Кіріспе

АҚШ федералды агенттігі (1936–1950)

Америка Құрама Штаттарының Теңіз комиссиясы (MARCOM) – 1936 жылғы Сауда флоты туралы актімен құрылған, Конгресс 1936 жылғы 29 маусымда қабылдаған және 1950 жылғы 24 мамырда таратылған АҚШ федералды үкіметінің тәуелсіз атқарушы органы. Комиссия Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері жұмыс істеп келген Америка Құрама Штаттарының Кеме қатынасы жөніндегі басқармасын алмастырды. Оның мақсаты – АҚШ Сауда флотының көп бөлігін құраған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ескі кемелерді алмастыру үшін бес жүз заманауи сауда жүк кемелерін жобалау және салу бағдарламасын жасау, сондай-ақ АҚШ-та кеме құрылысы мен американдық тудың астында кемелерді пайдалану арасындағы баға айырмашылығын өтеуге арналған актімен бекітілген субсидия жүйесін басқару болды. Комиссия сонымен қатар жаңа флотты басқаруға дайын теңіз кемелерінің офицерлерін даярлау үшін Америка Құрама Штаттарының Теңіз қызметін құрды. Сауда флоты туралы актіге сәйкес, АҚШ Сауда флотының және кеме құрылысының қайта жандануының символы ретінде алғашқы келісімшарт жасалған кемеге иелік етті. Ол қысқа мерзімге жолаушылар лайнері және круиздік қызметтерде жұмыс істеді, бірақ кейін дизайнға сәйкес жоғары жылдамдықты тасымалдауға айналдырылды. 1939 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін Теңіз комиссиясы әлем тарихындағы ең ірі және ең табысты сауда кемелерін салуға қаржыландырып, басшылық етті. Соғыс аяқталған кезде Теңіз комиссиясының келісімшарттары бойынша жұмыс істеген АҚШ кеме жасаушылықтары 5777 мұхиттық сауда және әскери кемелерді, сондай-ақ көптеген кіші кемелерді салды. Соғыстан кейінгі кезеңде үлкен қысқару орын алды, оның нәтижесінде шетелдік әскери және сауда флоттарына кең көлемде сатылымдар жасалды. Комиссия жүзеге асырған соңғы маңызды кеме құрылысы жобасы – Американың технологиялық күшінің және теңіздегі басымдығының символы болуға, сонымен қатар қажет болған жағдайда әлемдегі ең жылдам әскери әскер тасымалына айналдырылатын супер лайнердің жобалануы мен құрылысын қадағалау болды. Теңіз комиссиясы 1950 жылғы 24 мамырда таратылды, ал оның функциялары АҚШ Федералдық Теңіз комиссиясы арасында бөлінді, ол кеме қатынасы мен сауда жолдарын реттеуге жауапты болды, ал Америка Құрама Штаттарының Теңіз әкімшілігі кеме құрылысы және жұмыс істеу субсидияларын басқаруға, NDRF-ті сақтауға және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған және ашылған АҚШ Сауда флоты академиясын басқаруға жауапты болды. Бұл академия 46 USC 310 бойынша елдің федералды басқарудағы теңіз академиясы ретінде қаржыландырыла береді.

Мақсаттары

Теңіз комиссиясының мақсаты, Мерчант теңізшілігі туралы заңның саясат мәлімдемесінде сипатталғандай, көп қырлы болды. Бірінші міндет – сауда кемелерін салу бағдарламасын жасау және он жыл ішінде 900 заманауи, жылдам сауда жүк кемелерін құрылысқа тапсыру еді. Бұл кемелер Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын АҚШ сауда флотының көп бөлігін құраған, ескірген кемелерді алмастыруға тиіс болды. Бұл кемелер АҚШ кеме жүргізу компанияларына шетелдік теңіз саудасында пайдалану үшін жалға берілуі керек еді, олар өз клиенттеріне арзан әрі сапалы жүк тасымалы қызметтерін ұсынуға мүмкіндік беретін еді. Сонымен қатар, кемелер қарулы қақтығыс жағдайында қосалқы теңіз күштері ретінде де қызмет етуге арналған, бұл АҚШ сауда флотының Революциялық соғыстан бері жиі атқаратын міндеті болды. Теңіз комиссиясына жүктелген екінші міндет – АҚШ-та кеме жасау және американдық желегі астында кемелерді пайдалану арасындағы айырмашылықты өтеуге арналған, заңмен бекітілген субсидия жүйесін басқару болды. Комиссияға жүктелген тағы бір функция – жаңа флотты басқару үшін теңіз кемелерінің офицерлерін даярлау мақсатында АҚШ Теңіз қызметін құруға қатысты. Офицерлер мен теңізшілерге лицензия беру құқығы теңіз инспекциясы және навигация бюросында сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

Президент Рузвельт Жозеф П. Кеннедиді Комиссияның алғашқы басшысы етіп тағайындады. Кеннеди осы лауазымда 1938 жылдың ақпанына дейін қызмет етті, содан кейін Ұлыбританиядағы АҚШ елшісі болып тағайындалды. Кеннеди кеткеннен кейін төрағалыққа зейнеткер контр-адмирал Эмори С. Лэнд (USN, отставкада) өтті. Ол Комиссияға тағайындалғанға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Құрылыс және жөндеу бюросының басшысы болған және Комиссия құрылғаннан бері комиссардың орынбасары болып жұмыс істеген. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейінгі жылдары Комиссияның қалған төрт мүшесі зейнеткер теңіз офицерлерінен және құқық және бизнес салаларының мамандарынан құралды. Лэнд Комиссияға әкелген топтың ең танымал өкілі – Командир Говард Л. Виккери (USN) болды. Ол Лэнд сияқты, жаңа әскери кемелердің құрылысына тікелей қатысқан теңіз офицері еді. Виккери Комиссияның кеме жасау жұмыстарын бақылауға жауапты болды, оның ішінде кемелерді жобалау және салу, оларды салу үшін кеме жасаушылықтарды дамыту және күрделі, арнайы кеме машиналарын өндіру үшін компанияларды құру кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындаған сайын Виккери, Генри Дж. Кайзер сияқты адамдардың соғыс кезеңіндегі өндірістің ең үлкен жетістіктерін жасауға көмектескен Төтенше кеме жасау бағдарламасын іске асырудың алдыңғы қатарында болды. Сауда флоты туралы заңға сәйкес, АҚШ сауда флоты мен кеме жасаудың жаңару символы ретінде алғашқы келісімшартқа қол қойылған кеме – 1940 жылы жолаушылар және круиздік қызметтерде пайдаланылған United States Line компаниясына тиесілі болды. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде, «Америка» кемесі АҚШ Әскери-теңіз күштеріне берілді және «Вест-Пойнт» деп аталды. Соғысқа дейінгі жылдары Комиссия үшін 500 кемелік ұзақ мерзімді кеме жасау бағдарламасы бойынша бірнеше ондаған сауда кемелері салынды. Бірақ Комиссияның Ұлыбританияға тікелей жеткізу жолын қорғау және соғысқа ұлттық жұмылдыру үшін маңызды рөлі 1940 жылдың күзінде ғана анық болды, осы кезде Төтенше кеме жасау бағдарламасының негізі қаланды. Барлық теңіз комиссиясының кеме жасау бағдарламасы бірлесіп «Жеңіс үшін кемелер» деп аталды, және мыңдаған қарапайым азаматтар кеме жасаушылықтарда жұмыс істеуге барып, кеме жасау жұмысына қосылғандары үшін үлкен мақтан сезімдеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Теңіз комиссиясы әлем тарихындағы ең ірі және ең табысты сауда кемелерін салуға қаржы бөлді және басшылық етті, мыңдаған кемелер мен басқа да су кемелерін жасады, оның ішінде «Бостандық» кемелері, «Жеңіс» кемелері және басқалары, атап айтқанда B типі баржалары; C1, C2, C3 және C4 типі жүк кемелері; R типі муздатқыш кемелер; T1, T2 және T3 типі танкерлері және V типі буксирлері. C2 және C3 кемелерінің көпшілігі әскери-теңіз күштерінің қосымша кемелеріне, атап айтқанда шабуылдық жүк кемелеріне, шабуылдық көлік кемелеріне және эскорттық авианосецтерге айналдырылды, ал көптеген танкерлер флотты жабдықтауға арналған май кемелеріне айналды. Комиссияға сондай-ақ әскери және әскери көлік корпусы үшін жүздеген «әскери типтегі» кемелерді, мысалы, десанттық кемелерді (LST) және (PF) кемелерін, сондай-ақ ірі әскер тасымалдағыштарын салу тапсырылды. Соғыс аяқталғанға дейін Теңіз комиссиясының келісімшарттары бойынша жұмыс істеген АҚШ кеме жасаушылықтары 5777 мұхиттық сауда және әскери кемелерді жасады. 1942 жылдың басында оқу және лицензиялау АҚШ жағалау күзетінің басқаруына берілді, бірақ 1942 жылдың күзінде Теңіз қызметі жаңадан құрылған Соғыс кемесі басқармасына (WSA) берілді, ол АҚШ Қарулы күштерінің қажеттіліктері үшін ТЖБ (Emergency Program) бағдарламасы бойынша салынған сауда кемелерінің жұмысын қадағалау үшін құрылды. WSA Рузвельт әкімшілігінде құрылған соғыс уақытындағы агенттіктер тізіміне қосылды және Комиссияның жұмысын жеңілдетуге бағытталған, бірақ олар Адмирал Лэнд басшылығындағы бір төрағаны бөлісті, сондықтан өте жақын қарым-қатынаста жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, жедел және ұзақ мерзімді кеме құрылысы бағдарламалары тоқтатылды, себебі елдің бейбіт уақыттағы қажеттіліктеріне қарағанда сауда кемелерінің саны тым көп болды. 1946 жылы Комиссия төрағасы вице-адмирал Уильям В. Смит болды және соғыс кезінде салынған кемелердің көп бөлігін отандық және шетелдік коммерциялық сатып алушыларға сату үшін «Сауда кемелерін сату туралы» заң қабылданды. Бұл Ұлыбритания, Норвегия және Грекия сияқты одақтас елдердің флоттарын қайта құруға көмектесті, олар Атлантика және Жерорта теңізіндегі шайқастарда соғысқа дейінгі кемелерінің көп бөлігін жоғалтқан еді. Соғыс кезінде жау болған елдерге тікелей сатылмағанымен, АҚШ сауда кемелері Жапония сияқты елдерге, одақтастардың теңіз асты кемелерінің шабуылынан Тынық мұхитының батысында жүздеген сауда кемелерін жоғалтқан елдерге, кемелерді несиеге беру және соғыстан қираған Еуропаға гуманитарлық жүк тасымалдау арқылы сауда кемелерінің қуатын қалпына келтіруге көмектесті. Кемелер сонымен қатар Маршалл жоспары аясындағы қайта құру бағдарламаларында және 1945-46 жылдардың ашаршылықпен қауіп төнген қысында Еуропаға азық-түлік көмегін тасымалдауда қолданылды. Келесі 25 жыл бойы әлемнің барлық порларында соғыс кезінде салынған, бірақ қазір бейбіт мақсатта пайдаланылатын ондаған кемелерді табуға болады. Көптеген кемелер 1980-жылдардың басына дейін жүзіп жүрді, бірақ көбісі 1960 және 1970-жылдары жаңа үлгілер жасалғанда және соғыс жылдары Комиссия салған кемелерде басым болған бу кемелерін ауыстыру үшін тиімділігі жоғары жай жылдамдықты дизельдік қозғалтқыштар енгізілгенде металлға тапсырылды. «Кеме сату туралы» заң бойынша иеліктен шығарылмаған кемелер Атлантика, Тынық мұхиты және Мексика шығанағында орналасқан сегіз Ұлттық қорғаныс резервтік флотының біріне орналастырылды. Соғыстан кейінгі жылдары резервтік флоттағы кемелер бірнеше рет әскери және гуманитарлық көмек миссиялары үшін жұмылдырылды. NDRF соңғы рет Вьетнам соғысы кезінде жұмылдырылды. Содан бері «Дайын резервтік күш» деп аталатын кемелер флоты гуманитарлық және әскери миссияларды қолдау үшін жұмылдырылды.

SS АҚШ

Комиссия жүзеге асырған соңғы маңызды кеме құрылысы жобасы – Американың технологиялық күшінің және теңіздегі басымдығының символы болжалып, сонымен бірге әлемдегі ең жылдам әскери әскер тасымалдау кемесіне айналдырылуға мүмкіндігі бар, супер жолаушылар лайнерінің жобалануы мен құрылысын бақылау болды.

Жою

Теңіз комиссиясы 1950 жылғы 24 мамырда таратылды, ал оның функциялары кеме қатынасын және сауда жолдарын реттеуге жауапты АҚШ Федералды теңіз комиссиясы мен құрылыс және жұмыс істеуге арналған субсидиялық бағдарламаларды басқаруға, Ұлттық қорғаныс резервтік флотын (NDRF) сақтауға және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған және ашылған, бүгінге дейін қаржыландырылып, жұмыс істеп келе жатқан АҚШ Саудагерлік теңіз академиясын басқару арасында бөлісті. Бұл академия қазіргі таңдағы бес федералдық қызмет академиясының бірі болып табылады.