жарлық шығарды. Миссури милициясының бригадир-генералы ретінде Донифанға мормондарға қарсы әрекет етуге бұйрық берілді, ол қақтығыстан аулақ болуға тырысқанына қарамастан және мормондардың негізінен өзін-өзі қорғау үшін әрекет еткеніне сенді. Фар-Весттің капитуляциясынан кейін генерал Сэмюэл Лукас Джозеф Смит пен басқа мормон басшыларын ұстап алды және соғыс сотын (көлеңке сот) құрды, ол Смит пен басқаларын опасыздыққа кінәлі деп таныды және Донифанға оларды атып тастауға бұйрық берді. Донифан ашуланып: "Бұл қанды қырғын. Мен сіздің бұйрығыңызға бағынбаймын. Егер сіз осы адамдарды өлтірсеңіз, мен сізді жер бетіндегі сот алдында жауапкершілікке тартамын, Алла маған көмектессін!" Мормон басшылары қыс бойы Либерти түрмесіне жіберілді, содан кейін 1839 жылдың көктемінде сотқа күту үшін, онда Донифан олардың қорғаушысы болып тағайындалды және оларды жақсы атын және өмірін қауіпке тіге отырып, белсенді түрде қорғады. Ақырында шіркеу басшыларына түрмеден қашуға рұқсат берілді, содан кейін олар Иллинойс штатының Ханкок округіне, Джозеф Смит 1844 жылы өлтірілген жаңа мормон қонысына жол тартты. Донифанның құрметіне Джозеф пен Эмма Хейл Смит ұлына Александр Хейл Смит деген ат қойды. 1843 жылы Портер Роквелл, кейін "мормондықтың құртушы періштесі" деп аталатын даулы мормон тұлғасы, Сент-Луисте тұтқындалып, (бұрынғы) губернатор Боггсты өлтіруге тырысқан деп айыпталды. Тоғыз ай қамауда болғаннан кейін, ол өзін қорғау үшін Донифанды жалдады; Донифан дәлелдердің жетіспеуіне байланысты адам өлтіруге әрекеттену туралы басты айыпты алып тастауға қол жеткізді және Роквеллге түрмеде болып өткен қашу әрекеті үшін округтік түрмеде бес минуттық жазасын өтеуге рұқсат берді, содан кейін босатылды. Роквелл Иллинойсқа, кейін Ютаға барып, заңгер және Батыс шекарасындағы тұлға ретінде танымал болды. 1838 жылғы оқиғалардан кейін қырық жыл өткен соң, қартайған Донифан Юта аймағының Солтүстік қаласына сапар шекті, ол Джозеф Смит қайтыс болғаннан кейін мормондардың ең ірі тобының орталығына айналды. Ол қаһарман ретінде қарсы алынды және пайғамбарының өмірін сақтаудағы рөлі үшін Кейінгі күн қасиеттілері оған ризашылық білдірді.
Мексика-Америка соғысы
1846 жылы Мексика-Америка соғысының басында Донифан Миссури еріктілерінің 1-ші полкінің полковнигі болып тағайындалды және бірнеше науқандарда, соның ішінде генерал Стивен У. Кернидің Санта-Феді басып алуы мен солтүстік Мексикаға (қазіргі Нью-Мексиконың солтүстігіне) жасаған шабуылдарда қатысты. Санта-Фе қауіпсіздікке қол жеткізгеннен кейін, Керни Донифанды Нью-Мексикода қалдырып, 1846 жылдың 25 қыркүйегінде Калифорнияға аттанды. Донифанға берілген бұйрық – Канзастағы Форт-Левенворттан генерал Стерлинг Прайс екінші Миссури еріктілерімен келгенше күту еді. Олар келген соң, оларды Сиудад-Хуарес (сол кезде Пасо-дель-Норте деп аталған) арқылы Чиуауаға бастап әкелуі тиіс болды. Олар Сан-Антониодан оңтүстік-батысқа қарай жол тартқан Бригад генерал Джон Э. Вулмен қосылып, Герреро мен Монкловаға қарай, Нуэво-Леонды батыстан шабуылдау жоспарланған. Керни навахо тайпасының соғысқа дайындалып жатқанын білген. Испандықтар кеткен соң, навахолар осы жаңа американдық сарбаздарды сынап көргісі келді. Сондықтан, Донифан Прайсті күтіп тұрғанда, навахолар шабуыл жасап, 20 мексикалық отбасын ұрлап кетті. Донифан оңтүстікке қарай жылдамдауға асықты, бірақ ең алдымен Прайс келгенше күтуге мәжбүр болды. Керни де, Донифан да навахолармен, юта тайпасымен және апачилермен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Прайс жасағымен бірге қазіргі Аризона мен Нью-Мексико шекарасына жақын келгенде, Керни навахолардың қойшыларға шабуыл жасап, оларды өлтіріп, 2000 қойын ұрлағанын білді. Керни 1846 жылдың 2 қазанында Донифанға навахоларға шабуыл жасау туралы бұйрық берді. Донифан юта тайпасымен бейбіт келісімге қол қойды, содан кейін үш ротаны алып, батысқа (қазіргі Галлапқа) қарай навахоларды қууға шықты. Донифан жауын таба алмады, бірақ олар өз тайпасынан бір өкілді жіберіп, олармен келіссөздер жүргізуге ниетті екенін жеткізді. Басында Керни навахолармен жақсы қарым-қатынас орнатуға дайын болды, бірақ келесі күні, 3 қазанда, навахолар Полвадера ауылына шабуыл жасап, мал ұрлап, тұрғындарды қашқындыққа ұшты. Керни енді аумақтың барлық азаматтарын қару алып, ат әскеріне көмектесуге, навахоларды табуға, ұрланған мүлікті қайтарып алуға және "олардан келген көптеген қорлаулар үшін жаза алуға және өтемақы талап етуге" шақырды. Мексика армиясына қарсы жорыққа қайта оралған Донифанның әскері Эль-Бразито шайқасында (қазіргі Эль-Пасо, Техас) жеңіске жетті, содан кейін Сакраменто өзенінің шайқасында жеңіске жетіп, Чиуауа қаласын басып алды. Соңғы шайқаста Донифанның күштері мексикалықтардан төрт есе көп әскермен және екі есе көп артиллериямен басым болды, бірақ тек бір адам қаза тауып, он бір адам жараланды, ал мексикалықтар 320 адам қаза тапты, 560 адам жараланды және 72 адам тұтқынға алынды. Донифанның әскері кемелерге мініп, Нью-Орлеан арқылы Миссуриге қайтып келді, оларды қаһарман ретінде қарсы алды. Оның жорығы оны және оның әскерін шамамен 5500 миль (8851 км) қашықтыққа алып жүрді, бұл Ұлы Александр заманынан бергі ең ұзақ әскери жорық деп есептеледі.
Азаматтық өмірге оралу
Мексика-Америка соғысынан кейін Донифанды генерал Керни ағылшын және испан тілдерінде азаматтық заңдар кодексін ("Керни кодексі") жазуға тағайындады. Ол Мексикадан қосылған жерлерде қолданылуы тиіс еді және бүгінгі күнге дейін Нью-Мексиконың Құқықтар туралы жарғысы мен заң кодексінің негізін құрайды. Ол сонымен қатар туған қаласы Либертиде Уильям Джуэлл колледжін құруға зор үлес қосты; колледж қамқоршылар кеңесіндегі әріптестерінің бірі - пастор Роберт Джеймс, Фрэнк пен Джесси Джеймстің әкесі. Донифан Клей округі мектептерінің алғашқы басшысы болып та қызмет етті. Америка Азамат соғысына дейінгі оқиғаларда Донифан орташа ұстанымды сақтады, бөлінуге қарсы болды және Миссуридің бейтараптығын жақтады. Өзі де құл иесі болғанымен, Донифан құлдықты біртіндеп жоюды қолдады. Бұл Республикалық партияның құлдарды дереу босату ұсынысына жауап ретінде жасалды, онда құл иелеріне өтемақы төленбеді және құлдарды еркін өмірге дайындау туралы ешқандай шара қарастырылмады. Донифан 1861 жылғы ақпанда Вашингтонда өткен бейбітшілік конференциясына қатысты, бірақ дағдарысты шеше алмағандықтан көңілі толмай үйіне оралды. Ол Миссури штатының гвардиясының Бесінші дивизиясының бригадир-генералы және қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ ол қызметтен бас тартты. Донифанға Одақ армиясында жоғары лауазым ұсынылды, бірақ Оңтүстікке қарсы күресуден бас тартты. 1863 жылы ол Сент-Луиске көшіп, соғыс аяқталғанға дейін сол жерде тұрды. Президент Авраам Линкольн Донифанмен кездескенде: "Донифан, мен кездескен жалғыз адамсың, оның сыртқы келбеті мен күткеніме сай келді", - деген сөзді айтқан деседі. 1837 жылғы 21 желтоқсанда Нью-Йоркте өкпеден қан кетуден Элизабет Донифан қайтыс болды, сондай-ақ Александр Уильям кіші (10 қыркүйек 1840 жыл – 11 мамыр 1858 жыл), екеуі де 18 жасқа толмады. Джон Торнтон Донифан кездейсоқ уланудан қайтыс болды: ол ағасы Джеймс Болдуинге барып, түн ортасында тісі ауырғанына ем іздегенде, адасып эпсом тұздары деп ойлап, коррозиялық сублимат (сурьма хлориді) ішіп алды. Александр Донифан Джозеф Смит және шіркеудің алғашқы басшыларының өмірін сақтағаны үшін Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуінің мүшелері арасында ең жоғары құрметке ие. Оның тарихы шіркеу әдебиеттері мен тарихтарында үнемі айтылады. Донифан 2008 жылы әйгілі Миссури тұрғындарының залына енгізілді, ал оның қола бюсті Джефферсон-Ситидегі Миссури штатының Капитолийінің ротондасында тұрақты түрде қойылған. Миссури штатының Ричмонд қаласындағы Рей округі сотының алдында Донифанның үлкен қола мүсіні орнатылған. Миссури штатының Америка легионы жігіттері оның құрметіне өздерінің бөлімдерінің бірін Донифан қаласы деп атады. Техас штатының Эль-Пасо қаласындағы Донифан көшесі осы қаланың жанында болған Эль-Бразито шайқасының құрметіне Донифанның есімімен аталған. Миссури штатының Либерти және Канзас штатының Ливенворт қалаларын байланыстыратын 152-ші Миссури тас жолы "Александр Донифан еске алу тас жолы" деп аталды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дайындық кезінде Донифан лагері құрылды. Ол Оклахома штатының Лоутон қаласының сыртындағы Форт-Силлдің жанында орналасқан. Миссури штатының Либерти қаласындағы Уильям Джуэлл колледжі полковник Александр Донифанның құрметіне өзінің ең беделді сыйлығын атады. Александр Донифан сыйлығы көшбасшылық қасиеттерімен, жоғары білім деңгейімен және өмірде табысқа жететін ең ықтимал адам деп әріптестері тарапынан танылған бітірушілердің арасынан таңдалады. Миссури штатының Либерти мектеп округі Донифанның құрметіне бастауыш мектеп ашты. Актер Питер Лоуфорд 1965 жылы NBC телеарнасының "Батылдық үлгілері" атты антологиялық сериясының бір эпизодында Донифан рөлін сомдады, бұл эпизод Питер Лоуфордтың жеңешесі Джон Ф. Кеннедиге арналған бұрынғы кітабына негізделген.
Elizabeth Doniphan died in New York City of pulmonary hemorrhage. and Alexander William Jr. (September 10, 1840–May 11, 1858), neither of whom lived to age 18. John Thornton Doniphan died from accidental poisoning: while visiting his uncle James Baldwin, he sought relief for a toothache in the middle of the night but mistakenly took corrosive sublimate (mercury chloride), thinking that it was Epsom salts. Alexander Doniphan remains highly esteemed by members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints for saving the life of Joseph Smith and other early church leaders. His story is routinely told in church literature and histories. Doniphan was inducted into the Hall of Famous Missourians in 2008, and a bronze bust depicting him is on permanent display in the rotunda of the Missouri State Capitol in Jefferson City. A large bronze statue of Doniphan stands on the grounds of the Ray County courthouse, in Richmond, Missouri. The American Legion Boys State of Missouri named Doniphan City one of their divisions in his honor. Doniphan Drive, in El Paso, Texas, is named for Doniphan, from the Battle of El Brazito fought near that city. Missouri Highway 152, running between Liberty, Missouri, and Leavenworth, Kansas, is named the "Alexander Doniphan Memorial Highway". Camp Doniphan was established during the Army buildup for World War I. It is located next to Fort Sill, just outside Lawton, Oklahoma. William Jewell College in Liberty, Missouri, has named its prestigious Senior Award named in honor of Colonel Alexander Doniphan. The Alexander Doniphan Award is presented to the male of the graduating senior class whom demonstrates leadership, strong academics, and is considered by his peers to be the most likely to walk the furthest in life, or "most likely to succeed." The Liberty, Missouri School District has named an elementary school in honor of Doniphan. Actor Peter Lawford portrayed Doniphan in a 1965 episode of the NBC anthology series, Profiles in Courage, based on an earlier book attributed to John F. Kennedy, who was a brother in law of Peter Lawford.