Кіріспе
Топырақ ғылымдары мен ауыл шаруашылығына қатысты термин.
Агрология (грекше: ἀγρός – "егістік, өңделген жер"; және λογία – "ғылым") – егін өндірісімен айналысатын топырақ ғылымының саласы. Бұл термин ең көп Канадада қолданылады. Канададан тыс елдерде қолданылуы жиі емес, бірақ маңызды. Агрология Ресей мен Қытайда ерекше қалыптасқан, университеттердегі факультеттер тізімінде агрологтар кездеседі және агрология бойынша оқу бағдарламалары бар. Канадада агрология ауыл шаруашылығы ғылымымен толық синоним, АҚШ-тағы агрономия терминімен шамалы айырмасы бар, ал Канададан тыс жерлерде ауыл шаруашылығы топырақтану ғылымымен байланысты мағына береді.
Канада
Агролог терминін доктор Дж. Б. Харрингтон 1946 жылы Канадада «облыстық ауыл шаруашылығы маманы» деген ұғымды білдіру қажеттілігін қанағаттандыру үшін ұсынды және қабылдады. Кәсіби агролог атағы кем дегенде ауыл шаруашылығы саласында бакалавр дәрежесіне ие және ауыл шаруашылығы ғылымдарында жауапты оқыту, тәжірибелік жұмыс жүргізу немесе тәжірибелер мен зерттеулер саласында қажетті біліктерді көрсетуге қабілетті тұлғаларға беріледі. Канаданың Ауыл шаруашылығы институтының веб-сайтында айтылғандай, агролог ауыл шаруашылығымен байланысты мамандық бойынша да білім алуы мүмкін, ал кейбір провинцияларда кәсіби мамандыққа ие болу үшін қатаң сынақтардан өтуге болады. Агрология Канаданың барлық провинцияларында мемлекеттік реттелетін мамандық болып табылады. Агрологтардың тіркемелері әр провинцияда жеке басқару органдарымен жүзеге асырылады, олардың әрқайсысы өз заңнамасы бойынша жұмыс істейді. Агрология Канадада ауыл шаруашылығы ғылымы мен ауыл шаруашылығы экономикасын қамтиды; алайда, бұл анықтама ғылымды ауыл шаруашылығына ғана қолданумен шектелмейді. Жер және су ресурстарын зерттеудегі мол тарихының арқасында, Канададағы анықтамаға жер және су ресурстарын, сондай-ақ тіршілік ортасын басқару және сақтау үшін ғылымды қолдану да кіреді. Канададағы кәсіби агрологтардың тіркеушілері 2007 жылдың мамыр айында Агрологияның келесі анықтамасын бекітті: «Агрология – ауыл шаруашылығы секторының дамуын және қоғамның, қоршаған ортаның және экономиканың денсаулығын қолдау үшін білім мен кеңес беру мақсатымен биоресурстар ғылымдарының тәжірибелік қолданылуы».
Канададан тыс жерлерде
Канададан тыс елдерде агрология термині топырақ ғылымымен мағынасы бірдей, бірақ ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде жиі қолданылмайды.
Топырақ ғылымдары қоғамының сөздіктеріндегі агрология
Халықаралық топырақ ғылымдары одағының (IUSS) екі ұлттық мүшесі (Канадалық, Американдық) ғылыми терминдердің сөздіктерін күтіп ұстайды және жариялайды. Басқа топырақ ғылымдары қоғамдары американдық сөздікке жүгінеді. Агрология термині қолданылмайды. Топырақ ғылымдарын өсімдік өндірісіне қатысты айқындау үшін топырақ зерттеушілер топырақ шаруашылығымен біріктірілген эдафологияны немесе егістік эдафологиясын пайдалануды жөн көреді.
Агрология сөздіктің анықтамасы
2004 жылға дейін агрология терминіне берілген сөздік анықтамалар Канададағы қолданылуымен толық сәйкес келмейді және олар төрт санатқа бөлінеді. Агрология топырақ ғылымымен мағынасы бірдей деп анықталады. "Агр" түбірі "топырақ" деген мағынаны білдіреді. Агрология топырақ ғылымымен мағынасы бірдей деп анықталады, бірақ мәтін бойынша топырақ ғылымы – ауыл шаруашылығы ғылымының бір саласы екені көрінеді. Агрология – егін өндірісіне қатысты топырақ ғылымының саласы. Бұл агрологияны егін эдафологиясы терминімен мағынасы бірдей етеді. Агрология – топырақтың ықпалын зерттейтін агрономияның бір саласы.
Латын және көне грек тілдерінің анықтамасы мен ғылыми қолданылуы
Agr түбірін топырақ деп түсіндіруге болмайды. Латын тілінен шыққан топырақ (soli, генетив жайында) «ауыл шаруашылығына арналған жер» деген мағынаны білдіреді, мысалы, гумус, яғни едендегідей. Ал agr, латын тіліндегі ăger (agri, генетив жайында) «ауыл шаруашылығына тиесілі меншік» дегенді білдіреді, мысалы, X мырзаның жері. Дегенмен, agr/ăger түбірі ежегі грек тіліндегі georgike (γεωργική) арқылы келген. «Георгиктер» – латын ақыны Вергилийдің поэмасы. Бұл сөз египеттік иероглифтер 𓍅 "GRG" және/немесе "GR" (U17 U+13345 Gardiner) арқылы «иелену, ұстау, меншікке алу» мағынасын білдіреді, бұл бастапқыда өзендерді өзгертіп, егістіктерді суарумен байланысты болған болуы мүмкін. Алайда, ежегі грек терминдерін қарастырғанда, мысалы, эдафология (edafos, ἔδαφος), педология (pedon, πέδον), кейбір адамдар georgeo (γεωργέω) сөзі ὠρεύω сөзінің арқасында «жерді күтіп баптаушы» дегенді білдіреді деп санайды.