Кіріспе

Су резервуарларын толтыру механизмі

Шарық (сондай-ақ шарық немесе жүзу клапаны) – су резервуарларын толтыруға арналған механизм немесе машина, мысалы, унитаздардағыдай, судың ағып кетуінен және (су қысымы төмен болған жағдайда) кері ағып кетуінен сақтайды. Қазіргі заманғы шарықтың авторы – мексикалық дін қызметкері және ғалым Хосе Антонио де Алзате и Рамирес, ол бұл құрылғыны 1790 жылы «Gaceta de Literatura Méxicana» басылымында сипаттаған. Шарық құрылғысы 1797 жылы Эдмунд Картрайттың бу машиналарында қолдану үшін патенттелген. Ол резервуардың жоғарғы жағына жақын орнатылған рычаг арқылы қуыс, герметикалық жабық жүзуге қосылған клапаннан тұрады. Жүзу көбінесе шар тәрізді болғандықтан, осылай аталады. Клапан кіріс сумен байланыстырылған және рычаг арқылы ашылып, жабылады, ал рычагтың соңына жүзу орнатылған. Су деңгейі көтерілгенде, жүзу де көтеріледі; ол белгіленген деңгейге жеткенде, механизм рычагты клапанды жабылып, су ағынын тоқтатуға мәжбүрлейді. Бұл – теріс кері байланыс пен пропорционалды басқарудың мысалы.

Суы бар дәретханалар

Ауасы бар (британдық, цистерна) шұңқырдың тұтқасы бұрылғанда, штанга немесе тізбек арқылы ағызу механизмі іске қосылады. Механизм флаперлік клапан болуы мүмкін, ол судан гөрі баяу батып, төменгі унитазға судың шығуына мүмкіндік береді, соның арқасында резервуар босады. Резервуардағы су деңгейі төмендегенде, иінтірек төмен түсіп, толтыру клапанын іске қосады. Суды қайта толтыру үшін резервуарға су құйылады, ал унитазды қайта толтыру үшін аз көлемді су ағыны артық су түтігіне жіберіледі. Флаперлік клапан жабылғаннан кейін, толтыру клапанынан су ағысы резервуар деңгейі қайтадан толтыру сызығына жеткенге дейін жалғасады. Суды ағызу процесінің соңында, иінтірек су деңгейінің төмендеуіне жауап береді және резервуарды қайта толтырады. Егер иінтірек немесе клапан істен шығып, су деңгейі толтыру сызығынан асып кетсе, су артық су түтігіне құйылады және унитазға (флаперлік клапан түрінде) немесе сыртқы дренажға (сифондық түрінде) ағып шығады. Бұл судың ысырап болуын тоқтатпаса да, бір нүктелік клапанның істен шығуынан кейін болатын су тасқынының алдын алады. Әдетте, толтыру клапаны құбырдан ағып кетуді болдырмайтын иінтірек шайбасымен бекітіледі. Дәстүрлі АҚШ-тың гравитациялық унитаз резервуары. Тұтқасы басылады және ағызу циклі басталады. Флапер жабылып, резервуар бірнеше секунд ішінде толығады. 1. иінтірек, 2. толтыру клапаны, 3. көтеру иінтірегі, 4. резервуарды толтыру түтігі, 5. унитазды толтыру түтігі, 6. ағызу клапанының флаперы, 7. артық су түтігі, 8. ағызу тұтқасы, 9. тізбек, 10. толтыру сызығы, 11. толтыру клапанының білігі, 12. ағызу түтігі. Ескерту: Бұл схемалар АҚШ-тағы әдеттегі конфигурацияны көрсетеді, механизмдер басқа елдерде өзгеше болуы мүмкін. Кейінгі жаңалық – 1957 жылы Fluidmaster негізін қалаушы Адольф Шёпе ұсынған иінтірек стақаншасы, ол резервуардың толтыру клапанымен біріктірілген және аз орын алады. Басқа бір жаңалық, төмен профильді, ағыны аз унитаз резервуарлары үшін жасалған иінтіректіксіз толтыру клапаны, иінтірек орнына кіріс клапанын басқару үшін қысымды сезетін диафрагма механизмін пайдаланады. Кешіктіру клапандары, толтыруды су деңгейі төмендегенше кешіктіретін клапандар, сумен жабдықтаудың қысқа циклды болуына жол бермейді.

Сифонды клапан

Бұл "антисифондық" босату механизмі бұрынғы сифондық (британдық, сифондық) клапаннан өзгеше. Бұл конструкцияда су кіретін тесікке тығыз жабысатын резеңке сақинасы бар поршеньді қозғайтын, иілгіш тетікке бекітілген шарлы клапан қолданылады. Іске қосылғанда, ол дәретханаға құлайтын судың салмағымен резервуардан суды сорып алатын сифон құрайды және резервуардағы су кіретін тесіктен төмен түсіп, сифон үзілгенше босатуды жалғастырады.