Кіріспе

Топыраққа минералдарды қолдану

Әктас қою – әр түрлі формалардағы кальцийге (Ca) және магнийге (Mg) бай материалдарды, соның ішінде марль, крейда, әктас, күйдірілген әктас немесе гидратацияланған әктасты топыраққа қолдану. Қышқыл топырақта бұл материалдар негіз ретінде әрекет етеді және топырақтың қышқылдығын бейтараптайды. Бұл көбінесе өсімдіктердің өсуін жақсартады және топырақ бактерияларының белсенділігін арттырады. Мұндай тәжірибелердің куәлігі 1200 жылдарға дейін жетеді, ал ең алғашқы мысалдар қазіргі Британ аралдарынан алынған. Топырақ көлемінің бірлігіне шаққандағы әктің белгілі бір мөлшері топырақ pH-ын қанша көтеретіні топырақтың буферлік сыйымдылығына байланысты (бұл әдетте топырақтың катиондық алмасу қабілетіне немесе КЕК-ке байланысты). Көптеген қышқыл топырақтар сутегі иондарынан гөрі алюминиймен қанықтырылған. Сондықтан топырақтың қышқылдығы алюминийдің гидролизі нәтижесінде туындайды. Топырақтағы негіздердің қанығу дәрежесін анықтау үшін қолданылатын "түзетілген әк потенциалы" тұжырымы, топырақ сынау зертханаларында топырақтың "әктас қажеттілігін" анықтау процедураларының негізі болды. Төмен КЕК-ке ие топырақтарда pH көбінесе жоғары КЕК-ке ие топырақтарға қарағанда айқын жоғарылайды. Бірақ төмен КЕК-ке ие топырақтарда қосылған негіздердің тез шайылуы байқалады, сондықтан қосымша әктас қою жүргізілмесе, бастапқы қышқылдыққа оралуы мүмкін. Әктаспен шамадан тыс қолдану, әсіресе құмды топырақтарда, органикалық заттар мен саз сияқты буферлік агенттерге жетіспеушілікке байланысты болады.

Топырақтағы органикалық көмірге әсері

Топыраққа әктеудің топырақтың органикалық көміртегіне тигізетін жалпы әсері негізінен үш процеске байланысты. Өсімдік өнімділігінің артуы нәтижесінде органикалық заттардың көлемі ұлғаяды. Топырақты әктеу өсімдік өсуін тежейтін топырақ жағдайларын жақсартатындықтан, өсімдік өнімділігінің артуы күтіледі. Әктеуден кейін алынатын жоғары өнім топыраққа өліп бара жатқан тамырлар және шіріген егіс қалдықтары түрінде органикалық заттардың көп көлемін қайтарады. Қолайлырақ pH деңгейіне байланысты органикалық заттардың минералдануының күшеюі. Әктеу топырақтың биологиялық белсенділігіне қысқа мерзімді серпінді әсер етеді, соның салдарынан органикалық заттардың минералдануына жағдай жасайды және топырақтағы органикалық заттар айналымын жеделдетеді. Топырақ құрылымын жақсарту, топырақ органикалық көміртегін қорғау арқылы минералдануды азайтуға әкеледі. Әктеу топырақ құрылымын жақсартады, өйткені жоғары Ca2+ концентрациясы және топырақ ерітіндісіндегі жоғары иондық күш саз минералдарының флокуляциясын күшейтеді де, нәтижесінде топырақ агрегаттарының тұрақтылығы артады.