Кіріспе

Кентуккидегі тарихи тас жол, АҚШ. The Wilderness Road колониялық және ерте ұлттық дәуірдегі отарлаушылардың Кентуккиге шығыстан жету үшін қолданған екі маңызды жолдың бірі болды. Бұл жол Камберленд аңғары арқылы Кентуккидің оңтүстігіне және Теннессидің солтүстігіне дейін созылса да, екіншісі (солтүстікке қарайтын жол) кейде "Кемберленд жолы" деп аталады, себебі ол Мэриленд штатындағы Форт Камберлендтен басталады. Кентукки сенаторы Генри Клей осы бағытты қолдағанмен, 19-ғасырдың басында Ұлттық жол үшін солтүстік бағыты таңдалды. Ол Пенсильвания штатындағы Вашингтон қаласының жанынан өтіп, Кентукки мен Огайоның солтүстік бөлігіндегі Огайо алқабымен байланысты. 1775 жылы Дэниел Бун Вирджиниядағы Форт-Чисвеллден Камберленд аңғары арқылы Трансильвания компаниясы үшін жол салды. Кейіннен ол Луисвиллдегі Огайо сарқырамасына жету үшін үндістердің іздерімен ұзартылды. Wilderness Road тік, қиын және тар болды, сондықтан оны тек жаяу немесе атпен жүруге болады. Ал, керісінше, вагондар Ұлттық жол арқылы жүре алатын (алғашқыда 1750 жылдары Огайо компаниясы мен Джордж Вашингтон салған Брэддок жолы), әсіресе жақсартулардан кейін. Қиын жағдайларға қарамастан, мыңдаған отбасы Wilderness Road-ты пайдаланды. 1792 жылы Кентуккидің жаңа заң шығару органы жолды жаңартуға қаражат бөлді. 1796 жылы арбалар мен кареталар үшін қолайлы, кез келген ауа райында жүре алатын жаңа жол ашылды. Жол 1840 жылдары қолданудан шығарылды (Иллинойс штатының Вандалиясынан кейін Ұлттық жол құрылысы 1837 жылғы экономикалық дағдарыс пен ерте теміржол құрылысының салдарынан тоқтатылды), бірақ қазіргі тас жолдар оның көп бөлігін қайталайды.

Ертедегі барлау

Оңтүстік Аппалачи тауларын алғаш зерттеген еуропалықтар испандықтар болды. Эрнандо де Сото және оның әскерлері 1540 және 1541 жылдары алтын іздеумен аймақты кезіп өтті. Тауларды зерттеудегі алғашқы ағылшын экспедициясы Абрахам Вудтің 1650 жылдары басталған сапары болды. Кейін Вуд тауларға зерттеушілер тобын жіберді. Бэтс Фаллам экспедициясы 1671 жылы Жаңа өзен аңғарына жетті. 1673 жылы Вуд Габриэль Артур мен Джеймс Нидхэмді қазіргі Теннесси штатындағы Оверхилл черокилеріне жіберді. Мақсаты – оканьечилердің «ортадағы делдал» саудагерлерін жолтайынша, черокилермен тікелей сауда байланысын орнатуға тырысу еді. Экспедиция Оверхилл чероки аймағына жетті, бірақ Нидхэм кері жолда қаза тапты. Габриэль Артурды да өлтіруге талпыныс жасалды, бірақ оны чероки басшысы құтқарып, асырады. Артурдың қауіпсіздігі үшін, оны басшының біріне қарасты шабуыл жасаушылардың тобымен бірге жіберді. Шамамен бір жыл бойы ол черокилермен Аппалачи тауларында саяхаттады. Ол, басымен келіп, қазіргі Батыс Вирджинияны зерттеген алғашқы еуропалық болды. 1774 жылы Солтүстік Каролина судьясы Ричард Хендерсон, Солтүстік Каролинаның басқа да көрнекті тұлғаларымен бірге «Трансильвания компаниясын» құрды, ол жерді сатып алумен айналысатын компания еді. Олар Аппалачи тауларының Кентукки жағындағы жерді черокилерден сатып алып, британдықтардың меншікті колониясын құруды жоспарлады. Хендерсон Кентуккиді зерттеген тәжірибелі аңшы Дэниел Бунды Камберленд аңғары арқылы Орталық Кентуккиге жол салу үшін жалдады.

Бун - жаңа жол салушы

Аппалачи таулары шығыс-батыс бағытындағы саяхат үшін табиғи тосқауыл болып табылады. Нью-Йорктан Джорджияға дейін батысқа қарай саяхаттаудың бес жолы бар, оның тек үшеуі ғана үлкен инженерлік жұмыстарсыз жануарлармен жүруге мүмкіндік беретін табиғи ішкі өткелдерді қамтиды. Бұл Аллегей саңылаулары, Пенсильваниядағы Киттанинг жолы, Мэриленд штатының солтүстік-батысындағы Камберленд тарлауығы, Немаколин жолы және Солтүстік Каролина мен Вирджиния штаттарының шекарасындағы төрт штат аймағындағы Камберленд саңылауы. 19 және 20 ғасырлардың аяғындағы технологиялар кейінірек тау тізбегін басқа жерлерде де байланыстырды, бірақ олардың барлығы геологтардың таулы және аңғарлы Аппалачи деп жіктеген бұл тосқауылды жеңу үшін маңызды азаматтық инженерлік жұмыстарды қажет етті. Пенсильваниядан келген қоныс аударушылар көбінесе Ұлы Вагон жолы арқылы Ұлы Аппалачиан және Шенадоа аңғарларынан оңтүстікке қарай көшіп жүрді. Дэниел Бун Пенсильваниядан шыққан және осы жолмен отбасымен оңтүстікке көшіп келген. Бун ерте жасынан бастап Вирджинияның батыс шекарасындағы американдық түпкілікті халықтардың арасында аң аулап, тұтқынға түскендердің бірі болды, себебі олар аң ауы үшін үйден ұзақ уақытқа кетіп, жабайы далаға шығатын. Бун кейде айлар бойы, тіпті жылдар бойы үйіне қайтпайтын. Бун пионер үшін үш қажетті нәрсені атап көрсетті: "Жақсы мылтық, жақсы жылқы және жақсы әйел". Оған сонымен қатар күшті дене, өткір балта және сәттілік қажет болды. Тағы бір маңызды нәрсе - тұз. 1776 жылға дейін ол он үш колонияға Батыс Индиядан үлкен шығындармен тасымалданды. Бұл саяхаттағы адамдар үшін қол жетімді жалғыз ет консерванты болды, ал Кентуккиде бүгінгі Буунсборо қаласының жанындағы үлкен тұзды көлдері қосымша тартымдылық тудырды. Кентуккидің көптеген "тұз соққылары" бүгінде штаттағы "соққы" немесе "соққылау" сөздерін қолданатын көптеген жер-су атауларында көрініс тапқан. 1775 жылдың 10 наурызынан бастап Бун 35 балташымен бірге Теннесси штатының Кингспорт қаласындағы Лонг-Айлендтен Кентуккиге дейін орман мен таулар арқылы жол салды. Бұл қиын, лайлы жол, жай ғана жол еді. Трансильвания компаниясы Чероки және Ирокездерден Кентуккиге иелік ету құқығын алған, тіпті Дунмор соғысында жеңілген Шоуни тайпасының басшысы Корнсталк 1774 жылдың 19 қазанында Шарлотта лагерінде жасалған келісімде өз тайпасы енді Кентуккидегі Огайо өзенінің оңтүстігіндегі жерді аңшылыққа немесе талап етуге болмайды деп уәде берген. Бұл уәдеге қарамастан, Шоунилер Бунды және басқа қоныс аударушыларды жаулап алушылар деп қарады. 1775 жылдың 24 наурызында Бун мен оның тобы Кентукки өзеніне жететін соңғы мақсатына 24 шақырым (15 миль) жеткенде түнге далаға орналасты. Таң атқанға дейін Шоуни тайпасының тобы ұйықтаған адамдарға томагоктарды лақтырып шабуыл жасады. Бунның тобынан бірнеше адам қаза тапты, ал бірнешеуі жараланды, бірақ көпшілігі орманға қашып үлкерді. Бун өз адамдарын қайта жинап, жау шаунилерді кері шегіндіруге қол жеткізді. Топ бірнеше жылқысын жоғалтты. Осы жерде Бун 2 метр биіктіктегі бұталар мен ағаштардан уақытша қоршау жасады. Холстон өзенінің Лонг-Айлендінен (қазіргі Кингспорт, Теннесси) жол солтүстікке қарай Клинч тауының Мокасин саңылауы арқылы өтіп, одан кейін Клинч өзенінен өтіп, қиын жерлерден (Дьявол жарысы деп аталады) Солтүстік Форк Клинч өзеніне дейін созылды. Содан кейін ол Пауэлл тауының Кейнс саңылауынан өтті. Одан ол Пауэлл өзенінің аңғары арқылы оңтүстік-батысқа қарай Камберленд саңылауына дейін созылды. Камберленд саңылауынан өткеннен кейін Wilderness Road екіге бөлінді. Оңтүстік тармағы Камберленд жазығынан Камберленд өзені арқылы Нэшвиллге, Теннесси штатына дейін өтті. Солтүстік тармағы екіге бөлінді. Шығыс тармағы Кентуккидің Блюграсс аймағына Кентукки өзеніндегі (Лексингтонның жанында) Буунсбороға дейін барды. Батыс тармағы Огайо сарқырамасына (Луисвилл) дейін созылды. Қоныстар оңтүстікке қарай кеңейген сайын, 1792 жылға қарай жол Ноксвиллге дейін созылып, Теннесси штатына жетті.

Батыс шұңқыр

Көптеген жерлерде жолдардың қайта жарақталуына байланысты, қазіргі заманғы жолдар көне дала жолдарымен үнемі бір бағытта жүрмейді.

Скаггс іздері

Wilderness жолының батыс тармағы бастапқыда Генри Скаггс атты ұзын мергеннің құрметіне Skaggs' Trace деп аталған. Бұл жол қазіргі Лорел округіндегі Хейзел-Пэтштің сыртынан басталып, Краб-Орчардқа дейін созылған.

Логанның іздері

1775 жылы Джон Флойдты қоса алған Бенджамин Логанның тобы Дэниел Бунның тобынан бөлініп, Skaggs Trace жолымен батысқа бет бұрды. Жол шамамен 10 шақырымдық қашықтықтағы Жеміс бағы арқылы өтті, онда аймақтағы қоныс аударушыларды қорғау үшін блокхаус салынды және ол Логан бекінісі деп аталды. Содан кейін жол 1774 жылы Кроу станциясы деп аталған, кейін 1783 жылы Дэнвилл, 1793 жылы Спрингфилд, 1774 жылғы 16 маусымда Джеймс Харрод құрған Харрод қаласы немесе Олдтаун деп аталған Харродсбург, 1775 жылы тасталып, қайта қоныстанған Бардстаун (1780 жылы қоныстанған), Шепардсвилл (1773 жылы Буллит Лайк ретінде құрылған) және Огайо сарқырамасына дейін созылды. Роберт Эммет Макдауэлл (1914–1975), Кентукки тарихшысы және 1956 жылдан бері Филсон тарихи қоғамының мүшесі, Филсонның картасында қателер бар екенін мәлімдейді. Картада Луисвиллден Салливанның ескі станциясы, Кувендальдың диірмені, Балық тоғандары арқылы Буллит Лайкқа, содан кейін Бардстауннан Дэнвиллге дейін жол көрсетілген. Макдауэллдің сөзіне қарағанда, бастапқыда жол Дэнвилл емес, Харродсбург арқылы өткен, ал Салливанның ескі станциясы мен Куикендалдың диірмені негізгі жолда емес, су тасқан кездегі баламалы жолдар болған. Бұдан бөлек, генерал Джордж Роджерс Кларк Огайо сарқырамасына қонғаннан кейін Wilderness Trail жолы жақсартылып, әскерлердің, жабдықтардың және қоныс аударушылардың қозғалысын жеңілдеткені де айтылды. 1784 жылы Фильсон, сонымен қатар тарихшы, «Кентуккидің ашылуы, қоныстануы және қазіргі жағдайы» және «Осы маңызды елдің топографиясы мен табиғи тарихына қатысты эссе» атты еңбегін жазды. Рубен Томас Дюррет те бұл жерде қателіктер бар екенін көрсетеді.

Қауіптері

Американың түпкі тұрғындарының шабуылдарының қаупі болғандықтан, жол өте қауіпті болды, сондықтан көптеген пионерлер жақсы қаруланып саяхаттады. Жолда әлсіз пионерлерге шабуыл жасауға дайын қарақшылар мен қылмыскерлер де кездеседі. Трансильвания компаниясы бұл аймақты чероки тайпасынан сатып алғанмен, ирокездер Форт-Стенвикс шартында одан бас тарғанмен де, шауни сияқты басқа тайпалар оны өздерінің деп талап етіп, сол жерде өмір сүрді. Көбінесе бүкіл қауымдар мен шіркеу ұжымдары бірге жаңа қоныстарға көшіп баратын. Жүздеген пионерлер үндістердің шабуылынан қаза тапты. Жол бойында салынған қорғанысқа арналған ағаш блокпосттардың қабырғаларында түпкі тұрғындарға оқ ату үшін тесіктер болды. Олар көбінесе "станциялар" деп аталды. Келесі шабуыл қашан боларын ешкім білмеді. Шаунилер солтүстіктен, ал Чикамауга (жер сату шартын қабылдамаған чероки тайпасы) оңтүстіктен келді. Тайпалар қоныс аударушылардың өз ата-бабаларының аң аулау жерлерін басып алуына наразы болды, ал француз-үнді соғысы олардың ақ нәсілділерге деген ашуын одан әрі қоздырды. Даланың жабайы табиғатында әртүрлі жануарлар мекен етті. Түнде пионерлер сұрғындардың сықылдағанын, қасқырлардың ұлығанын, пантерлер мен жабайы мысықтардың айқайларын еститін. Кейде үндістер осы дыбыстарды еліктейтін. Мысбас және қиыршақ жылан сияқты улы жыландар жапырақтар мен бұталар арасында жасырынып, пионерлерге, олардың жылқылары мен малдарына қауіп төндіретін.

Елді мекен

Сот Ричард Хендерсон 1775 жылы Сикамор Шоолста чероки тайпасымен келісім жасап, Камберленд және Кентукки өзендері арасындағы кең аумақты жер сатып алды. 1775 жылдың 28 наурызында ол Лонг-Айлендтен (Кингспорт, Теннеси штаты) шамамен 30 атты әскермен Кентуккиге қарай Саусақтық жолмен қиын сапарға шықты. Мартин бекетінде тағы 40-50 пионерлер оларға қосылды. Жолда олар одан әрі жол бойындағы үнді шабуылдарынан қашқан шамамен жүздей босқынмен кездесті. Қауіпке қарамастан, топ Кентуккиге қарай жолын жалғастырды. Кейбір өзендердің суы көтерілгендіктен, пионерлер аттарымен бірге жүзуге мәжбүр болды. 20 сәуірде олар судья Хендерсонның Бунның құрметіне атаған, бекінілген Боунсборо қаласына жетті. Шотландық-ирландиялықтар, немістер және басқа да иммигранттардың көп саны келіп жатты. Саусақтық жол арқылы 200 000-нан астам пионерлер өтіп, ауыр қиындықтарға төтеп берді. 1778-79 жылдардың қысында ауа райы тым суық болғандықтан Кентукки өзені екі футқа дейін қатып қалды. Жол бойындағы шекаралық поселенің тұрғындары тірі қалу үшін күресті. Көптеген мал мен шошқалар мұздап өлді. Қоныс аударушылар аман қалу үшін мұздаған мал мен жылқы етін жеуге мәжбүр болды. Көбінесе Чикамауга тайпасы, Драггинг Каноэ басшылығымен, Камберленд Gap пен Краб Орчард арасында, 161 шақырымға созылған аралықта апталар бойы тығылып, шабуылға дайындалған. Олар үлкен топтарға шабуыл жасамай, қорғануға мүмкіндігі жоқ әлсіздерді күтіп отырды. 1784 жылдың күзінде Саусақтық жол бойында 100-ден астам ер адам, әйел және бала қаза тапты. Көптеген отбасылар тіпті мұз бен қарда да аяқ киім мен шұлықсыз, көбінесе ақшасыз және аз киіммен өзендер мен ағыстарды кешіп өтті. Олар орманнан аң аулап, өзендерден балық аулап күш алды. Ақшалары болмағандықтан, бүкіл отбасылар Америкаға келгеннен кейін жүздеген шақырым қашықтықты жаяу жүріп өтті. Олар тіпті ауыр жүктерін тасымалдау үшін малды да пайдаланды. Шатырлар салынды, жер ағаштардан тазартылып, егін егілуі үшін дайындалды. Қаштан ағашы ең танымал болды, өйткені оның кеспелері шатырлар мен қоршаулар салуға қолданылды, ал қабығы дәрі жасауға және былғары өңдеуге пайдаланылды. Күзде оның бай жаңғақтары шошқаларды семіртуге қолданылды. Сонымен қатар, қыран да көптеген пайдалы қасиеттерімен бағаланды.

Сауда және пошта

Дала жолы Кентуккидегі алғашқы қоныс тебушілер үшін маңызды сауда арнасы болды, сондай-ақ Теннесси арқылы Миссисипи және Луизианадағы плантацияларға тасымалданатын құлдардың арба жүктері үшін де қолданылды. Аттар, ірі қара мал, қойлар мен шошқалар қарсы бағытта айдалып, Каролина, Мэриленд және Вирджиниядағы дайын нарықтарды тапты. 500-ден астам шошқа тобымен жол бойы базарға қарай жетеледі. Шығыс нарықтарындағы ет Кентукки фермерлері үшін негізгі табыс көзіне айналды. 1792 жылы Теннесси штатының Бин стансасынан Камберленд Gap арқылы Кентукки штатының Дэнвилл қаласына дейін пошта жолы ашылды. Бұл, көбінесе, Кентукки губернаторы Исаак Шелбидің күш-жігерінің нәтижесі болды. Кентуккидің Шығыспен байланысы үлкен артықшылықты қамтамасыз етті. Шекарадағы қоныс тебушілер пошта тасымалдаушыларын батырлар деп есептеді және олардың келуін асыға күтті, себебі олар жол бойындағы елді мекендерден жаңалықтар мен пошталарын, газеттерін алуға мүмкіндік берді.

Азамат соғысы және құлдырау

1818 жылы Ұлттық жол ашылғанда, Дала жолының қолданылуы азайды, себебі ол Шығыстан Огайо өзеніне дейін тегіс жазықтар арқылы саяхаттауға мүмкіндік берді. 1837 жылғы экономикалық дағдарыс, геологиялық жағдайлар және жаңа теміржол технологиясы бұл сауда жолын толықтыру мақсатымен салынған Джеймс өзені каналын жойды. Осы уақытта Огайо және Миссисипи өзендерінде алғашқы бу кемелері пайда болды, бұл өзендер бойымен жоғары және төмен қарай жылдам әрі арзан саяхаттауға мүмкіндік берді. 1850 жылдары Вирджиния және Теннесси темір жолы осы бағыттың бір бөлігіне салынды. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ әскері мен Конфедерация әскерінің екеуі де Дала жолын пайдаланды. Алғашқы шайқас (Кэмп Уайлдкет) бейтарап Кентуккиді бақылауға алуға жасалған Конфедерацияның алғашқы әрекетін тоқтатты. Камберленд өткелі соғыс барысында төрт рет қолы ауысты. Оңтүстік әскерлері Вирджинияға жасаған жорықтарында осы жолды қолданды. Генерал Улисс С. Грант 1864 жылы Теннессидегі Одақ әскерінің науқаны үшін осы жолмен келді. Грант бұл жолға қатты әсерленді және былай деді: "Кемберленд армиясының екі бригадасымен мен Наполеонның Мәскеуге басқыншылық жасаған армиясына қарсы осы өткелді ұстай аламын".

Сақтау

Саусақтық жолының бір бөлігі Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы асфальтталған жолдардың бірі болды. Теннесси штатының Камберленд-Гап қаласынан Кентукки штатының Миддлсборо қаласына дейінгі тау өткелі арқылы өтетін ескі жол 1908 жылғы 3 қазанда асфальтталды және аяқталды. Бұл "нақты үлгі" жолы (жергілікті қоғамдар қаржыландырған, бірақ федералды үкімет бақылауымен салынған макадамды асфальттаудың жаңа түрі) болды, және ол АҚШ-тың Халықтық жолдар кеңсесі бастады. Сол кезде Америка Құрама Штаттарында бар болғаны 1094 км (680 миль) асфальтталған жол болған. Кейін оның атауы 25E АҚШ тас жолы болып өзгертілді. Бұл жаңа жол ауылдық аймақтарға туризм индустриясын әкелді, қонақүйлер мен мейрамханалар саяхатшылармен толып кетті. Камберленд-Гап – Ұлттық тарихи саябақ, ал Саусақтық жолының бөліктері Вирджиния штатындағы Саусақтық жол мемлекеттік саябағында көрілуге болады. Сонымен қатар, Вирджиниядағы Мартин бекетінде қайта жаңартылған бекініс, Саусақтық жолында Камберленд-Гаптан шығысқа қарай 8 км (5 миль) жерде орналасқан, саяхаттап көруге болады. 1996 жылы Камберленд-Гап туннелі аяқталғаннан бері, тарихи Камберленд-Гапты кесіп өтетін Саусақтық жолының бастапқы түрін қалпына келтіру жұмысы жүргізілуде. 2001 жылдан бері 25E тас жолы бірнеше шақырымдық бөлігі жойылды және бастапқы биіктігі қалпына келтірілді, соның ішінде Гапты бастапқы контурына қайтару үшін 10 метрлік (32 фут) биіктік қосылды, сондай-ақ барлық заманауи заттар, ғимараттар және жолдар алынып тасталды. Аймақтағы түпкі орман қорларынан мыңдаған көшеттерді отырғызу арқылы ондаған жылдар бойы орманды қайта жаңарту жоспарлануда, бұл келушілерге Саусақтық жолы арқылы Гапты 1790 жылдардағы саяхатшылар көріп, сезінгендей көруге мүмкіндік береді. Бұл Саусақтық жолының бұл бөлігі қазір жаяу серуендеу жолы болып табылады, сонымен қатар Теннесси жағында жолдың тарихы туралы ақпараттық орталық орналасқан.