.io домендік аймағы және Бритиш Ұлы Океан Аймағының мәселесі
.io
.io домендік аймағы: Ұлыбританияның Үнді мұхитындағы аймағы үшін арналған, бірақ Google жалпы домен ретінде қарастырады. Интернет Computer Bureau басқарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Үнді мұхитының интернет елдік кодтық жоғары деңгейлі домені
Internet country code top level domain for the British Indian Ocean Territory
Интернет елдік кодтық жоғары деңгейлі домен (ccTLD) io атаулы түрде Британдық Үнді мұхиты территориясына берілген. Доменді Internet Computer Bureau Ltd компаниясы басқарады, ол домендік атаулар тіркелімі болып табылады, ал Name.com компаниясы тіркеу қызметтерін ұсынады. Google жарнамалық мақсатта бағыттауда io доменін жалпы жоғары деңгейлі домен (gTLD) ретінде қарастырады, себебі "пайдаланушылар мен веб-сайт иелері [доменді] елге бағытталғаннан гөрі көбінесе жалпы деп санайды".
The Internet country code top level domain (ccTLD) io is nominally assigned to the British Indian Ocean Territory. The domain is managed by Internet Computer Bureau Ltd, a domain name registry, with registrar services provided by Name. com. Google's ad targeting treats io as a generic top level domain (gTLD) because "users and website owners frequently see [the domain] as being more generic than country targeted."
Тарих
IO домені 1997 жылы британдық кәсіпкер Пол Кейнге Интернетке берілген нөмірлер органымен бірге ccTLD ac (Асценсия аралы), sh (Сент-Елена) және tm (Түркіменстан) домендерімен тапсырылды. Кейн оларды 1997 жылдан 2017 жылға дейін "Интернет Компьютер Бюросы" сауда таңбасымен жеке пайда үшін пайдаланды. 2014 жылы Кейн "пайда билік органдарына өздері қалаған қызметтерді көрсету үшін бөлінеді" және "Теңіз арты аймақтарының әрқайсысының шоттары бар және қаражат сонда жинақталады, себебі аймақтарда туындайтын белгілі бір шығындар бар және оларды өтеу қажет" деп мәлімдеді. Алайда, Ұлыбритания үкіметі бұл туралы бірнеше рет жалған мәлімдеме деп айтты: "Ұлыбритания үкіметі мен ICB арасында io доменін басқару туралы келісім жоқ" және "Үкімет осы доменді сатудан немесе басқарудан ешқандай кіріс алмайды". Бірінші субдомен 1998 жылы IO астында тіркелді, ол кезде Levi Strauss & Co. levi.io доменін тіркеді. 2017 жылдың сәуір айында Пол Кейн "Интернет Компьютер Бюросы" холдингін жеке меншік домендік атауларды тіркеу қызметтерін ұсынатын Afilias компаниясына 70,17 миллион долларға қолма-қол ақшаға сатты. 2020 жылдың желтоқсанында Afilias иесі Хэл Любсен оны жеке меншік Donuts компаниясына белгісіз сомаға сатты. Бір айдан кейін, 2021 жылдың қаңтарында Donuts жеке капитал фирмасы Ethos Capital компаниясымен, тағы да белгісіз сомаға сатып алынды. 2022 жылы Маврикий үкіметі мәселені қалай дамыту керектігін қарастырды. 2021 жылдың шілдесінде Chagos Refugees Group UK домендік атаулардың спекулянттары Пол Кейн және Ethos Capital еншілес компаниясы Afilias компаниясына қарсы Ирландия үкіметіне шағымданып, IO ("Үнді мұхиты") елдік кодтық жоғары деңгейлі доменін елге қайтаруды және доменнен түскен жылына 7 миллион долларлық кірістен бұрынғы роялтилерді төлеуді талап етті. Жоғары деңгейлі домендерді қайтару әрекеттері жиі кездеспесе де, бұл жағдай ICANN саясаты бойынша көптеген тараптардың өкілдігінен гөрі ЭЫДҰ-ның 2011 жылғы Көпұлттық кәсіпорындар жөніндегі нұсқаулықтарындағы тұтынушылар мен адам құқықтарының бұзылуын көрсетуімен және IO доменінің, әсіресе криптовалюта компаниялары арасында, 270 000-нан астам домен тіркелгендіктен коммерциялық сәттілікке ие болуымен ерекшеленеді.
The io domain was delegated by the Internet Assigned Numbers Authority to British entrepreneur Paul Kane in 1997 together with the ccTLDs ac (Ascension Island), sh (St Helena), and tm (Turkmenistan). Kane operated them for private benefit under the trade name "Internet Computer Bureau" from 1997 until 2017. In 2014, Kane claimed that "profits are distributed to the authorities for them to operate services as they see fit" and that "Each of the overseas territories has an account and the funds are deposited there because obviously the territories have expenses that they incur and it’s offsetting that." However the UK government has repeatedly stated that this is untrue: “There is no agreement between the UK Government and ICB regarding the administration of the io domain” and "the Government receives no revenues from the sales or administration of this domain." The first subdomain was registered under IO in 1998, when Levi Strauss & Co. registered the domain levi. io. In April 2017, Paul Kane sold the Internet Computer Bureau holding company to privately held domain name registry services provider Afilias for $70.17m in cash. In December 2020, Afilias' owner Hal Lubsen sold it to privately held Donuts for an undisclosed sum. One month later, in January 2021, Donuts was acquired by private equity firm Ethos Capital, again for an undisclosed sum. In 2022, the Mauritian government was considering how to progress the issue. In July 2021, the Chagos Refugees Group UK submitted a complaint to the Irish government against domain name speculators Paul Kane and Ethos Capital subsidiary Afilias, seeking repatriation of the IO ("Indian Ocean") country code top level domain and payment of back royalties from the $7m/year in revenue generated by the domain. While attempts to repatriate top level domains are not uncommon, this one is notable in that it cites consumer and human rights violations of the OECD's 2011 Guidelines for Multinational Enterprises rather than multistakeholder representation under ICANN policy, and because the io domain has enjoyed commercial success, particularly among cryptocurrency companies, with more than 270,000 domains registered.
Тіркеу және шектеулер
Жеке тұлғалар мен ұйымдарға .io домендерін тіркеуге рұқсат етіледі. .io домендері үшін таңбалар тек әріптік-сандық символдар мен дефистерден тұруы мүмкін, ал олардың ұзындығы 3-тен 63 символға дейін болуы керек. Домендік атаулар дефис символымен басталуы немесе аяқталуы мүмкін емес, және екі қатарынан дефис болуына жол жоқ. Доменнің толық атауы 253 символдан аспауы тиіс. .io домендерін тіркеуге үміткерлердің Британдық Ұлыбритания мұхитының аумағында тіркелуі немесе құрылуы міндетті емес. "xyz.com.io" сияқты үшінші деңгейдегі домендерді тек аймақтың тұрғыны ғана тіркеуге құқылы. (Британдық Ұлыбритания мұхитының аумағында заңды, тұрақты тұрғындар болмағандықтан, теориялық тұрғыдан үшінші деңгейдегі домендер тіркелмейді.) NIC.IO пайдаланатын екінші деңгейдегі домендерді және жоғарғы деңгейдегі домендерді үшінші деңгейдегі домен ретінде пайдалануға болмайды. Мысалы, "com.com.io", "org.com.io" және "biz.com.io" домендеріне тыйым салынған. .io домендік атауларын "сексуалды немесе порнографиялық мақсатта немесе кез келген елдің заңдарына қайшы келетін мақсатта пайдалануға болмайды". Егер бұл талап бұзылса, "NIC.IO бұзушылыққа қатысты тіркеуді дереу жою құқығын өзінде сақтайды". .io домендік атауларының бағасы көптеген басқа TLD-лерге қарағанда жоғары. Қазіргі уақытта (2023 жылғы мәлімет бойынша) қол жетімді .io доменін тіркеудің құны жылына 36 АҚШ долларын құрайды.
Individuals and organisations are allowed to register io domains. Labels for io domains may only contain alphanumeric characters and hyphens, and must be between 3 and 63 characters long. Domain names cannot begin or end with a hyphen symbol, and may not contain two consecutive hyphens. The entire domain name may not contain more than 253 characters. Applicants for the registration of io domains do not need to be registered or established in the British Indian Ocean Territory. Third level domains, such as "xyz. com. io", can only be registered by an inhabitant of the area. (Since there are no legal, permanent inhabitants of the British Indian Ocean Territory, theoretically no third level domains will be registered.) Any second level domains used by NIC. IO and top level domains cannot be used as a third level domain. For example, the domains "com. com. io", "org. com. io", and "biz. com. io" are all restricted. Domain names in io may not be used, "for any purpose that is sexual or pornographic or that is against the statutory laws of any nation." If this requirement is breached, "NIC. IO reserves the right to immediately deactivate the offending registration." Domain names in io are priced higher than those in many other TLDs. Registering an available io domain currently (as of 2023) costs US$36 per year.
Қолданылуы
IO домені көбінесе Британдық Ұлыбритания мұхиты аумағымен байланысты емес мақсаттар үшін қолданылады. Компьютер ғылымында "IO" немесе "I/O" жиі түрғысынан кіріс/шығыс деп қысқартылады, бұл io доменін технологиямен байланысты болғысы келетін қызметтер үшін тартымды етеді. io домендері ашық кодты жобалар, қолданбалық бағдарламалау интерфейстері ("API"), стартаптар, браузерлік ойындар және басқа да онлайн қызметтер үшін жиі пайдаланылады. Бұл TLD домендік хактерлік үшін де қолданылады, себебі "io" әріптері көптеген ағылшын тіліндегі сөздердің соңында кездеседі. Мысалы, Rub.io – Марко Рубионың 2016 жылғы АҚШ президенттік науқанында қолданылған қысқартылған URL мекенжайы. Бұл TLD-ның танымал болуының бір себебі – ол басқа TLD-лерге қарағанда қысқарақ. Сонымен қатар, io TLD басқа TLD-лерге қарағанда бос тұрғандықтан, белгілі бір атаудың осы доменде қолжетімді болу ықтималдығы жоғары.
The io domain is used almost exclusively for purposes unrelated to the British Indian Ocean Territory. In computer science, "IO" or "I/O" is commonly used as an abbreviation for input/output, which makes the io domain desirable for services that want to be associated with technology. io domains are often used for open source projects, application programming interfaces ("APIs"), startup companies, browser games, and other online services. The TLD is also used for domain hacks, as the letters "io" are an ending of many English terms. For example, Rub. io is a shortened URL that was used for the 2016 U. S. presidential campaign of Marco Rubio. One reason given for the TLD's popularity is that it stands out by being shorter than other TLDs. Also, the io TLD is less occupied than other TLDs, so it is more likely that a given term is available there.
.io ойындар
2015 жыл шамасында Agar.io көп ойыншылы ойыны, .io доменін қолданған ұқсас көп ойыншылы ойын стиліндегі Diep.io, Slither.io, Surviv.io және ZombsRoyale.io сияқты көптеген ойындардың пайда болуына себеп болды. Мұндай ойындар жиынтығы ".io ойындары" деп аталады.
Around 2015 a multiplayer game, Agar. io, spawned many other games with a similar multiplayer playstyle that used the io domain, such as Diep. io, Slither. io, Surviv. io, and ZombsRoyale. io. Such games are collectively called ". io games".
Дау
2014 жылы Gigaom сайтындағы сұхбатында Интернеттік компьютер бюросының сол кездегі төрағасы Пол Кейн, домендік атау тіркелімі өзінің табысының бір бөлігін Британдық Һинд мұхиты аумағын басқаруға британ үкіметіне беруге міндетті екенін мәлімдеді. Сұхбатқа байланысты сұрақтар туғаннан кейін британ үкіметі .io домендік атауларын сатудан түскен қаражатты алғанын жоққа шығарды және осыған байланысты, табысты күшпен қоныстан шығарылған бұрынғы тұрғындары – шагостармен бөлісе алмайтынын айтты. Бірақ Кейн үкіметтің бұл жоққа шығаруын қайта жоққа шығарды.
According to a 2014 Gigaom interview with Paul Kane, then chairman of the Internet Computer Bureau, the domain name registry is required to give some of its profits to the British government, for administration of the British Indian Ocean Territory. After being questioned as a result of the interview, the British Government denied receiving any funds from the sale of io domain names, and argued that consequently, the profits could not be shared with the Chagossians, the former inhabitants forcibly removed by the British government. Kane, however, contradicted the government's denial.