Кіріспе

Перспективалық қысқа тұйықталу тогы (PSCC), қол жетімді ақау тогы немесе қысқа тұйықталу тогы – қысқа тұйықталу жағдайында нақты бір электр жүйесінде пайда болатын ең жоғары электр тогы. Ол электр қуатын беру жүйесінің кернеуі мен кедерісіне байланысты анықталады. Стандартты тұрмыстық электр желісінде бірнеше мың амперге жетеді, ал жекеленген қауіпсіз төмен кернеулі (SELV) жүйелерде бірнеше миллиамперге дейін төмендесе, ал ірі өнеркәсіптік электр жүйелерінде жүздеген мың амперге дейін артуы мүмкін. Бұл термин электроника емес, электртехника саласында қолданылады. Ақаудан схеманы қауіпсіз қорғау үшін автоматтық қосқыштар мен сақтандырғыштарды таңдағанда, олардың ажырату қабілеті перспективалық қысқа тұйықталу тогынан жоғары болуы керек. Үлкен электр тогы ажыратылғанда доға пайда болады, ал сақтандырғыш немесе автоматтық қосқыштың ажырату қабілеті жеткіліксіз болса, доға сөндірілмейді. Ток үздірілмей жалғасып, жабдыққа зақым келтіруге, өртке немесе жарылысқа әкелуі мүмкін.

Тұрғын үй

Үй электр орнатуларын жобалау кезінде электр розеткаларындағы қысқа тұйықталу тогы тым жоғары немесе тым төмен болмауы керек. Өте жоғары қысқа тұйықталу тогының әсері бұрынғы бөлімде талданды. Қысқа тұйықталу тогы тізбектің номиналды тоғының 20 есесіне жуық болуы керек, осылайша тізбек қорғауы ақауды жылдам жоюды қамтамасыз етеді. Жылдам ажырату қажет, себебі желілік қысқа тұйықталу кезінде электр розеткасының жерге қосылған қысқышының потенциалы жерге (бетон еден, су құбыры және т.б.) қатысты қауіпті деңгейге дейін көтерілуі мүмкін, сондықтан қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін оны жылдам сөндіру қажет. Егер қысқа тұйықталу тогы осы көрсеткіштен төмен болса, жүйенің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін арнайы сақтық шараларын қабылдау қажет; әдетте бұл қалдық тоқ құрылғысын (немесе жердегі ақауды жойғыш құрылғыны) қосымша қорғау үшін пайдалануды қамтиды. Жаңа электр орнатуларын тексеру кезінде электр розеткаларындағы қысқа тұйықталу тогы жиі сыналып, оның қалыпты шектемелерде екеніне көз жеткізіледі. Розеткадағы жоғары қысқа тұйықталу тогы электр панелінен розеткаға дейінгі кедергінің төмен екенін көрсетеді, сондықтан қалыпты жүктеме кезінде сымдардағы кернеудің күрт төмендеуі болмайды. Кедергі жолы – электр қуатын жеткізетін трансформатор арқылы кері оралатын жалпы кедергі; оны өлшеу үшін инженер «жердегі ақаулық тізбегінің кедергі өлшегішін» пайдаланады. Төмен кернеуді қолдану розеткадан жер арқылы трансформаторға және тарату тақтасына кішкене токтың өтуіне мүмкіндік береді. Өлшенген кедергі қысқа тұйықталу тогын есептеу үшін қолданылуы мүмкін.

Коммуналдық және өнеркәсіптік

Электр қуатын беру жүйелерінде және өнеркәсіптік электр жүйелерінде қысқа тұйықталу тогы көбінесе қосылған жабдықтың кедергілері мен өзара байланыстыратын сымдардың кедергілерінен есептеледі. Қарапайым радиалды тарату жүйелерінде, тек бірнеше элементтер болған жағдайда, қолмен есептеу мүмкін, бірақ күрделі жүйелер үшін әдетте компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету қолданылады. Егер жүйеде айналатын машиналар (генераторлар мен моторлар) болса, олардың қысқа тұйықталуға тигізетін уақытқа байланысты әсерін бағалауға болады. Генератордағы жиналған энергия қысқа тұйықталудың алғашқы бірнеше циклдарында кейінгіге қарағанда әлдеқайда көп ток беруі мүмкін; бұл автоматтық ажыратқыштар мен сақтандырғыштардың таңдалған тоқ үзу қабілетіне әсер етеді. Оқшауланған генератор, қысқа тұйықталу кезінде қосалқы токтан қорғау құрылғыларының дұрыс жұмыс істеуіне жеткілікті ток бере алатындай етіп, арнайы жобалануы мүмкін. Егер өнеркәсіптік жүйе электр желісінен қуаттандырылса, қосылу нүктесіндегі қысқа тұйықталу деңгейі, көбінесе, жүйе өскеннен кейін күтілетін ең төменгі және ең жоғары мәндермен немесе мәндермен көрсетілуі мүмкін. Бұл өнеркәсіптік тұтынушыға өзінің зауытындағы ішкі ақаулық деңгейлерін есептеуге мүмкіндік береді. Егер электр желісінен келетін қысқа тұйықталу тогы клиент жүйесінің мөлшерімен салыстырғанда өте үлкен болса, нөлдік тиімді ішкі кедергісі бар "шексіз шина" деп есептелінеді; болашақ қысқа тұйықталу тогының жалғыз шегі – анықталған "шексіз шинадан кейінгі кедергілер". Көп фазалы электр жүйелерінде әдетте фазадан фазаға, фазадан жерге (жерге), фазадан бейтарапқа дейінгі ақаулар, сондай-ақ барлық үш фазаның қысқа тұйықталуы қарастырылады. Кабельдердің немесе құрылғылардың кедергілері фазалар арасында өзгеретіндіктен, қысқа тұйықталудың болашақ тогы ақау түріне байланысты өзгереді. Жүйедегі қорғау құрылғылары осы үш жағдайдың барлығына да жауап беруі тиіс. Үш фазалы жүйелерде симметриялық емес ақауларды талдауды жеңілдету үшін симметриялық компоненттер әдісі қолданылады.