Кіріспе

Сингапурдың Оутрам ауданындағы қытай ауданы – Сингапурдың орталық аймағындағы Оутрам ауданының ішінде орналасқан шағын аймақ және этникалық анклав. Ерекше қытай мәдени элементтерімен ерекшеленетін Чайнатаунда тарихи түрде этникалық қытай халқы шоғырланған. Чайнатаун бұрынғыға қарағанда әлдеқайда аз анклавқа айналды. Дегенмен, бұл аймақ маңызды тарихи және мәдени мағынаға ие. Оның үлкен бөліктері Қалалық даму басқармасымен ресми түрде сақтау үшін белгіленген ұлттық мұра орындары деп жарияланды.

Этимология

Сингапурдың қытай ауданы мандарин тілінде Niu che shui, гоккиен тілінде Gû chia chúi және кантон тілінде Ngàuh chē séui деп аталады – бәрі де "түйе арбасымен су тасымалдау" деген мағынаны білдіреді, ал малай тілінде Kreta Ayer деп аталады, яғни "су арбасы". Бұл XIX ғасырда қытай ауданының сумен жабдықталуы негізінен жануарлармен тартылған арбалар арқылы жүзеге асырылғандықтан болды. Бұл атаулар кейде жалпы қытай ауданына қатысты қолданылса да, шын мәнінде олар Крета Айер көшесінің аймағын көрсетеді.

Даму

Сингапурдың Раффлз жоспары бойынша Чайнатаун бастапқыда отарлық Сингапурдың бөлігі болды, онда қытай иммигранттарының қоныстануы жиі кездесетін. Сингапур өскен сайын, қытай иммигранттары арал қаласының басқа аудандарына да қоныстанды, бірақ 1819 жылы Сингапур құрылғаннан кейін ондаған жылдар ішінде Чайнатаун тығыз халқына толып, 1960 жылдары Сингапур үкіметінің Тұрғын үй құрылыс кеңесінің бастамасымен көптеген тұрғындары көшірілгенге дейін осылай болып қалды. 1822 жылы сэр Стэмфорд Раффлз қалалық комитетінің төрағасы капитан С.Е. Дэвис, сондай-ақ Джордж Бонхам мен Алекс Л. Джонсон мырзаларға және комитет мүшелеріне хат жолдап, оларға «осы мәселе бойынша ең қолайлы шараларды ұсыну және іске асыру міндетін тапсырды, олар тұрғындардың әртүрлі топтарының жайлылығы мен қауіпсіздігіне, сондай-ақ жалпы мүдделері мен әл-ауқатына ең көп үлес қосады» деді. Ол комитетке нұсқаулар берді, олар Сингапур қаласының сипаттамасын, үкімет резервіндегі жерлерді, еуропалық қаланы және ірі сауда орындарын, сондай-ақ жергілікті бөлімдер мен «кампунгтарды» қамтыды. Оларға буги, араб, үнді, малай және қытай кампунгтары кірді. Раффлз өз нұсқауларында өте нақты болды және оның басшылықтары барлық келешек дамудың қалалық құрылымын анықтады. Мысалы, «бес футтық жол», яғни көшенің екі жағындағы үздіріліссіз жабық өткел, қоғамдық талаптардың бірі болды. Раффлз «олар (қытайлар) әрқашан қоғамның ең үлкен бөлігін құрайды деп болжауға болады» деген фактіні болжады. Осы себепті ол Сингапур өзенінің оңтүстік-батысындағы барлық жерді олардың орналасуы үшін бөліп алды, бірақ сонымен бірге әртүрлі топтар мен провинциялар өз кварталдарында шоғырланғанын және өрт болған жағдайда олардың кірпіштен және черепицадан салынғанын талап етті. Осылайша, ерекше «Чайнатаун» бөлімі құрылды. Алайда, Чайнатаунның нақты дамуы 1843 жылдан бастап үйлер мен дүкендер салу үшін жер учаскелері жалға берілген немесе халыққа берілген кезде ғана басталды.

Мұра

Қытайда мәдени әртүрліліктің мұрасы әлі де сақталған. Бұрын Хавелок жолы, Телок Айер көшесі, Қытай көшесі және Чулия көшесі бойында Хоккиен саудагерлері болған, ал Теочеу саудагерлері көбінесе Циркуляр жолы, Өзен аңғары жолы, Қайық тоқтағы және Қытай ауданына жақын Оңтүстік көпір жолында шоғырланған. Кантондықтар кеңінен Оңтүстік көпір жолы, Жоғарғы Крест көшесі, Жаңа көпір жолы және Букит Пасох жолы төңірегінде таралып кеткен. Бүгінде бұрынғы Хоккиен және Теочеу тұрғындары аралдың басқа аймақтарына көшіп кеткен, нәтижесінде кантондықтар Чайнатаундағы басым диалект тобы болып қалыптасқан. Пикеринг көшесінің қытайша атаулары – Киан Кенг Хау (құмар ойындарының үйлерінің аузы) немесе Нго Тай Тиан Хок Кионг Хау (Тянь Хок ғибадатханасының бес буынының аузы). Телок Айер көшесіндегі Хоккин Тхян Хок Кенг ғибадатханасы, Филипс көшесіндегі Теочеу Вак Хай Ченг Био ғибадатханасы, Амой көшесіндегі Сианг Чо Кёнг ғибадатханасы, Пек Сеа көшесіндегі Сенг Вонг Бео ғибадатханасы және Кёнг Сиак жол бойындағы Кантондық Кунди Гонг ғибадатханасы сияқты бірнеше ғасырлық қытай ғибадатханалары да бар. Чайнатаунда гильдиялар, рулар, кәсіподақтар мен бірлестіктер – «конгси» деп аталатын ұйымдар әрбір қытай диалекті тобының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жұмыс істеген. Саго көшесінде хат жазушылар болған, Хоккиен тілінде бұл көше Гу Чья Чви Хи Хнг Ченг (Крета Айер театрының алдында) деп аталады, бірақ ол көбінесе өмір мен өліммен байланысты болды. Клуб көшесінің сандал ағашынан жасалған бейнелері және мешіт көшесінің әртүрлі және қарапайым тағамдары – бәрі эбакүстің дыбысына үйлесім тапқан. Таңертең қарт әйелдер бұршақ өскіндерін тазалап, жаңа сойылған жыландардың терісін сызып, емшілік қабілеттерімен сыйланған әйелдердің ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан емдік құралдарын таратып жатқандарын көруге болар еді. Қытай тұрғындарынан басқа, Британдық Радж кезінде көшіп келген үндістер сияқты басқа ұлт өкілдері де Чайнатауда тұрған. Чайнатаунда тамилдер үшін маңызды ғибадатхана – Шри Мариамман индуистік тамил ғибадатханасы, сондай-ақ Телок Айер көшесіндегі Аль Абрар мешіті және Мәсет көшесіндегі Джамей мешіті орналасқан. Бұл ғибадат орындары аймақтағы қытай емес тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандырды және ертедегі иммигранттарды бөліп-жаруға жасалған әрекеттерге қарамастан, олардың бірін-бірімен тату өмір сүруге дайын екенін көрсетеді.

Көше атауының шығу тегі

Мәсет көшесі көшенің Оңтүстік көпір жолының соңында орналасқан Джамей мешітінің атымен аталған. Мешіт 1830 жылы Оңтүстік Үндістанның Коромандел жағалауынан келген Чулия мұсылмандарымен салынған, бірақ бұл аймақта тұратын малай мұсылмандары да оны пайдаланған. Алғашқы жылдары Мәсет көшесінде он тұрақ орналасқан. Пагода көшесі Шри Мариамман ғибадатханасының атымен аталады. 1850 және 1880 жылдары бұл көше құл саудасының маңызды орталықтарының бірі болды. Сонымен қатар, онда жұмысшыларға арналған жатақханалар мен опиум шегетін орындар да болды. Саудагерлердің бірі Квонг Хуп Юэн болды, ол, болжам бойынша, №37 үйде тұрған және бүгінде Пагода көшесі оның атымен аталады. Саго аллеясы мен Саго көшесі 1840 жылдары онда саго фабрикалары орналасқандықтан осылай аталған. Саго румбия пальмасының өзегінен алынып, ұнға айналдырылады, ол тәтті және тұзды торттар жасау үшін қолданылады. Саго аллеясында бұрын жерлеу қызметтері өте дамыған. Смит көшесі, мүмкін, 1887-1893 жылдар аралығында Тынық мұхитындағы аймақтардың губернаторы болған Сесил Клементи Смиттен алған атын. Храм көшесі көшенің оңтүстік жағында орналасқан Шри Мариамман ғибадатханасын көрсетеді. Бұрын ол Храм көшесі мен Тренггану көшесінің қиылысында жер иелігінде болған Хосе Д'Альмейданың ұлы Хоаким д'Альмейданың құрметіне Алмейда көшесі деп аталған. 1908 жылы муниципалитет комиссарлары Сингапурдың басқа көшелерімен шатасуды болдырмау үшін оның атын Храм көшесіне өзгертті, олар да Д'Альмейданың атымен аталған. Бұрын "Қытай Сингапурының Пикадиллиі" деп сипатталған Тренггану көшесі қазір Қытай ауданындағы туристік белдеудің орталық бөлігін құрайды. Қытай тілінде ол "гу чиа чуй ва кои" немесе "Крета Айердің қиылысы" деп аталады. Көшелердің қиылысы Смит көшесі мен Саго көшелерін білдіреді. Көше аты қазіргі Малайзия түбегіндегі Теренггану штатынан шыққан.

Сәулет

Қытай ауданындағы ғимараттардың көшелік сәулеті, әсіресе дүкен-үйлер, барокко және викториялық сәулет элементтерін біріктіреді және нақты бір жіктемеге жатпайды. Олардың көпшілігі "суреттелген әйелдер" стилінде салынған және сол күйінде қайта жаңартылған. Бұл стильдердің нәтижесінде әртүрлі түстер пайда болады, олардың ішінде пастельдік түстер басым. Тренггану көшесі, Пагода көшесі және Храм көшесі осы сәулеттің мысалдары, сондай-ақ Жоғарғы Крест көшесі мен Клуб көшесіндегі үйлер де осы стильде салынған. Бот-Кей бұрын Сингапур өзені бойындағы құл сату орыны болған, қазір ол аралдағы ең әртүрлі стильдегі дүкен-үйлерге ие. 1843 жылы жер тізімдері берілген кезде Пагода көшесіндегі террасалар (қазір кеңейтілген, көбінесе үш қабатты) пайда болды. Бұл үйлер бастапқыда бір-біріне қарама-қарсы салынған, бұл түнгі шөптерді жинауды қиындатты, бірақ 1935 жылғы Сингапурді жақсарту трестінің (SIT) артқы жолдар туралы нұсқауларына сәйкес аралыққа жолақтар салынды. Қытай ауданындағы көптеген террасалардың сәулеттік ерекшелігі, мысалы, Изумруд төбесі немесе Петин жолынан гөрі, итальяндық стильге жақын. Терезелер көбінесе тар жалаушалары бар (әдетте реттелетін ламелі бар) жақсы көрінбейтін тікбұрыштар сияқты болады. Терезелердегі күмбездер әдетте әсем безендірілген, ал пилястралар, балкондар және тіпті гипстік әрлеулер мен түстер де Жерорта теңізінің әуесін сезіндіреді. Бұл стильді, мүмкін, Макао, Малакка және Гоадағы португалдық сәулетті білетін алғашқы қытай иммигранттары (Қытайда туғандар мен Straits туғандар) әкелген, ал үндістер де сол жердегі еуропалық сәулетпен таныс болған, бірақ бұл адамдардың Қытай ауданындағы құрылысқа қаншалықты күшті әсер еткенін елестету қиын.

Көлік

Mass Rapid Transit MRT солтүстік-шығыс және қала орталығы желілеріндегі Chinatown MRT станциясында, жаяу жүргіншілерге арналған Pagoda көшесінің ортасында орналасқан. Ол жақын маңдағы аймаққа қызмет көрсетеді, сондай-ақ Сингапурдың көлік жүйесіне интеграцияланған бірнеше қоғамдық автобус маршруттарымен байланысты. Жақын жерде Шығыс-Батыс МТР желісіндегі Tanjong Pagar MRT станциясы, Шығыс-Батыс және Солтүстік-Шығыс желілері арасындағы алмасу станциясы – Outram Park MRT станциясы, сондай-ақ Солтүстік-Шығыс желісіндегі Clarke Quay MRT станциясы және Kampong Bahru автобус терминалы орналасқан.

Саясат

Чайнатаун парламентте өкілдік бойынша екі топтық өкілдік сайлау округінің (GRC) – Танджонг Пагар және Жалан Бесар – арасында бөлінеді. Сингапурдың бірінші премьер-министрі Ли Куан Ю 2015 жылғы наурыз айында қайтыс болғанға дейін Танджонг Пагар ГРК-нің депутаты болды. 2015 жылғы қыркүйектегі жалпы сайлаудан кейін Индрани Раджа қазір Танджонг Пагар ГРК-нің сол бөлігін өкілдік етеді. Жалан Бесар ГРК-нің құрамына кіретін Чайнатаун аймағын 1997 жылдан бері 23 жыл саясатта қызмет еткен Лили Нео зейнеткерлікке шыққаннан кейін 2020 жылдан бері Жозефин Тео өкілдік етеді.