Кіріспе

Есептеу қатесінің түрі Электроника және есептеу техникасында жұмсақ қате – сигнал немесе деректің дұрыс еместігіне байланысты туындайтын қате түрі. Қателер әдетте, жобалау немесе құрастыру қатесі, немесе бұзылған компонент сияқты ақаулардың нәтижесі болуы мүмкін. Жұмсақ қате – бұл сигнал немесе деректің дұрыс еместігі, бірақ ол мұндай қате немесе бұзушылықты білдірмейді. Жұмсақ қате анықталғаннан кейін, жүйенің бұрынғыдан сенімсіздігі туралы ешқандай болжам жасауға негіз жоқ. Жұмсақ қателердің бір себебі – ғарыш сәулелерінен туындайтын жекелеген оқиғалардың әсері. Компьютер жад жүйесінде жұмсақ қате бағдарламадағы команданы немесе дерек мәнін өзгертеді. Жұмсақ қателерді әдетте компьютерді толықтай қайта іске қосу арқылы жоюға болады. Жұмсақ қате жүйенің аппараттық құралдарына зақым келтірмейді; зақым тек өңделіп жатқан деректерге ғана тиеді. Жұмсақ қателердің екі түрі бар: чип деңгейіндегі жұмсақ қате және жүйе деңгейіндегі жұмсақ қате. Чип деңгейіндегі жұмсақ қателер, бөлшектер чипке тигенде пайда болады, мысалы, ғарыш сәулелерінен туындаған екіншілік бөлшектер кремний кристаллына түскенде. Егер белгілі бір қасиеттері бар бөлшек жад жасушасына тисе, ол жасушаның күйін өзгерттіре алады. Бұл мысалдағы атомдық реакция соншалықты шағын, ол чиптің физикалық құрылымына зақым келтірмейді. Жүйе деңгейіндегі жұмсақ қателер, өңделіп жатқан деректер шу құбылысына тап болғанда пайда болады, әдетте деректер шинасында. Компьютер бұл шуды дерек биті ретінде қабылдауға тырысады, бұл бағдарлама кодты өңдеуде немесе адрестеуде қателерге әкелуі мүмкін. Бұрыс дерек биті тіпті жадта сақталып, кейін проблема тудыруы мүмкін. Егер жұмсақ қате анықталса, оны дұрыс деректерді қате деректердің орнына қайта жазу арқылы түзетуге болады. Жоғары сенімді жүйелер жұмсақ қателерді дереу түзету үшін қателерді түзету механизмін пайдаланады. Алайда, көптеген жүйелерде дұрыс деректерді анықтау мүмкін болмайды, тіпті қате бар екенін анықтау да қиын болуы мүмкін. Сонымен қатар, түзету жасалмас бұрын жүйе құлап қалуы мүмкін, сондықтан қалпына келтіру процедурасы қайта іске қосуды қамтуы керек. Жұмсақ қателер деректердің өзгеруіне байланысты, мысалы, сақтау тізбегіндегі электрондардың күйіне, бірақ физикалық тізбектің өзіне, яғни атомдарға емес. Егер деректер қайта жазылса, тізбек қайтадан қалыпты жұмыс істейді. Жұмсақ қателер беру желілерінде, цифрлық логикада, аналогтық тізбектерде, магниттік жадта және басқа да жерлерде кездесуі мүмкін, бірақ ең көп таралғаны жартылай өткізгіш жадта болады.

Басты жүктеме

Сұлбаның жұмсақ қатеге ұшырауы немесе ұшырамауы келіп түскен бөлшектің энергиясына, соққының геометриясына, соққының орналасуына және логикалық тізбектің дизайнына байланысты. Жоғары сыйымдылығы және жоғары логикалық кернеуі бар логикалық тізбектер қатеге ұшырау ықтималдығы аз. Сыйымдылық пен кернеудің осы комбинациясы сындық заряд параметрімен – Qcrit арқылы сипатталады, ол логикалық деңгейді өзгерту үшін қажетті ең аз электрондық зарядтың көтерілуі. Жоғары Qcrit – жұмсақ қателердің азаюын білдіреді. Алайда, жоғары Qcrit логикалық қақпаның баяу жұмыс ілеуіне және қуатты көп жұмсауға әкеледі. Чиптің элементтерінің мөлшерін және қоректендіру кернеуін азайту, көптеген себептермен қажет болса да, Qcrit-ті төмендетеді. Осылайша, чип технологиясы дамыған сайын жұмсақ қателердің маңыздылығы артады. Логикалық тізбекте Qcrit – бұл тізбек түйінінде кернеу импульсінің туындауына және одан шығысқа таралуына, сондай-ақ сенімді түрде тіркелуі үшін жеткілікті ұзақтығы мен амплитудасына ие болуы үшін қажетті индукцияланған зарядтың ең төменгі мөлшері. Логикалық тізбекте соққыға ұшырауы мүмкін көптеген түйіндер бар, және әр түйіннің сыйымдылығы мен шығысқа дейінгі қашықтығы әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан Qcrit әдетте әрбір түйін бойынша сипатталады.

Пакеттегі ыдыраудан пайда болған альфа бөлшектер

Жұмсақ қателер 1970-ші жылдары динамикалық жадтың (RAM) пайда болуымен кеңінен танылды. Осы алғашқы құрылғыларда керамикалық чип қаптама материалдарында аз мөлшерде радиоактивті қоспалар болды. Артық жұмсақ қателерге жол бермеу үшін өте төмен ыдырау жылдамдығы қажет, және чип өндіруші компаниялары содан бері ластану мәселелеріне кез-келген уақытта тап болып келеді. Материалдың қажетті тазалығын сақтау өте қиын. Көптеген схемалардың сенімді жұмыс істеуі үшін, маңызды қаптама материалдары үшін альфа бөлшектерінің шығарылу деңгейін сағатына 0,001 есептеуіш/см² (cph/cm²) төмен деңгейде ұстау қажет. Салыстыру үшін, әдеттегі аяқ киім табанының сәулелену деңгейі 0,1 мен 10 cph/cm² аралығында болады. Қаптаманың радиоактивті ыдырауы көбінесе альфа бөлшектерінің шығарылуы арқылы жұмсақ қатеге әкеледі. Оң зарядталған альфа бөлшегі жартылай өткізгіш арқылы өтіп, ондағы электрондардың таралуын бұзады. Бұл бұзылу жеткілікті болса, цифрлық сигнал 0-ден 1-ге немесе керісінше өзгеруі мүмкін. Комбинациялық логикада бұл әсер уақытша, шамамен наносекундтың бір бөлігіне созылады, сондықтан комбинациялық логикадағы жұмсақ қателер көбінесе байқалмай қалады. Реттік логикада, мысалы, құлыптарда (latches) және RAM-да, тіпті осы уақытша бұзылу да белгісіз мерзімге сақталып, кейін оқылуы мүмкін. Сондықтан, дизайнерлер әдетте сақтау тізбектеріндегі бұл мәселеге көбірек мән береді. 2011 жылғы Black Hat баяндамасында Интернеттің Домендік атаулар жүйесіндегі мұндай бит-өзгерістердің қауіпсіздікке тигізетін әсері талқыланды. Баяндамада әртүрлі танымал домендер үшін бит-өзгерістерге байланысты күніне 3434 дұрыс емес сұрау тіркелген. Бұл бит-өзгерістердің көпшілігі аппараттық ақауларға байланысты болуы мүмкін, бірақ кейбіреулері альфа бөлшектеріне байланысты болуы да мүмкін. Зардап шегушілер бұл бит-өзгеріс қателерін бит-кваттау (bitsquatting) түрінде пайдалана алады. Айзек Азимов 1950-ші жылдардағы романында альфа бөлшектік RAM қателерін кездейсоқ болжағаны үшін құттықтау хаты алды.

Космикалық сәулелер энергиялы нейтрондар мен протондарды жасайды

Электрондық өнеркәсіп өнімдеріндегі қоқыстарды қалай бақылауға болатынын анықтағаннан кейін, басқа да себептердің бар екені анық болды. Джеймс Ф. Зиглер IBM-дегі жұмыс бағдарламасын басқарды, ол бірқатар мақалалар жариялауға әкелді (Зиглер және Ланфорд, 1979), олар ғарыш сәулелері де жұмсақ қателерге себеп болуы мүмкін екенін көрсетті. Шындығында, қазіргі заманғы құрылғыларда ғарыш сәулелері басты себеп болуы мүмкін. Космикалық сәулелердің бастапқы бөлшегі Жер бетіне көбінесе жетпесе де, ол жоғары энергиялы екіншілік бөлшектердің душын тудырады. Жер бетінде жұмсақ қателерге себеп болатын бөлшектердің шамамен 95% -ы жоғары энергиялы нейтрондар, ал қалғаны протон мен пиондардан тұрады. IBM 1996 жылы үстел компьютерінде 256 МБ жадқа айына бір қате күтілетінін болжады. Чиптердің тығыздығы артаған сайын, Intel ғарыш сәулелерінен туындайтын қателердің артатынын және дизайн үшін шектеуші факторға айналатынын күтеді. Ғарыш сәулелерінің жұмсақ қателерінің орташа деңгейі күн дақтарының белсенділігіне кері пропорционал. Яғни, күн дақ циклінің белсенді кезеңінде ғарыш сәулелерінің жұмсақ қателерінің орташа саны төмендейді, ал тыныш кезеңінде артады. Бұл интуицияға қайшы келетін нәтиже екі себепке байланысты. Күн әдетте Жердің жоғарғы атмосферасына еніп, бөлшектер душын тудыруға қабілетті 1 ГэВ-тан жоғары энергиясы бар ғарыш сәулелері бөлшектерін өндірмейді, сондықтан күн ағынындағы өзгерістер қателер санына тікелей әсер етпейді. Сонымен қатар, күннің белсенді кезеңіндегі күн ағынының күшеюі Жердің магнит өрісін өзгертеді, бұл жоғары энергиялы ғарыш сәулелеріне қарсы қосымша қорғаныс қамтамасыз етеді, нәтижесінде душ құрайтын бөлшектердің саны азаяды. Әсер кез келген жағдайда шамалы, Нью-Йорк қаласындағы жоғары энергиялы нейтрон ағынының ±7% өзгеруіне әкеледі. Басқа да жерлерде осыған ұқсас әсер байқалады. Бір тәжірибеде теңіз деңгейіндегі жұмсақ қате деңгейі DRAM чипі үшін 5950 сәтсіздік/уақыт (FIT = миллиард сағатқа сәтсіздіктер) деп есептелді. Сол сынақ орнатылымы жер астындағы қоршауға көшірілгенде, барлық ғарыш сәулелерін тиімді түрде жоятын тау жыныстарымен қоршалғанда, ешқандай жұмсақ қате тіркелмеді. Бұл сынақта жұмсақ қателердің басқа барлық себептері ғарыш сәулелерінен туындаған қате деңгейімен салыстырғанда өлшеуге тым аз. Ғарыш сәулелері тудыратын жоғары энергиялы нейтрондар өздерінің кинетикалық энергиясының көп бөлігін жоғалтып, материалдармен шашырағанда қоршаған ортамен жылулық тепе-теңдікке жете алады. Нәтижесінде пайда болған нейтрондар жай ғана термиялық нейтрондар деп аталады және 25 °C температурада шамамен 25 миллиэлектрон вольт орташа кинетикалық энергияға ие. Термиялық нейтрондар қоршаған ортадағы радиациялық көздер арқылы да пайда болады, мысалы, табиғи түрде кездесетін уранның немесе торийдің ыдырауынан. Ғарыш сәулелері душынан басқа көздерден келетін термиялық нейтрон ағыны жер астындағы жерде де байқалуы мүмкін және кейбір тізбектер үшін жұмсақ қателерге маңызды үлес қосуы мүмкін.

Термиялық нейтрондар

Қоршаған ортамен жылулық тепе-теңдікке жеткенге дейін кинетикалық энергиясын жоғалтқан нейтрондар кейбір тізбектер үшін жұмсақ қателердің маңызды себебі болып табылады. Төмен энергияда көптеген нейтронды ұстап алу реакциялары әлдеқайда ықтимал болады және кейбір материалдардың ядролық бөлінуіне әкеледі, бұл бөлінудің қосалқы өнімдері ретінде зарядталған екіншілік бөлшектерді тудырады. Кейбір тізбектер үшін 10B бор изотопының ядросы жылулық нейтронды ұстауы ерекше маңызды. Бұл ядролық реакция альфа бөлшегін, 7Li ядросын және гамма сәулесін тиімді өндіреді. Егер зарядталған бөлшектердің (альфа немесе 7Li) бірі сыни тізбек тобына өте жақын жерде, шамамен 5 мкм қашықтықта пайда болса, жұмсақ қате тудыруы мүмкін. 11B үшін ұстау қимасы 6 рет шамалы және жұмсақ қателерге әсер етпейді. Бор BPSG-де, интегралды схемалардың өзара байланыс қабаттарындағы оқшаулағышта, әсіресе ең төменгі қабатта қолданылды. Борды қосу шынының балқу температурасын төмендетеді, жақсы қайта ағу және тегістеу сипаттамаларын қамтамасыз етеді. Бұл қолданбада шыны құрамында бордың салмағы 4-5% құрайды. Табиғи бордың 20% -ы 10B, ал қалғаны 11B изотопы. Жұмсақ қателер кейбір ескі интегралды схемалардың төменгі, маңызды қабатында 10B-нің жоғары деңгейінен туындайды. P-типті допант ретінде аз мөлшерде қолданылатын 11 бор жұмсақ қателерге әсер етпейді. Интегралды схема өндірушілері схема компоненттерінің өлшемі 150 нм-ге дейін азайған кезде, негізінен осы мәселеге байланысты, боратталған диэлектриктерді қолдануды тоқтатты. Критикалық жобаларда, осы әсерді болдырмау және жұмсақ қателер деңгейін азайту үшін, дерлік толығымен 11 бордан тұратын тазартылған бор қолданылады. 11 бор – ядролық өнеркәсіптің қосалқы өнімі. Медициналық электрондық құрылғыларда қолдану үшін бұл жұмсақ қате механизмі өте маңызды болуы мүмкін. Жоғары энергиялы қатерлі ісікке сәулемен емдеу кезінде, 10 МэВ-тан жоғары энергиялы фотондар сәулесін пайдалану арқылы нейтрондар пайда болады. Бұл нейтрондар емдеу бөлмесіндегі жабдық пен қабырғалардан шашыраған кезде баяулайды, нәтижесінде термиялық нейтрон ағыны, қалыпты ортадағы нейтрон ағынынан шамамен 40 × 106 есе жоғары болады. Бұл жоғары термиялық нейтрон ағыны әдетте өте жоғары жұмсақ қателерге және одан туындайтын тізбектердің жұмысындағы бұзылуларға әкеледі.

Басқа себептері

Жұмсақ қателер кездейсоқ шу немесе сигнал тұтастығы проблемалары, мысалы индуктивті немесе сыйымдылық қиылысу сияқты себептерден туындауы мүмкін. Дегенмен, көбінесе бұл факторлар сәулеленудің әсерімен салыстырғанда, жалпы жұмсақ қателік деңгейіне үлкен үлес қоспайды. Кейбір сынақтар DRAM жад жасушаларының оқшаулануын, көрші жасушаларға жасалған арнайы кірістердің күтпеген жанама әсерлері арқылы бұзуға болатынын көрсетеді. Осылайша, DRAM-да сақталған деректерге қол жеткізу кезінде жад жасушалары зарядтарын жоғалтып, электрлік әрекеттесуге түседі. Бұл, қазіргі жадтардың жоғары тығыздығының салдарынан, бастапқы кірісте тікелей қарастырылмаған жақын жад қатарларының мазмұнын өзгертуі мүмкін. Бұл құбылыс "қатарлы балға" деп аталады және ол кейбір құқықтарды кеңейтуге бағытталған компьютерлік қауіпсіздік шабуылдарында да қолданылған.

Жұмсақ қателерді азайту

Дизайнер құрылғыны тиімді жобалау, дұрыс жартылай өткізгіш, қаптама және негізгі материалдарды таңдау, сондай-ақ құрылғының геометриясын қалыпқа келтіру арқылы жұмсақ қателердің жиілігін азайтуға тырыса алады. Дегенмен, бұл көбінесе құрылғының өлшемдерін және кернеуін азайту, жұмыс жылдамдығын арттыру және қуатты тұтынуды төмендету қажеттілігімен шектеледі. Құрылғылардың бұзылуға бейімділігі JEDEC JESD 89 стандартымен сипатталады. Цифрлік тізбектерде жұмсақ қателердің жиілігін азайтуға қолданылатын әдістердің бірі – сәулеленуге төзімді ету. Бұл таңдалған тізбек түйіндеріндегі сыйымдылықты арттыру арқылы тиімді Qcrit мәнін ұлғайтуды қамтиды. Бұл түйіннің логикалық мәнін өзгерте алатын бөлшектердің энергия диапазонын азайтады. Сәулеленуге төзімді ету көбінесе түйіндегі ағын/көз аймағын бөлісетін транзисторлардың өлшемін ұлғайту арқылы жүзеге асырылады. Сәулеленуге төзімді етудің ауданы мен қуаттылығы дизайнға шектеулер қоюы мүмкін болғандықтан, бұл әдіс көбінесе соққыға ұшқанда жұмсақ қателерге әкелуі мүмкін ең жоғары ықтималдығы бар түйіндерге таңдамалы түрде қолданылады. Қай түйіндердің ең осал екенін болжауға мүмкіндік беретін құралдар мен модельдер жұмсақ қателер саласындағы өткен және қазіргі зерттеулердің тақырыбы болып табылады.

Жұмсақ қателерді анықтау

Процессор және жад ресурстарындағы жұмсақ қателерді шешу үшін аппараттық және бағдарламалық әдістерді қолдана отырып жұмыстар атқарылды. Бірнеше зерттеу жұмыстары аппараттық негіздегі үстелдік көп жіптілік арқылы қателерді анықтау және жою жолдарын қарастырды. Бұл тәсілдерде қолданбаның орындалуын көшіру үшін арнайы аппараттық құралдар қолданылды, нәтижесінде аппараттық жобалаудың күрделігі мен құны артты, сондай-ақ өнімділік те төмендеді. Ал бағдарламалық қамтамасыз етуге негіделген жұмсақ қателерге төзімді жүйелер икемдірек және тікелей коммерциялық микропроцессорларда қолданылуы мүмкін. Көптеген зерттеулер компилятор деңгейінде нұсқауларды көшіру және жұмсақ қателерді анықтау үшін нәтижелерді тексеруді ұсынады.

Өте ауыр қателерді түзету

Дизайнерлер жұмсақ қателердің болатынын қабылдап, тиісті қателерді анықтау және түзету жүйелерін жобалай алады. Әдетте, жартылай өткізгіш жад дизайны алға қарай қателерді түзетуді қолдануы мүмкін, әрбір сөзге артық деректерді қосып, қателерді түзету кодын құру арқылы. Балама ретінде, кері қателерді түзетуді пайдалануға болады, паритет сияқты қателерді анықтау кодын қолданып жұмсақ қателерді анықтау және басқа көзден дұрыс деректерді қайта жазу. Бұл техника көбінесе жазу арқылы кэш жады үшін қолданылады. Логикалық тізбектердегі жұмсақ қателер кейде ақаулыққа төзімді жобалау техникаларын қолдана отырып анықталады және түзетіледі. Бұларға көбінесе артық тізбектерді немесе деректерді есептеуді қосу қажет, және әдетте тізбек ауданының ұлғаюы, өнімділіктің төмендеуі және/немесе қуатты үнемдеудің артуымен байланысты. Логикалық тізбектерде өте жоғары жұмсақ қатеге қарсы сенімділікті қамтамасыз ету үшін үш модульдік артықшылық (TMR) тұжырымын қолдануға болады. Бұл техникада бір деректерді параллель түрде есептейтін және шығыстарын көпшілік дауыс беру логикасына жіберетін тізбектің үш бірдей көшірмесі қолданылады, нәтиже үш жағдайдың кемінде екеуінде кездесетін мәнді қайтарады. Осылайша, жұмсақ қатеге байланысты бір тізбектің істен шығуы, қалған екі тізбек дұрыс жұмыс істеген деп есептегенде, ескерілмейді. Дегенмен, практикада, көптеген дизайнерлер 200%-дан астам тізбек ауданы мен қуатты үстемеленуге қанағаттандыра алмайды, сондықтан ол көбінесе таңдамалы түрде ғана қолданылады. Логикалық тізбектердегі жұмсақ қателерді түзетудің тағы бір кең таралған тұжырымы – уақытша (немесе уақыт) артықшылық, онда бір тізбек бір деректерді бірнеше рет өңдейді және сәйкессіздіктерді анықтау үшін келесі бағалауларды салыстырады. Бұл тәсіл, бірақ, көбінесе өнімділік, аудан (егер деректерді сақтау үшін құлыптардың көшірмелері қолданылса) және қуатты үнемдеуге әкеледі, бірақ модульдік артықшылыққа қарағанда әлдеқайда тиімді. Әдетте, DRAM жұмсақ қателерді азайту немесе олардан қашу үшін көп көңіл бөлінеді, себебі DRAM үстел және серверлік компьютерлердегі сезімтал құрылғылардың беті ауданының көп бөлігін құрайды (серверлік компьютерлерде ECC RAM-ның кең таралғанына назар аударыңыз). DRAM-ның сезімталдығына қатысты нақты деректерді табу қиын, және олар дизайн, өндіріс процестері және өндірушілер арасында айтарлықтай өзгереді. 1980-ші жылдардағы технологияда 256 килобит DRAM-дерде бір альфа бөлшегінен бес немесе алты биттік кластерлер болуы мүмкін. Қазіргі заманғы DRAM-дерде функциялардың мөлшері әлдеқайда кіші, сондықтан ұқсас зарядтың жиналуы көптеген биттердің бұрылуына себеп болуы мүмкін. Қателерді анықтау және түзету тізбектерін жобалауға жұмсақ қателердің әдетте чиптің өте кішкентай ауданына локалдануы көмектеседі. Әдетте, жадтың бір ғана жасушасы зардап шегеді, бірақ жоғары энергиялы оқиғалар көп жасушалы бұзылуға әкелуі мүмкін. Дәстүрлі жад орналастыру әдетте чипке көптеген әртүрлі түзету сөздерінің бір битін орналастырады. Сондықтан, тіпті бірнеше жасушаны бұрмалау бірнеше түзету сөзінде бірнеше жеке биттердің бұрылуына әкеледі, бір түзету сөзінде бірнеше биттердің бұрылуына емес. Сондықтан, қателерді түзету коді барлық мүмкін жұмсақ қателерді түзету үшін әрбір түзету сөзіндегі бір ғана қатемен күресуі керек. "Көп жасушалы" термині жадтың бірнеше жасушасына әсер ететін бұзылулар үшін қолданылады, бұл жасушалар қандай түзету сөздеріне түсіп жатса да. "Көп бит" бір түзету сөзінде бірнеше бит қате болған кезде қолданылады.

Жай қателік деңгейі

Жұмсақ қателік деңгейі (SER) – құрылғы немесе жүйе қанша рет жұмсақ қателіктерге ұшырайтыны немесе ұшырауы күтілетінінің көрсеткіші. Ол әдетте уақыт бойынша ақаулар саны (FIT) немесе ақаулар арасындағы орташа уақыт (MTBF) түрінде беріледі. Уақыт бойынша ақауларды өлшеуге қолданылатын бірлік FIT деп аталады, ол құрылғының миллиард сағат жұмыс істеуіне бір қателік келеді дегенді білдіреді. MTBF әдетте құрылғының қызмет ету мерзімінде жылдармен өлшенеді; салыстыру үшін, бір FIT шамамен 1,000,000,000 / (24 × 365.25) = 114,077 есе бір жылдық MTBF-тан ұзаққа созылатын қателіктер арасындағы уақытқа тең. Көптеген электрондық жүйелердің MTBF көрсеткіші схеманың күтілетін қызмет ету мерзімінен асып түссе де, SER өндіруші немесе тұтынушы үшін қабылдауға жарамсыз болуы мүмкін. Мысалы, егер жүйеде жеткілікті жұмсақ қателіктерден қорғау болмаса, өнімдерде миллиондаған схемалар бойынша көптеген ақаулар кездесуі мүмкін. Тіпті бірнеше өнімнің ақаулы болуы, әсіресе бұл апатты жағдай болса, өнімнің және оны жасаған компанияның беделін түсіре алады. Сонымен қатар, қауіпсіздік немесе шығынға сезімтал қолданбаларда, жүйелік ақаулардың құны жүйенің өзінен әлдеқайда жоғары болған жағдайда, өмір бойы жұмсақ қателіктерге байланысты 1% тәуекел тұтынушы үшін қабылдауға тым жоғары болуы мүмкін. Сондықтан, үлкен көлемде өндірілетін немесе өте жоғары сенімділік талап ететін жүйелерді жобалау кезінде SER деңгейін төмендетуге бағытталған шаралар қолдану тиімді.