Уытты заттардың организмде таралу және метаболизмі
Toxicokinetics
Уытты кинетика: химиялық заттардың ағзаға сіңу, таралу, метаболизмі мен шығарылуын зерттейді. Токсикологиялық тәжірибелерде және қоршаған ортаны бағалауда маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Токсикокинетика (көбінесе "ТК" деп қысқартылады) – химиялық заттың қандай жылдамдықпен денеге өтетінін және денеге енгеннен кейін оның шығарылуы мен метаболизденуі қалай жүзеге асатынын сипаттайды.
Toxicokinetics (often abbreviated as 'TK') is the description of both what rate a chemical will enter the body and what occurs to excrete and metabolize the compound once it is in the body.
Фармакокинетикалық әсері
Бұл фармакокинетиканы қолдану арқылы қосылыстың жүйелік әсері мен оның уыттылығы арасындағы байланысты анықтауға мүмкіндік береді. Ол негізінен жануарлардағы токсикологиялық тәжірибелердегі әсер ету деңгейі мен адамдардағы осыған сәйкес әсер ету деңгейі арасындағы қатынастарды орнату үшін қолданылады. Дегенмен, оны қоршаған ортаға химиялық заттардың шығарылуының әсерін бағалау үшін экологиялық тәуекелдерді бағалауда да пайдалануға болады. Уытты әсерлерді сандық бағалау үшін токсикокинетиканы токсикодинамикамен біріктіруге болады. Мұндай токсикокинетикалық-токсикодинамикалық (ТКТД) модельдер экотоксикологияда қолданылады (экотоксикологиядағы математикалық модельдерге арналған веб-сайтты қараңыз). Сол сияқты, физиологиялық токсикокинетикалық модельдер – бұл жануарлар организміндегі уытты заттың мінез-құлқын сипаттап, болжауға арналған физиологиялық фармакокинетикалық модельдер; мысалы, химиялық заттың ағзаның қай бөліктеріне (бөлімдеріне) жиналуы мүмкін (мысалы, май, бауыр, көкбауыр және т.б.), сондай-ақ химиялық заттың метаболизмге түсуі немесе шығарылуы күтіледі ме және қандай жылдамдықпен.
It is an application of pharmacokinetics to determine the relationship between the systemic exposure of a compound and its toxicity. It is used primarily for establishing relationships between exposures in toxicology experiments in animals and the corresponding exposures in humans. However, it can also be used in environmental risk assessments in order to determine the potential effects of releasing chemicals into the environment. In order to quantify toxic effects, toxicokinetics can be combined with toxicodynamics. Such toxicokinetic toxicodynamic (TKTD) models are used in ecotoxicology (see ecotoxmodels a website on mathematical models in ecotoxicology). Similarly, physiological toxicokinetic models are physiological pharmacokinetic models developed to describe and predict the behavior of a toxicant in an animal body; for example, what parts (compartments) of the body a chemical may tend to enter (e. g. fat, liver, spleen, etc. ), and whether or not the chemical is expected to be metabolized or excreted and at what rate.
Процестер
Химиялық заттың жануармен өзара әрекеттесуіне төрт мүмкін процесс әсер етеді: сіңіру, тарату, метаболизм және шығару (ADME). Сіңіру – химиялық заттың организмге енуін сипаттайтын процесс, ол ауа, су, тамақ немесе топырақ арқылы жүзеге асуы мүмкін. Химиялық зат организмге енгеннен кейін, ол диффузия немесе басқа биологиялық процестер арқылы организмнің басқа аймақтарына таралуы мүмкін. Осы кезде химиялық зат метаболизмге ұшырап, басқа химиялық заттарға (метаболиттерге) түрленуі мүмкін. Бұл метаболиттер бастапқы заттан кем немесе көп улы болуы мүмкін. Бұл потенциалды түрленуден кейін метаболиттер организмнен шығуы, басқа заттарға айналуы немесе организм бөліктерінде жиналуы мүмкін. Жақсы жоспарланған токсикокинетикалық зерттеу әр түрлі стратегияларды қамтуы мүмкін және зерттелетін ғылыми сұраққа байланысты. Бақыланатын жедел және қайталамалы токсикокинетикалық зерттеулер химиялық заттың биологиялық тұрақтылығын, тіндердегі және организмдегі жартылай ыдырау мерзімін, сондай-ақ биоаккумуляцияға бейімділігін анықтауға көмектеседі. Токсикокинетикалық профильдер әсер ету ұзақтығының немесе дозасының артуымен өзгеруі мүмкін. Шын дүниедегі қоршаған ортаға ұшырау көбінесе ауа, су, тамақ немесе темекі өнімдері сияқты төмен концентрациялы қоспалар түрінде болады. Қоспалардың әсері химиялық өзара әрекеттесулер, синергиялық немесе бәсекелестік процестерге байланысты жеке химиялық заттардың токсикокинетикалық профильдерінен өзгеше болуы мүмкін. Басқа себептермен қатар, қоспалардағы жеке химиялық құрамдастардың токсикокинетикасын сипаттау да маңызды, өйткені жеке химиялық заттардың мінез-құлқы немесе тағдыры туралы ақпарат қоршаған ортаны, адамдарды және жануарларды биомониторингтеу зерттеулерін түсіндіруге көмектеседі.
Four potential processes exist for a chemical interacting with an animal: absorption, distribution, metabolism and excretion (ADME). Absorption describes the entrance of the chemical into the body, and can occur through the air, water, food, or soil. Once a chemical is inside a body, it can be distributed to other areas of the body through diffusion or other biological processes. At this point, the chemical may undergo metabolism and be biotransformed into other chemicals (metabolites). These metabolites can be less or more toxic than the parent compound. After this potential biotransformation occurs, the metabolites may leave the body, be transformed into other compounds, or continue to be stored in the body compartments. A well designed toxicokinetic study may involve several different strategies and depends on the scientific question to be answered. Controlled acute and repeated toxicokinetic animal studies are useful to identify a chemical's biological persistence, tissue and whole body half life, and its potential to bioaccumulate. Toxicokinetic profiles can change with increasing exposure duration or dose. Real world environmental exposures generally occur as low level mixtures, such as from air, water, food, or tobacco products. Mixture effects may differ from individual chemical toxicokinetic profiles because of chemical interactions, synergistic, or competitive processes. For other reasons, it is equally important to characterize the toxicokinetics of individual chemicals constituents found in mixtures as information on behavior or fate of the individual chemical can help explain environmental, human, and wildlife biomonitoring studies.