Әдеби журналдар тарихы мен түрлері

Кіріспе

Әдебиетке арналған мерзімді басылым

Әдеби журнал – кең мағынада әдебиетке арналған мерзімді басылым. Әдеби журналдар әдетте әңгімелер, өлеңдер, мақалалар, сондай-ақ әдеби сын, кітап туралы рецензиялар, авторлардың өмірбаяндары, сұхбаттар мен хаттар жариялайды. Әдеби журналдар көбінесе әдеби журналдар немесе «кішкентай журналдар» деп аталады, бұл терминдер оларды ірі, коммерциялық журналдардан ерекшелеу үшін қолданылады.

Тарих

Nouvelles de la république des lettres алғашқы әдеби журнал болып есептеледі; оны 1684 жылы Пьер Бэйль Францияда құрған. Әдеби журналдар 19 ғасырдың басында кеңінен таралды, сол кезде жарық көрген кітаптардың, журналдардың және ғылыми басылымдардың санының артуымен байланысты болды. Ұлыбританияда сыншылар Фрэнсис Джеффри, Генри Броугэм және Сидней Смит 1802 жылы «Эдинбург шолуын» (Edinburgh Review) құрды. Осы кезеңдегі басқа британдық шолуларға «Вестминстер шолуы» (Westminster Review, 1824), «The Spectator» (1828) және «Athenaeum» (1828) кірді. АҚШ-та алғашқы журналдардың қатарында «Филадельфия әдеби журналы» (Philadelphia Literary Magazine, 1803–1808), «Айлық антология» (Monthly Anthology, 1803–11), кейін «Солтүстік Америка шолуына» (North American Review) айналған, «Йель шолуы» (Yale Review, 1819 жылы құрылған), «Янки» (Yankee, 1828–1829), «Knickerbocker» (1833–1865), «Dial» (1840–44) және Жаңа Орлеандағы «Де Боу шолуы» (De Bow's Review, 1846–80) болды. Чарльстонда бірнеше танымал әдеби журналдар жарық көрді, олардың ішінде «The Southern Review» (1828–32) және «Russell's Magazine» (1857–60) ерекше көзге түсті. 19 ғасырдағы ең танымал канадалық әдеби журнал – Монреальде негізделген «Әдеби гирлянда» (Literary Garland) болды. 1815 жылы құрылған «The North American Review» – ең көне американдық әдеби журнал. Дегенмен, оның шығарылымы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды, ал «Йель шолуы» (1819 жылы құрылған) тоқтатылмады, сондықтан «Йель журналы» үздіксіз жарық көріп келе жатқан ең көне әдеби журнал болып табылады. 1889 жылы жарық көрген «Poet Lore» поэзияға арналған ең көне журнал болып саналады. Ғасырдың соңына қарай әдеби журналдар әлемнің көптеген елдерінде интеллектуалдық өмірдің маңызды бөлігіне айналды. Араб тіліндегі әлемдегі ең танымал 19 ғасырлық әдеби журналдардың бірі – «Әл-Урва әл-Утқа» (Al Urwah al Wuthqa) болды. 20 ғасырдың басында жарық көрген әдеби журналдардың бірі – «Поэзия» (Poetry) журналы. 1912 жылы құрылған ол Т.С. Элиоттың «Ж. Альфред Пруфрокқа арналған махаббат әні» (The Love Song of J. Alfred Prufrock) атты алғашқы өлеңін жариялады. Тағы бір журналы – «The Bellman», ол 1906 жылы жарық көре бастап, 1919 жылы тоқтатылды, оны Уильям Кроуэлл Эдгар басқарды және Миннеаполис, Миннесотада орналасқан. 20 ғасырдың басындағы маңызды әдеби журналдардың қатарында «The Times Literary Supplement» (1902), «Southwest Review» (1915), «Virginia Quarterly Review» (1925), «World Literature Today» (1927 жылы «Books Abroad» деп құрылған, 1977 жылы қазіргі атауын алған), «Southern Review» (1935) және «New Letters» (1935) журналдары бар. 1892 жылы құрылған «Sewanee Review» журналы 1944 жылы оның редакторы болған Аллен Тейттің арқасында танымал болды. 20 ғасырдың соңғы жартысындағы ең ықпалды, бірақ түбегейлі түрде ерекшеленетін журналдардың екеуі – «The Kenyon Review» (KR) және «Partisan Review» болды. Джон Кроу Рэнсом басқарған «Кеньон ревью» журналы «Жаңа сын» (New Criticism) деп аталатын көзқарасты қолдады. Оның платформасы ашық түрде саяси емес еді. Рэнсом Оңтүстіктен келгенімен және сол аймақтың авторларын жариялағанмен, KR Нью-Йорк пен халықаралық авторларды да жариялады. «Партизандық шолу» (Partisan Review) алғашқыда Америка коммунистік партиясымен және Джон Рид клубымен байланысты болды, бірақ көп ұзамай партиядан бөлінді. Дегенмен, саясат оның мінез-қалпының маңызды бөлігі болып қала берді, сонымен қатар маңызды әдебиет пен сынды жариялады. 20 ғасырдың ортасында әдеби журналдардың санының өсуі байқалды, бұл шағын баспалардың өркендеуімен байланысты болды. Осы кезеңде жарық көрген маңызды журналдардың қатарында «Nimbus: Әдебиет, өнер және жаңа идеялар журналы» (Nimbus: A Magazine of Literature, the Arts, and New Ideas), ол 1951 жылы Англияда жарық көре бастады, 1953 жылы құрылған «Париж шолуы» (Paris Review), 1959 жылы құрылған «Массачусетс шолуы» (The Massachusetts Review) және «Поэзия Солтүстік-батысы» (Poetry Northwest), 1959 жылдан 1962 жылға дейін жарық көрген «X журналы» және 1965 жылы жарық көрген «Денвер тоқсандығы» (Denver Quarterly) болды. 1970 жылдары әдеби журналдардың саны тағы да өсті, осы онжылдықта бірқатар танымал журналдар пайда болды, олардың ішінде «Колумбия: Әдебиет және өнер журналы» (Columbia: A Journal of Literature and Art), «Ploughshares», «The Iowa Review», «Granta», «Agni», «The Missouri Review» және «New England Review» журналдары бар. Соңғы жылдары жоғары бағаланған басқа баспа журналдар: «The Threepenny Review», «The Georgia Review», «Ascent», «Shenandoah», «The Greensboro Review», «ZYZZYVA», «Glimmer Train», «Tin House», «Half Mystic Journal», канадалық «Brick» журналы, австралиялық «HEAT» журналы және «Zoetrope: All Story». Стив Алмонд, Джейкоб М. Аппел және Стивен Диксон сияқты кейбір қысқа әңгіме жазушылары, негізінен әдеби журналдарда жариялау арқылы АҚШ-та ұлттық беделге ие болды. Шағын журналдар редакторы мен баспагерлерінің комитеті (COSMEP) 1968 жылы Ричард Моррис құрды. Бұл шағын баспалардың энергиясын ұйымдастыруға бағытталған әрекет болды. «Dustbook Publishing» баспасының редакторы және негізін қалаушы Лен Фултон 1970 жылдардың ортасында осы шағын журналдар мен олардың редакторларының алғашқы нақты тізімін жинап, жариялады. Бұл ақындарға өздерінің шығармаларына ең қолайлы басылымдарды таңдауға мүмкіндік берді және осы тәуелсіз баспагерлердің өмір сүру қабілеті үлкен қоғамдастық, соның ішінде Ұлттық өнер қоры, әдеби журналдардың үйлестіру кеңесі (CCLM) деп аталатын осы өсіп келе жатқан баспагерлер тобына қолдау ақшасын бөлу үшін комитет құрды. Бұл ұйым әдеби журналдар мен баспалар кеңесіне (CLMP) айналды. Әдеби журналдарда жарық көрген туындылар үшін көптеген беделді сыйлықтар бар, олардың ішінде «Pushcart Prize» және «O. Henry Awards» ерекше көзге түседі. Әдеби журналдар «The Best American Short Stories» және «The Best American Essays» жылдық жинақтарына да көптеген материалдар ұсынады.

Nouvelles de la république des lettres is regarded as the first literary magazine; it was established by Pierre Bayle in France in 1684. Literary magazines became common in the early part of the 19th century, mirroring an overall rise in the number of books, magazines, and scholarly journals being published at that time. In Great Britain, critics Francis Jeffrey, Henry Brougham and Sydney Smith founded the Edinburgh Review in 1802. Other British reviews of this period included the Westminster Review (1824), The Spectator (1828), and Athenaeum (1828). In the United States, early journals included the Philadelphia Literary Magazine (1803–1808), the Monthly Anthology (1803–11), which became the North American Review, the Yale Review (founded in 1819), The Yankee (1828–1829) The Knickerbocker (1833–1865), Dial (1840–44) and the New Orleans–based De Bow's Review (1846–80). Several prominent literary magazines were published in Charleston, South Carolina, including The Southern Review (1828–32) and Russell's Magazine (1857–60). The most prominent Canadian literary magazine of the 19th century was the Montreal based Literary Garland. The North American Review, founded in 1815, is the oldest American literary magazine. However, it had its publication suspended during World War II, and the Yale Review (founded in 1819) did not; thus the Yale journal is the oldest literary magazine in continuous publication. Begun in 1889, Poet Lore is considered the oldest journal dedicated to poetry. By the end of the century, literary magazines had become an important feature of intellectual life in many parts of the world. One of the most notable 19th century literary magazines of the Arabic speaking world was Al Urwah al Wuthqa. Among the literary magazines that began in the early part of the 20th century is Poetry magazine. Founded in 1912, it published T. S. Eliot's first poem, "The Love Song of J. Alfred Prufrock". Another was The Bellman, which began publishing in 1906 and ended in 1919, was edited by William Crowell Edgar and was based in Minneapolis, Minnesota. Other important early 20th century literary magazines include The Times Literary Supplement (1902), Southwest Review (1915), Virginia Quarterly Review (1925), World Literature Today (founded in 1927 as Books Abroad before assuming its present name in 1977), Southern Review (1935), and New Letters (1935). The Sewanee Review, although founded in 1892, achieved prominence largely thanks to Allen Tate, who became editor in 1944. Two of the most influential—though radically different—journals of the last half of the 20th century were The Kenyon Review (KR) and the Partisan Review. The Kenyon Review, edited by John Crowe Ransom, espoused the so called New Criticism. Its platform was avowedly unpolitical. Although Ransom came from the South and published authors from that region, KR also published many New York–based and international authors. The Partisan Review was first associated with the American Communist Party and the John Reed Club; however, it soon broke ranks with the party. Nevertheless, politics remained central to its character, while it also published significant literature and criticism. The middle 20th century saw a boom in the number of literary magazines, which corresponded with the rise of the small press. Among the important journals which began in this period were Nimbus: A Magazine of Literature, the Arts, and New Ideas, which began publication in 1951 in England, the Paris Review, which was founded in 1953, The Massachusetts Review and Poetry Northwest, which were founded in 1959, X Magazine, which ran from 1959 to 1962, and the Denver Quarterly, which began in 1965. The 1970s saw another surge in the number of literary magazines, with a number of distinguished journals getting their start during this decade, including Columbia: A Journal of Literature and Art, Ploughshares, The Iowa Review, Granta, Agni, The Missouri Review, and New England Review. Other highly regarded print magazines of recent years include The Threepenny Review, The Georgia Review, Ascent, Shenandoah, The Greensboro Review, ZYZZYVA, Glimmer Train, Tin House, Half Mystic Journal, the Canadian magazine Brick, the Australian magazine HEAT, and Zoetrope: All Story. Some short fiction writers, such as Steve Almond, Jacob M. Appel and Stephen Dixon have built national reputations in the United States primarily through publication in literary magazines. The Committee of Small Magazine Editors and Publishers (COSMEP) was founded by Richard Morris in 1968. It was an attempt to organize the energy of the small presses. Len Fulton, editor and founder of Dustbook Publishing, assembled and published the first real list of these small magazines and their editors in the mid 1970s. This made it possible for poets to pick and choose the publications most amenable to their work and the vitality of these independent publishers was recognized by the larger community, including the National Endowment for the Arts, which created a committee to distribute support money for this burgeoning group of publishers called the Coordinating Council of Literary Magazines (CCLM). This organisation evolved into the Council of Literary Magazines and Presses (CLMP). Many prestigious awards exist for works published in literary magazines including the Pushcart Prize and the O. Henry Awards. Literary magazines also provide many of the pieces in The Best American Short Stories and The Best American Essays annual volumes.

Онлайн әдеби журналдар

SwiftCurrent 1984 жылы құрылған, ол алғашқы онлайн әдеби журнал болды. Ол әдеби шығармалардың базасы ретінде жұмыс істеді, әдеби басылым емес. 1995 жылы "Миссисипи" журналы толыққандай онлайн нөмір шығару арқылы алғашқы ірі әдеби журнал атанды. 1998 жылы Fence және Тимоти Максуинидің "Төрт айлық алаңдаушылық" журналы жарық көрді және көпке танылды. 1996 жылға қарай әдеби журналдар интернетте жиі пайда бола бастады. Бастапқыда, кейбір жазушылар мен оқырмандар онлайн әдеби журналдарды қағаздағы басылымдармен салыстырғанда сапасы мен беделі төмен деп есептеді, ал басқалары оларды журнал емес, ezine деп атады. Алғашқы әдеби журналдардың бірі – 1990 жылдары Небраска штатының Омаха қаласынан шыққан The Morpo Review журналы. Бірақ содан бері көптеген жазушылар мен оқырмандар онлайн әдеби журналдарды тәуелсіз әдеби журналдар эволюциясының кезегі ретінде қабылдады. Мыңдаған онлайн әдеби басылым бар, сондықтан осы салыстырмалы түрде жаңа басылымның сапасы мен жалпы әсерін бағалау қиын.