Кіріспе

Рудольф Ван Гелдер (2 қараша 1924 - 25 тамыз 2016) – американдық жазба инженері, джаз жанрында маманданған. Жарты ғасырдан астам уақыт бойы ол Букер Эрвин, Джон Колтрейн, Майлс Дэвис, Телоний Монк, Сонни Роллинс, Арт Блэки, Ли Морган, Джо Хендерсон, Фредди Хаббард, Уэйн Шортер, Хорас Сильвер, Герби Хэнкок, Грант Грин және Джордж Бенсон сияқты музыканттармен бірнеше мың жазба сеансын жүзеге асырды. Ол көптеген жазба компанияларымен жұмыс істеді және 1953 жылдан 1967 жылға дейін Blue Note Records компаниясының дерлік барлық сеансын жазды. Ол Джон Колтрейннің "A Love Supreme", Майлс Дэвистің "Walkin'", Герби Хэнкоктің "Maiden Voyage", Сонни Роллинстің "Saxophone Colossus" және Хорас Сильвердің "Song for My Father" сияқты альбомдардың жазбасын жасауда қатысты. Ол джаз музыкасындағы ең беделді инженерлердің бірі деп есептеледі.

Ерте өмір

Ван Гелдер Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Луис Ван Гелдер мен бұрынғы Сара Коэн, Пасаикте әйелдер киімдерінің дүкенін басқарған. Ван Гелдер жазба инженері ретінде өмірлік күнкөріс табу қиын болады деп ойлағандықтан, Филадельфиядағы Пенсильвания оптометрия колледжінде оптометрик мамандығын меңгерді. 1946 жылы ол осы оқу орнынан О.Д. дәрежесін алды. Содан кейін Ван Гелдер 1959 жылға дейін Нью-Джерси штатының Тинек қаласында оптометриямен айналысты, одан кейін толық уақытты жазба инженері болып жұмыс істеді.

Мансап

Кешкісін жұмыстан кейін Ван Гелдер өз жұмыстарын 78 айналымды пластинкаға жазуды қалаған жергілікті музыканттарды жазды. 1946 жылдан бастап Ван Гелдер Нью-Джерси штатының Хакенсак қаласындағы ата-анасының үйінде жазды. Осы жұмыс кеңістігінің құрғақ акустикасы Ван Гелдердің ерекше жазу стиліне ішінара себеп болды. "Мен бастаған кезде, менде болған ойнату құралдарының сапасын жақсартуға қызығдым", - деді Ван Гелдер 2005 жылы; "Мен естіген нәрсеге ешқашан толық қанағаттанбадым. Үлкен компаниялар жасаған пластинкалар мен қайта жасай алатынымнан жақсырақ естіледі деп әрқашан ойладым. Сондықтан мен осы процеске қызығушылық таныттым. Мен дыбысты ойнату үшін барлық мүмкіндігімді пайдаланып, динамиктер, диктофондар, күшейткіштер сатып алдым". Ван Гелдердің досы, баритон саксофонист Гил Мелле 1953 жылы оны Blue Note Records продюсері Альфред Лайонмен таныстырды. Лондонның Daily Telegraph газетінде "Ван Гелдердің ерекше мұқияттығы" және "студияда тамақ жеуге, су ішуге және ешбір жағдайда микрофонға тиіспеуге тыйым салғаны" туралы жазылды. Ол өзі құрал-жабдықтармен жұмыс істегенде әрқашан қолғап киетін".

Кейінгі мансап

Шығару жылдамдығы төмендегенімен, Ван Гелдер жаңа ғасырда да дыбыс жазу инженері ретінде белсенді болды. 1990 жылдардың соңында ол жапондық аниме сериалы "Ковбой Бибоп" саундтректеріндегі әндердің бірінің дыбыс жазу инженері ретінде жұмыс істеді. 1999 жылдан бастап ол бірнеше онжылдық бұрын жасаған аналогты Blue Note жазбаларын RVG Edition сериясында 24 биттік цифрлық жазбаларға қайта өңдеді. Ол аналогты технологиядан цифрлық технологияға ауысуды жақсы қабылдады. Ол 1995 жылы "Аудио" журналына: "Ең үлкен бұрмалаушы – LP-нің өзі. Мен мыңдаған LP-ді шығардым. Күніне 17 рет екі станокпен бірдей жұмыс істедім, LP-ден құтылуыма қуандым. Жақсы болды. Сол музыканы дұрыс естіту үшін үнемі күресуге тура келді. Ол ешқашан жақсы болған емес. Егер адамдарға цифрлық дыбыс ұнамаса, оны жасаған инженерді кінәласын. Мастерлеу студиясын кінәласын. Дыбыс режиссерін кінәласын. Кейбір цифрлық жазбалар нашар естіледі, мен оны жоққа шығармаймын, бірақ оны жазу құралының кінәсіне жатқызудың қажеті жоқ." деді. Ван Гелдер 2016 жылдың 25 тамызында қайтыс болғанға дейін Энглвуд-Клиффс қаласында тұрды.

Беделі

Студиясын ашқаннан кейін бірнеше жыл ішінде Ван Гелдер Нью-Йорк қаласының маңындағы көптеген тәуелсіз лейблдерге, мысалы, Prestige Records компаниясына үлкен сұранысқа ие болды. 1999 жылы Prestige компаниясының иесі Боб Вайнсток былай деп еске алды: "Руди біз үшін өте пайдалы болды. Оның бағасы әділ еді және ол уақытын ысырап етпеді. Студияға келгенде ол әрқашан дайын тұрды. Оның жабдықтары әрқашан заманнан озып кетті, ал ол жазу ісінде шебер еді". 2016 жылдың тамызында JazzTimes журналында жарияланған мақалаға сәйкес, "жаз тарихы бұл брендтерді бір-біріне толықтыратын инь мен янға айналдырды: Blue Note альбомдары көбінесе репетициялармен және Лайонның қатаң, тұрақты бақылауымен жазылған түпнұсқа музыканы қамтыды; ал Вайнсток көбірек бейжай болды, джаз тарихындағы ең жақсы музыканттардың сеанстарын ұйымдастырды". Ван Гелдер 2012 жылы: "Альфред Blue Note жазбаларының қалай дыбысталуын қалағанын қатаң түрде талап етті. Бірақ Prestige компаниясының Боб Вайнстогы көбірек жеңілтек болды, сондықтан мен оның жазуларында эксперимент жасап, алған тәжірибемді Blue Note сессияларында пайдаландым" деді.

Марапаттар мен құрметтер

2013 жылы Ван Гелдер Аудиоинженерлік қоғамының алтын медалін алды.