Кіріспе

Таггант – материалдарға сынақ жүргізудің немесе анықтаудың түрлі әдістерін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін қосылатын кез келген химиялық немесе физикалық маркер. Физикалық таггант түрлі формада болуы мүмкін, бірақ көбінесе микроскоптық өлшемде, төмен концентрацияда болады және анықтау оңай. Олар нақты өнімді жалған өнімнен ажырату, іздеу мақсатында идентификациялық ақпаратты (мысалы, партия нөмірі, компания атауы) беру, қоспалардың біртектілігі мен қиылысқан ластануды анықтау және құпия өнімдердің сұйылтылуын анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Тагганттар мал азырау өнеркәсібінде, пластик, бояу, қағаз және иілгіш жарылғыш заттарда, сондай-ақ фармацевтикалық өнімдерде кеңінен қолданылады. RF-таггант – автоматты идентификация және деректерді жинауда қолданылатын радиожиілікті микрочип (RFID қараңыз). Мұндай жағдайларда электрондық құрылғылар радио толқындарын пайдаланып, әрбір өнімді сақтайтын контейнерлерге жеке серийлік нөмірлер тағайындау арқылы фармацевтикалық өнімдер сияқты заттарды қадағалайды және анықтайды. Бұл технология өнімдердің бұрмалануын немесе жалған өнімдердің жасалуын болдырмауға мүмкіндік береді, өйткені ол көтерме саудагерлер мен фармацевттерге жеке өнімдердің сәйкестігін және дозасын анықтауға мүмкіндік береді. Бағдарламалық таггант – бағдарламаның бастапқы тегін және тұтастығын анықтауға мүмкіндік беретін бағдарламаға қосылған криптографиялық қолтаңба. Бағдарламалық таггант стандартты PKI техникаларын қолданады (ашық кілт инфрақұрылымын қараңыз) және IEEE Industry Connections Security Group компаниясы орындалатын файлдарды қысу арқылы зиянды бағдарламалардың таралуын бақылауға тырысу үшін енгізді.

Тагганттардың тарихы

"Таггант" сөзі "Microtaggant Identification Particles" сауда белгісінен шыққан. Микротагганттар бастапқыда 3M компаниясы жарылғыш заттарды жарылыстан кейін анықтау үшін әзірленген. 1985 жылы Microtrace, LLC компаниясы бұл технологияны сатып алып, микротагганттарды контрафактілік бұйымдарға қарсы күресу және брендті қорғау үшін қолдана бастады. 1985 жылдан бері "таггант" сөзі кеңінен қолданылып, оның көптеген түрлерін білдіреді.

Жарылғыш таггандар

Жарылғыш заттармен қолдануға қарастырылған екі түрлі таггант бар. Біреуі, мысалы, әуежайларда багажды тексеру кезінде бомбаның бар-жоғын анықтауға көмектеседі, ал екіншісі – полицияға мұндай бомба жарылғаннан кейін жарылғыш затты анықтауда көмектеседі.

Анықтау теггерлері

Бұл – жарылғыш заттардан бірте-бірте буланатын тұрақсыз химиялық заттар, оларды атмосферада иіс сезетін иттер немесе арнайы құралдар анықтауы мүмкін. Олар жарылғыш затты құралдармен немесе жануарлармен анықтау мүмкіндігін арттыру үшін қолданылады, осылайша жарылғыш зат бар бомбаның табылуын қамтамасыз етеді. Белгіленбеген жарылғыш заттарды анықтауға арналған түрлі технологиялар болғанымен, анықтау теггерлері олардың сенімділігін арттыруға көмектеседі. Кейбір елдерде жарылғыш заттарға анықтау теггерлерін қосу міндетті. Шотландиядағы PanAm 103 рейсінің бомбаға ұшырауынан кейін Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) пластик байланыс жарылғыш заттарға анықтау теггерін қою бойынша жаһандық талапты енгізуде маңызды рөл атқарды. 1991 жылғы Халықаралық азаматтық авиация ұйымының Пластик жарылғыш заттарды анықтау мақсатында таңбалау туралы конвенциясына сәйкес, пластик жарылғыш заттарға қосылатын төрт түрлі анықтау теггері бар химиялық заттардың арасынан таңдау жасауға болады. АҚШ-та маркер әрқашан 2,3 диметил 2,3 динитробутан, көбінесе DMDNB немесе DMNB деп аталады. Иттер оған өте сезімтал және ауадағы 0,5 миллиардтан бір бөлігін, сондай-ақ арнайы иондық жылдамдық спектрометрлері анықтай алады. Басқа қолданылатын теггерлер – этиленгликоль динитраты, EGDN деп белгілі және Semtex, орто мононитротолуен (o MNT) және пара мононитротолуен (p MNT) таңбалау үшін қолданылады.

Табылған белгілер (немесе жарылғаннан кейінгі белгілер)

Бұлар өнеркәсіптік жарылғыш заттарға енгізу үшін қарастырылды, егер олар заңсыз қолданылса, өндіруші және партия нөмірін анықтауға мүмкіндік беру үшін. Таггант өнімнің жарылысынан зақымданбауы және кейіннен қоршаған ортамен ластанбауы керек. Бірнеше түрлі технологиялар қарастырылды, бірақ ең көп таралғандары – микроскопиялық полимерлік/металл бөлшектері. 1980 жылы Джеймс Л. Макфиллиннің Мэриленд штатында 1979 жылы Натан А. Алленді өлтірген жүк көлігін жарған қылмысы үшін кінәлі екенін анықтауда таггант дәлелдері шешуші роль атқарды. Міндетті таггандарға қарсы айтылған пікірлердің бірі – көптеген террористік шабуылдарда қолданылатын үй жасаған жарылғыш заттар (HME) таңбаланбауы мүмкін деген болжам. Мысал ретінде 1993 жылғы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуыл, Оклахома-Сити және Омаг шабуылдары келтірілді. Қылмыс орнының ластануы да проблема ретінде айтылды, себебі құрылыс материалдарын алу үшін қолданылған жарылғыш заттардан әртүрлі таггандар қылмыс орнында болуы мүмкін. Швейцария 1980 жылы өндірілген жарылғыш заттарда таггандардың болуын талап ететін заң қабылдады және кодты әр алты ай сайын өзгертуді міндеттеді. Қазіргі таңға дейін бұл идентификациялық таггандарды талап ететін жалғыз ел. Импортталған жарылғыш заттар Швейцарияда бәсекелес өнімдер өндірілген жағдайда ғана таңбалануы керек. АҚШ-та Ұлттық қару қауымдастығы (NRA) сынақтардың өртеу жылдамдығының қауіпті деңгейде өскенін көрсеткеннен кейін, қару ұстауға арналған жарылғыш заттарда таггандарды міндетті түрде қолдануға қарсы шықты. Химиялық үйлесімсіздік жарылғыш ұнтақтардың қысымын соншалықты арттырады, көптеген қарулар бірнеше ай сақталған таггант қосылған ұнтақты қолданғаннан кейін жарылуы мүмкін деген пікір айтылды. Алайда, бұл сынақтар 500 000 бөліктен бір миллиондық концентрациясы бар оқ-дәрімен (яғни, жартысы) жүргізілді, бұл ресми ұсынылған 250 бөліктен бір миллиондық концентрациядан 2000 есе жоғары.

Брендті қорғау үшін теггерлер

Химиялық маркер ретінде қолданылғанда, таггенттер өнімдер мен құжаттардың түпнұсқа екенін анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Таггенттерді бренд иелері мен үкіметтер көбінесе жиі қосалқылап шығарылатын заттардың түпнұсқа екенін растау үшін пайдаланады. Таггенттер өнімнің өзіне немесе оның қаптамасына енгізіледі. Енгізілгеннен кейін, таггенттерді арнайы жасалған оқырғыштармен ғана тексеруге болады.