Кіріспе

Гейлард аралы – АҚШ-тағы, Алабама штатының Мобил шығанағында орналасқан жасанды арал. Ол АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы Мобил шығанағының кеме жолынан және басқа да жерлерден қазылып алынған құм мен лайды пайдаланып салынған. Бұл арал Алабама жағалауындағы колониялық ұя салатын теңіз және жағалау құстары үшін маңызды орын болып табылады, сондай-ақ 1983 жылы алғаш рет табылған Алабамадағы қоңыр пеликанның (Pelecanus occidentalis) жалғыз ұялайтын жері есептеледі.

География

Арал үшбұрышты пішінде орналасқан. Ол Теодор индустриялық паркі кешенінен шамамен 3 миль (5 км) шығысқа қарай және Мобил қаласының оңтүстік-шығысында шамамен 11 миль (18 км) -ден 12 миль (19 км) қашықтықта орналасқан. Аралды құру үшін шығанақтан және жақын жерлерден қазылып алынған 31 миллион куб метр материал пайдаланылды. Қазылған материалдың көп бөлігі құрлықтан алынған қатты қызыл саз және шығанақтың түбінен алынған, қабық пен ұсақ тас қосылған лайлы құмнан тұрды. Қазылған материал баржалармен тасылып, гидравликалық сорғы арқылы аралға жеткізіліп, бөгеттер салынды. Инженерлік корпусы аралды қалай сақтап, оның шығанаққа таралып кетпеуін анықтау үшін зерттеулер жүргізді. Аралды толқындардан қорғау үшін үшбұрышты пішінмен қатар, жүзбелі дөңгелекті толқын кескіштер орнатылды. Аралдың ұзақ мерзімді тұрақтылығын арттыру үшін батпақты өсімдіктердің жақсы дамыған тамыр жүйесін қалыптастыруға көмектесті. Бұл – заманауи технология, ол кеңінен зерттелген, тиімділігі дәлелденген және бүкіл елде қолданылып келеді.

Тарих

1979 жылы Гейлард аралы Мобил шығанағы мен Теодор индустриалды паркін байланыстыратын кеме арнасын жасау үшін қоқыс төгуге арналған арал ретінде құрылды. Жобаға сәйкес, шамамен 8 шақырым (5.2 миль) ұзындығы, 91 метр ені және 12 метр тереңдігі бар терең суарлы кеме арнасын қазу қажет болды. Жоба инженерлік және экологиялық тұрғыдан даулы болды. Инженерлер аралдың ашық суда тұра алмайтынын ойлады, ал экологиялық тұрғыдан қоршаған ортаны қорғаушылар шығанаққа тигізетін экологиялық әсерге алаңдады. Арал бастапқыда сәтті болды және мыңдаған құстарға, әсіресе қоңыр пеликандарға мекен болған экологиялық үлгіге айналды. Аралға Мобил қаласының тіс дәрігері доктор М. Уилсон Гейлардтың есімі берілген. Ол сонымен қатар аралды жағалау және теңіз құстары үшін ұялауға қолайлы орын ретінде көріп отырған. Жергілікті тұрғындар аралды Пеликан аралы деп те атайды. Арал Алабама штатының кемежайларына тиесілі және АҚШ Армиясының инженерлер корпусы, Алабаманың табиғатты қорғау және табиғи ресурстар департаменті, сондай-ақ АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі басқарады.

Экожүйе

1981 жылы арал құрылысы аяқталған кезде, онда әртүрлі құстар мекендеп жатқаны байқалды. 1983 жылы бір биолог аралда төрт қоңыр пеликанның ұя салғанын анықтады. Бұл, 1900 жылдардың басында аң аурудың салдарынан олардың саны азайғаннан кейін Алабама штатында алғаш рет тіркелген жағдай еді. Сол кезде пеликан қауырсыны әйелдердің бас киімдерін жасауға қолданылған. 1940 жылдары ДДТ пестицидінің кеңінен қолданылуы олардың санының одан әрі азаюына әкелді. Осыған байланысты, пеликан Алабама штатының және федералдық сирек кездесетін түрлер тізіміне енгізілді. Гейлард аралында қоңыр пеликанның ұя салуы мен көбеюінің артуының нәтижесінде, 1995 жылы қоңыр пеликан штаттың сирек кездесетін түрлер тізімінен, ал 2009 жылы федералдық тізімнен алынып тасталды. Бүгінде Гейлард аралы – мыңдаған құстарға пана, олардың ішінде шақшықтар, аяқтар, қара балықшылар, пеликан, ақ қанатты тұрымтайлар, сұр тұрымтайлар және қаракөздер сияқты түрлер өкілдік етеді. Гейлард аралы – Каспий, Сандвичи, Корольдік және Күлдіргі қара балықшылар үшін Алабамадағы жалғыз ұялау орны. Алғашқы рет 1986 жылы Гейлард аралында шағаланың ұя салуы тіркелді. Алабаманың Табиғатты қорғау және Табиғи ресурстар департаменті 1998 жылдан бері жыл сайынғы зерттеулер жүргізе отырып, отарлаушы жағалау және теңіз құстарын қатаң бақылап келеді. Алғашқы зерттеуде аралда 10 000-ға жуық ұя бар екені анықталды. Аралдағы өсімдіктер әртүрлі, оларға тұзды даланың шұңғыл шөбі, тұзды батпақтың қамысы, тұзды батпақтың қамыт шөбі және табиғи түрде жағалаудың артында өсетін американдық үш жапырақты шөп кіреді. Бастапқыда тек тегіс шөптер егілген.

Аралға төнген қауіптер

Адам факторы арал үшін қауіп төндірмейді, себебі қайықпен және гидроциклмен келушілер құмды жағажайға жете алады, бірақ аралда жүруіне тыйым салынған, өйткені бұл ұялау орындарын бұзып, аралдың экожүйесіне кедерес келтіреді. Дегенмен, үш дауыл аралға зиян келтірді. Олар Дэнни, Жорж және Катрина дауылдары болды. АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаментінің Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) бөлімшесі 2005 жылғы 29 тамыздағы Катрина даулынан туындаған су тасқынынан кейін Гейлард аралын қалпына келтіруге 8,6 миллион доллар көмек қаражатын бекітті, осы тасқын аралдың жағалау қорғау жүйесін бұзып, жойды.

Спорттық

Құстарды қадағалау аралмен ең көп байланыстырылатын басты қызығушылық. Мобил-Бей Аудубон қоғамы жергілікті әуесқойлар мен табиғатты қорғаушылар үшін турлар ұйымдастырады. Көктем айлары ұя салу кезеңін бақылауға ең қолайлы уақыт. Бұған қоса, арал төңірегінде теңіз жануарларының көптігі балықшылар үшін де тартымды орынға айналдырған, олар көкбалық, палтус және шабақ аулайды. Сондай-ақ, шамбал да жиналады.