Кіріспе

Камберленд таулары арқылы тар өткел – АҚШ-тағы тау өткелі.

Камберленд ойысы – АҚШ-тың шығысындағы Камберленд тауларының ұзын қырқасы арқылы, Аппалачи тауларының ішінде және Кентукки, Вирджиния және Теннесси штаттарының үштік шекарасына жақын орналасқан өткел. Теңіз деңгейінен 1631 фут (497 метр) биіктікте орналасқан Камберленд ойысы, Американың отарлық тарихында төменгі орталық Аппалачи таулары арқылы маңызды жол ретінде белгілі. Бұл өткелді Американың жергілікті халықтары ұзақ жылдар бойы пайдаланған, ал 1750 жылы Вирджиниялық дәрігер және зерттеуші Томас Уокер оны қоныс аударушылардың назарына жеткізді. Дэниел Бун басқарған шекарашылдар тобы бұл жолды пайдаланды, соның арқасында ол Кентукки мен Теннессидің батыс аймақтарына сапар шеккен пионерларға қолжетімді болды. Wilderness Road-тың маңызды бөлігі болған Камберленд ойысы қазір Cumberland Gap Ұлттық тарихи паркінің құрамына кіреді.

География

Камберленд ойысы – Аппалачи тауларындағы көптеген асулардың бірі, бірақ Камберленд тауларының үздіксіз қырқасындағы жалғыз асу. Ол Камберленд Гэп ұлттық тарихи паркінің құрамына кіреді және қазіргі Кентукки және Вирджиния штаттарының шекарасында, Теннесси штатымен үш штаттық белгінің солтүстік-шығысынан шамамен 0,25 миль (0 км) қашықтықта орналасқан. V пішіндес асу батысқа апаратын қақпа ретінде танылады. Асудың төменгі жағы аңғардың ең төменгі нүктесінен шамамен 300 фут (91 метр) жоғары орналасқан, бірақ Ескі АҚШ 25E тас жолының салынуы кезінде солтүстік жағы 20 фут (6 метр) төмендетілген. Оңтүстіктегі тау қырқасы асудан 600 фут (183 метр) биіктейді, ал солтүстікте Пиннакл Оверлук 900 фут (274 метр) биіктікте, 2505 фут (764 метр) абсолютті биіктікте орналасқан. Ең жақын қалалар – Миддлсборо, Кентукки және Харрогейт, Теннесси. Теннесси штатындағы Камберленд Гэп кенті осы асудың құрметіне аталған.

Геология

Бұл саңылау үш негізгі құрылымдық ерекшеліктің қалыптасуымен пайда болды: Пайн-Маунтин ығысу жапырағы, Миддлсборо синклині және Рокки-Фейс жарылысы. Жер қыртысының терең қабаттарындағы шөгінді тау жыныстарының 320-200 миллион жыл бұрын жоғары қарай итерілген бүйірлік қысым күштері ығысу жапырағын жасады. Камберленд тауы мен Пайн тауы арасындағы қарсылық Миддлсборо синклинінің U пішіндес құрылымын тудырды. Бұрын жатық жатқан шөгінді тау жыныстары шамамен 40 градусқа солтүстік-батысқа қарай деформацияланды. Камберленд тауының солтүстік-батысындағы одан әрі қысылу солтүстікке қарай бағытталған Рокки-Фейс жарылысын қалыптастырды, ол ақырында Камберленд тауын кесіп өтті. Бұл табиғи геологиялық процестердің үйлесімі тау жыныстарында ауа райы мен эрозияға қолайлы жағдайлар жасады. 1960 жылдары геологтар жасаған егжей-тегжейлі карталар көптеген адамдарды аймақтың геологиялық ерекшеліктерін ежелгі соқтығысудың орны деп түсінуге жетеледі. Рокки-Фейс жарылысы болмаса, жүк көліктері үшін осы саңылауды және Пайнвилл маңындағы Пайн тауына дейінгі саңылауды басып өту қиын болар еді, сондай-ақ арба жолдарының ертерек салынуы да мүмкін болмас еді. Миддлсборо – әлемдегі көмірді астроблема ішінде өндіретін жалғыз жер. Бұл кратердің күрделі қабаттарында арнайы кен өндіру техникаларын қолдану қажет.

Тарих

Камберленд ойысы туралы ең алғашқы жазбаша мәлімет 1670 жылдарға қатысты, оны Вирджиниялық Абрахам Вуд жасаған. 1748 жылға дейін Самуил Сталнакер осы аймақты зерттеу барысында ойыс арқылы өткен деген болжам бар. Ойысқа Ұлыбритания королі Джордж II-нің ұлы, Камберленд герцогы Уильям принцінің есімі берілген, ол Кулоден шайқасынан кейін Америка колонияларында көптеген жерлерге атын берген. 1750 жылы саяхатшы Томас Уокер Камберленд өзеніне осы атты қойды, ал бұл ат тез арада аймақтағы көптеген басқа да нысандарға, мысалы Камберленд ойысына таралды. 1769 жылы Джозеф Мартин қазіргі Роуз-Хиллде, Вирджинияда, Уокердің жер иегерлерінің атынан бекініс салған. Бірақ Мартин мен оның адамдарын жергілікті американдықтар қуып шықты, және Мартин 1775 жылға дейін қайтып оралмады. 1775 жылы Трансильвания компаниясының тапсырысымен Даниэль Бун Кентукки мен Теннесиді қоныстандыруды жеңілдету үшін ойыстағы жолды кеңейту үшін ерлер тобын бастап аймаққа келді. Ол келген кезде Бун Мартиннің Пауэлл аңғарында болғанын, Мартин мен оның адамдары өздерінің болашақ қоныстануы үшін жерді дайындап жатқанын білді. Бұл сол кездегі ағылшын колониялық Америкасындағы ең батысқа орналасқан қоныс болды. 1790 жылдарға қарай Бун мен оның адамдары салған жол вагон қозғалысына қарай кеңейтілді және Wilderness Road деп аталды. Американдық Азамат соғысы кезінде Камберленд ойысының маңында бірнеше шайқастар болды, олар Камберленд ойысының шайқасы ретінде танымал. 1862 жылдың маусым айында Одақ армиясының генералы Джордж У. Морган Одақ үшін ойысты басып алды. Сол жылдың қыркүйек айында Эдмунд Кирби Смит басқарған Конфедерация армиясының күштері генерал Брэкстон Брэггтің Кентуккиге басып кіру кезінде ойысты басып алды. Келесі жылы, 1863 жылдың қыркүйегінде, қан төгілмейтін шайқаста генерал Амброуз Бернсайд басқаратын Одақ әскерлері ойысты қорғап тұрған 2300 конфедератты капитуляцияға мәжбүр етті, соғыстың соңына дейін ойыстың Одақ бақылауына өтуіне әкелді. 1810 жылға дейін Кентукки мен Огайо алқабына жол тартқан 200 000-ден 300 000-ға дейін еуропалық американдық қоныс аударушылар осы ойыс арқылы өтіп кеткен деп есептеледі. Бүгінде күніне 18 000 автомобиль осы жердің астынан өтеді, ал жыл сайын саябақты 1,2 миллион адам бақылайды. Саябақта көптеген жаяу жолдары бар. 1996 жылы Камберленд ойысының туннелі аяқталғанға дейін АҚШ-тың 25E тас жолы ойыс арқылы жер бетімен өтіп кеткен. Содан кейін бастапқы жол қайта жаңартылды.

Тарихи аудан

1980 жылғы 28 мамырда бұл аймақ және оған байланысты тарихи ескерткіштер тарихи аудан ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді.

Флора

Камберленд Gap Ұлттық тарихи паркі ішінде қазіргі уақытта 855 белгілі тамырлы өсімдік түрі анықталған, бірақ Ұлттық парк қызметінің инвентаризация және мониторинг бағдарламаларынан түсетін мәліметтерге сәйкес бұл санның артуы күтілуде. Паркте 15 түрлі өсімдік қауымдастығы бар, олардың кейбіреулері тау батпақтары, төменгі биіктіктегі ылғалды жерлер және жартасты тік беткейлер сияқты ерекше орындарда кездеседі.

Фауна

2014 жылы паркте тізімделген 371 жануар түрінің ішінде 33 сүтқоректі, 89 құс, 29 қосмекенді, 15 бауырымен жорғалаушы, 27 балық және 187 жәндік бар, алайда тағы да көптеген түрлерді қосу қажет. Паркке келгендер сұр кірпіктерді, аққұйрықты еліктерді, жабайы қояндарды, әнші құстарды, бүркіттерді, жыландарды, тасбақаларды және мүмкін қара аю немесе жалмандыны көруге болады. eBird веб-сайтында парктегі 120-дан астам құс түрі тіркелген.