Кіріспе

Австралиядағы бұқаралық ақпарат құралдары дәстүрлі және цифрлық форматтарды қамтиды және көбінесе ағылшын тілді тұрғындарға арналған. Олар радио, теледидар, басылым, интернет және IPTV сияқты түрлі форматтарда ұсынылады. Бұл құралдар жергілікті, аймақтық, штаттық, федералдық және халықаралық көздерден Австралия жаңалықтары, пікірлер, саясат, мәселелер және мәдениет туралы ақпарат береді. Австралияның Баспасөз бостандығы индексі төмендеуде, бұл елдегі медиа цензурасының және журналистерге жасалған қысымның күшеюін көрсетеді. Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдарының саяси лидерлермен тығыз байланыста болуы редакциялық тәуелсіздікке қатысты күмәндер тудырады.

Тегін теледидар

Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттары 1956 жылы теледидармен танысты, ал қалған штаттар мен аумақтар 1971 жылға дейін осы үрдіске қосылды (Солтүстік территориясы). Түсті теледидар 1975 жылы енгізілді. Австралия халқының басым бөлігіне қолжетімді қоғамдық телеарналардан өзге, үш ірі коммерциялық телеарна бар: «Жеті желі», «Тоғыз желі» және «Желі 10». Австралияның көпшілігі халық қоныстанған қалалардың барлығында осы үш желі де қызмет көрсетеді. Кейбір ауылдық немесе аймақтық жерлерде арналардың таңдауы шектеулі болуы мүмкін, көбінесе бірнеше арналар ірі желілердің бірінен бағдарламалар көрсетеді. Мұндай «бірлескен» аймақтық желіге «Импаржа» мысалы ретінде келтіріледі. Ашық эфирдегі цифрлық хабар тарату 2001 жылдың 1 қаңтарында басталды. Аналогтық хабар таратуды бастапқыда 2008 жылға дейін тоқтату жоспарланған, алайда аналогтық тоқтату 2013 жылға дейін жүзеге асырылмады. 2000 жылдардың басында теледидар лицензияларына шетелдік меншік құқығын шектеуді алып тастатын заң жобасы бойынша қызу пікірталас болғаннан кейін, Китинг үкіметі 1992 жылғы телерадио хабарларын тарату туралы заңында шетелдік меншік құқығына шектеулерді сақтап қалды. Хауард үкіметі бұл заңды 2007 жылы жоюға дайын тұрды, өйткені 2006 жылы заңнаманы өзгертуге парламенттің келісімі алынған еді. 2007 жылы Хелен Кунан коммуникация министрі болған кезде екі маңызды өзгеріс болды. Шетелдік меншік шектеулері алынып тасталды, ал үкімет үш медиа түрінің екеуіне иелік етуге рұқсат беретін медиа меншігі туралы ережелерді өзгертті.

Ақылы теледидар және ағынды теледидар қызметтер

2005 жылдың соңына қарай Австралияның шамамен 25% үй шаруашылығы төлемді теледидар қызметтеріне қолжетімділікке ие болды. Басты провайдер – Foxtel, ол қалалық, аймақтық және ауылдық жерлерде кабельдік және спутниктік теледидар арқылы Австралия арналарының көбін ұсынады. 2012 жылы Austar компаниясымен біріккеннен кейін, аймақтық жерлерде де спутниктік теледидар арқылы Foxtel көбінесе сол арналарды ұсынады. 2016 жылдың ортасында төлемді теледидардың қандай да бір түріне қол жеткізген австралиялықтардың саны, қол жеткізбегендерден асып түсті. 2019 жылдың соңында 14,5 миллион австралиялық төлемді немесе жазылымдық теледидарға қол жеткізді, бұл платформалардың біріктірілген аудиториясы халықтың шамамен 70% құрады. Netflix нарық көшбасшысы болып қала береді, бірақ Foxtel және Stan нарыққа енгеннен бері үнемі өсіп келеді. Бірнеше кішірек бәсекелестер арналардың таңдаулы жиынтығын ұсынады – Fetch TV 2010 жылы бірнеше ADSL2+ желілері арқылы жазылымдық қызметпен нарыққа енді, ал TransACT Канберрадағы VDSL, VDSL2 және FTTP/FTTH желілері, сондай-ақ Викторияның кейбір аймақтарындағы көршілес кабельдік желісі арқылы теледидар ұсынады. Австралиядағы басқа интернет-теледидар провайдерлері тегін контент немесе PPV ұсынады, бірақ жазылымдық өнімдерді ұсынбайды. UBI World TV бүкіл ел бойынша этникалық спутниктік теледидар және радио арналарының бірнешеуін ұсынады, ал басқа шағын компаниялар кейбір арналарды, әсіресе шетелдік қызметтерді немесе тегін эфирлік арналарды спутник арқылы ұсынады, ал кейбір арналар интернет арқылы қолжетімді.

Netflix желісі

Netflix 2015 жылдың 24 наурызында Австралия мен Жаңа Зеландияда пайда болды. 2019 жылдың ақпан айына дейін 11,2 миллион австралиялықтың үйінде Netflix-ке жазылған, бұл бір жыл бұрынғыдан 25%-ға көп. Бұрынғы ABC басқарушы директоры Марк Скотт Netflix-ті австралиялық тарихтарды жеткілікті түрде көрсетпегені үшін сынады. Зерттеулер көрсеткендей, 2018 жылы Netflix-тің Австралиядағы каталогында австралиялық фильмдер мен телешоулардың үлесі 2%-дан аспады. 2020 жылы Австралия Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы Netflix-ке жергілікті контент талаптарын қою туралы ұсыныс жасады. Бірақ, бұл ұсыныс үкімет тарапынан қабылданбады.

Радио

Австралиядағы алғашқы тұрақты радио хабарлары 1923 жылғы 23 қарашада Сиднейдегі 2SB станциясымен (кейіннен 2BL болып өзгерді) басталды. ABC 1932 жылы хабар таратуды бастады. 2UE станциясы арқылы Сиднейде 1967 жылғы 17 сәуірде түн ортасынан кейін алғаш рет тікелей эфирде сұрақ-жауап радио бағдарламасы (talkback radio) жүргізілді. ABC 1960 жылдары FM станцияларын сынақтан өткізе бастады, бірақ толыққанды жұмыс істейтін алғашқы FM станциясы 1980 жылдың шілдесінде ғана іске қосылды. Мельбурндағы 3EON (қазір Triple M деп аталады) бірінші болып эфирге шықты. Ұлттық жаңалықтарды таратушылардың қатарында 4 ұлттық радио жаңалықтар желісін (оның ішінде ABC NewsRadio және Radio National), ABC Local Radio арқылы 53 жергілікті жаңалықтар стансасын және бірнеше цифрлық радио стансасын басқаратын Австралиялық хабар тарату корпорациясы, сондай-ақ көп тілді австралиялық жаңалықтар мазмұнын ұсынатын Арнайы хабар тарату қызметі бар.

Реттеу

БАҚ-ты реттеуді Федералды үкімет негізінен телекоммуникацияны реттейтін заңдар қабылдау арқылы қамтамасыз етеді. Австралия штаттары мен аумақтары да осы салада маңызды рөл атқарады, әсіресе ар-намысқа тиетін жағдайлар туралы заң саласында, бірақ олардың заңдары қолданыстағы федералды заңға қайшы келмеуі керек. Австралиялық байланыс және медиа органы (ACMA) – Австралиядағы радио және теледидар хабарларын реттейтін, сондай-ақ онлайн контентті өзін-өзі реттеу схемасының бірлескен басқарушысы. Телевизия және радио бағдарламаларына немесе интернеттегі белгілі бір контентке шағымдары бар тұтынушылар ACMA-ға жүгіне алады. Коммерциялық теледидар кодексі – ACMA-да тіркелген, коммерциялық теледидар хабар таратушыларының сақтауы тиіс нормативтік ережелер жиынтығы. Австралия баспасөз кеңесі – баспа медиасының өзін-өзі реттеу органы. Кеңес Австралияда жарияланған газеттер мен журналдардағы редакциялық материалдарға қатысты халықтың шағымдарын қарастырады және баспасөз бостандығын сақтауға ұмтылады.

БАҚ-тың меншік құқығы

Австралиядағы бұқаралық ақпарат құралдарының меншігіне қатысты бақылау 1992 жылғы «Телевизиялық және радио хабарларын тарату қызметі туралы» заңында белгіленген, оны ACMA басқарады. Заңдары болғанымен, Австралиядағы бұқаралық ақпарат құралдарының меншігі басқа батыс елдерімен салыстырғанда жоғары деңгейде. Ұлттық және әрбір астана қаласы газеттерінің меншігі екі корпорацияға тиесілі: News Corp Australia (Аделаидада құрылған, бірақ қазір АҚШ-та орналасқан) және Nine Entertainment. News Corp иелігіндегі басылымдар метрополиялық таралымның шамамен үштен екі бөлігін (64,2%) құрайды, ал Nine иелігіндегі газеттер тағы да бір төртінші бөлігін (26,4%) құрайды. Австралиялық бұқаралық ақпарат құралдарының шетелдік меншігіне қатысты ережелер бар. Бұл ережелер 2006 жылғы №129 заң арқылы, Говард үкіметі кезінде Хелен Кунанның бастамасымен, «Телевизиялық және радио хабарларын тарату қызметіне түзетулер (Бұқаралық ақпарат құралдарының меншігі)» заңына сәйкес, бұқаралық ақпарат құралдары мен шетелдік меншік туралы заңға өзгерістер енгізуге мүмкіндік берді. Бұл өзгерістер 2007 жылы күшіне енді және әлі де қолданыста. Осы өзгерістер бір компанияның бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты меншік және бақылауына қатысты шектеулерді жеңілдетті. 2006 жылы «Шекарасыз тілшілер» ұйымының мәліметінше, Австралия баспасөз бостандығы бойынша елдер тізімінде 35-орынды иеленді, бұл Жаңа Зеландиядан (19-орын) және Ұлыбританиядан (27-орын) қалып қойды (бірақ АҚШ-тан (53-орын) жоғары тұрды). Бұл рейтингтің басты себебі – жақында қабылданған терроризмге қарсы заңдар. Бұл мәселе және бұқаралық ақпарат құралдарының меншігіне қатысты айтылған телешоулардың бірі – үкімет қаржыландыратын ABC телеарнасында көрсетілетін Media Watch бағдарламасы. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, бұл рейтингтер өзгерді: Австралия 19-орынға көтерілді, Жаңа Зеландия 8-орынға, ал Ұлыбритания 40-орынға түсті.

БАҚ еркіндігі

2019 жылдың 4 маусымында Австралия Федералдық Полициясы News Corp Australia журналисі Анника Сметхерсттің үйіне рейд жасап, ол бір жыл бұрын жазған жаңа заңдар туралы мақалаға байланысты ақпарат іздеді. Бұл заңдар қауіпсіздік күштеріне Австралия азаматтарын бақылауға жаңа өкілеттіктер беретін еді. Радио жүргізушісі Бен Фордем де өзінің кейбір хабарлары үшін тергеліп жатқанын мәлімдеді. Келесі күні AFP Ауғанстандағы соғыс қылмыстары туралы хабарламаға байланысты ABC кеңсесіне рейд жасады. Іздеу ордері полицияға компьютерлерде табылған файлдарды "қосуға, көшіруге, жоюға немесе өзгертуге" рұқсат берді. Осы оқиғалар "Шекарасыз репортерлер", BBC және New York Times сияқты ұйымдардың наразылығын тудырды. Австралияда бұрын саяси көзқарастар мен жарнамаға бағынған газеттер 21 қазанда біртұтас наразылық акциясын ұйымдастырып, үкімет цензурасы салдарынан қараңдатылған құжаттардың суреттерін жариялады. Наразылықтың мақсаты журналистердің құпия мемлекеттік материалдарға қол жеткізуіне мүмкіндік беру болды. Көптеген ірі бұқаралық ақпарат құралдары "Right To Know" коалициясын құрып, наразылықты білдіру және заңнамаға алты өзгеріс енгізуді талап етті. Талаптардың қатарында: журналистерге немесе жаңалықтар құралдарына қатысты іздеу ордеріне қарсылық білдіру құқығы (іздеу ордері қарастырылып жатқанда), хабар берушілерді қорғау реформасы, құпия деп танылатын құжаттарға жаңа шектеулер қою, ақпарат алу құқығына өзгерістер енгізу, соңғы жеті жылда қабылданған ұлттық қауіпсіздік заңдарынан босату және қаралау заңдарын реформалау кіреді.