Кіріспе

Уэльстік жазушы және эволюционист, 1920–2013. Элейн Морган OBE, FRSL (7 қараша 1920 – 12 шілде 2013), теледидар үшін жазған уэльстік жазушы және эволюциялық антропология саласындағы бірнеше кітаптың авторы. Ол сулық маймыл гипотезасын қолдады, оны гендерлік стереотиптерді таратып, әйелдердің адам эволюциясындағы рөлін толыққанды ескере алмаған теорияларға қарсы түзету ретінде қарастырды. 1972 жылы жарық көрген «Әйелдің тегі» кітабы он тілге аударылып, халықаралық бестселлерге айналды. 2016 жылы ол баспасөз сауалында «барлық уақыттың ең ұлы 50 уэльстік ер және әйелдерінің» бірі деп танылды.

Жеке өмір

Элейн Флойд Уэльстегі Понтипридд қаласының жанындағы Хопкинстаун қаласында туып өсті. Оның әкесі көмір шахтасында жұмыс істеген. Олардың үш ұлы болды, ең үлкені Дилан Морган. Ол сонымен қатар 1976 жылы «Falling Apart: the Rise and Decline of Urban Civilization» және 2005 жылы Стивен Пинкердің «The Blank Slate» еңбегін сынаған «Pinker's List» кітабын жариялады. Морган көптеген телесериалдар үшін сценарий жазды, оның ішінде «How Green Was My Valley» (1975), «Off to Philadelphia in the Morning» (1978) және «Testament of Youth» (1979) фильмдеріне жасалған бейімдемелер де бар. Оның басқа жұмыстарына «Доктор Финлейдің іс кітабы» (1963–1970) эпизодтары, «Дэвид Ллойд Джорджның өмірі мен заманы» (1981) тарихи фильмі және «Campion» (1989) сериалына салған үлесі кіреді. Ол екі рет BAFTA және екі рет Жазушылар гильдиясы сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ ол 1975 жылы Prix Italia сыйлығын жеңіп алған, мүгедектерге көмек қоры жинаған Джоуи Дикон туралы «Horizon» деректі фильмінің сценарийін жазды. Ол Вера Бриттайнның «Жастыққа арналған куәлік» (1979) романының телесериалға бейімдемесі үшін Корольдік теледидар қоғамының «Жыл жазушысы» сыйлығымен марапатталды. 2003 жылы Морган уэльстік «The Western Mail» газеті үшін апталық баған жаза бастады, ол оған 2011 жылы Редакторлар қоғамының аймақтық баспасөз сыйлығында «Жыл бағаны» сыйлығын жеңіп берді. Ол 2006 жылдың желтоқсанында Гламморган университетінен құрметті докторлық диссертациясымен, 2007 жылы Кардифф университетінен құрметті стипендиясымен және «ғылыми білімге қосқан үлесі үшін» Леттен Ф. Саугстад сыйлығымен марапатталды. Морган 2009 жылы туған күніне орай әдебиет және білім беру саласындағы қызметтері үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Сол жылы ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болды және 2013 жылдың сәуірінде Ронда Синон Тафтың құрметті азаматы атанды.

Су маймылдар гипотезасы

Морган су маймылдары гипотезасының бір нұсқасын ұсынды, ол адам эволюциясының миоцен немесе плиоцен дәуірінде "су фазасы" болғандығын жорамалдайды. Морганның су маймылы гипотезасы антропология және ғылыми қауымдастық тарапынан жоққа шығарылған, сондай-ақ жалған ғылым ретінде жіктелгенімен, ол 1972 жылы жарық көрген «Әйелдің тегі» еңбегінен бастап кең танымал болды. Морганның жұмысына бірнеше белгілі тұлғалар жылы пікір білдірді. Философ Дэниел Деннет оның сын-ескертпелері туралы былай деп жазды: text=Көптеген қарсы аргументтер тым әлсіз және жасанды көрінеді. Соңғы жылдары мен көрнекті биологтармен, эволюциялық теоретиктермен, палеоантропологтармен және басқа да сарапшылармен бірге болғанда, Морганның су маймылы теориясы бойынша неліктен қате екенін нақты айтуларын сұрадым. Әзірге, олардың көздерінде осыған ұқсас ойлар бар екенін мойындағандардан басқа, айтарлық жауап алмадым. BBC/Discovery Channel телеарнасының деректі фильмінде Оңтүстік Африка антропологы Филипп В. Тобиас былай деді: "Элейн Морганды өте жақсы жазылған кітаптар сериясы арқылы ғалымдарды осы мәселеге қызығушылық танытуға, дәлелдерді бейтарап қарауға шақырады. Оны естігіңіз келмейтін немесе көруіңіз келмейтін нәрседей естімеу үшін көздеріңізді бұрғыламаңыз. Ал өзіне адалдар дәлелдерді жан-жақты зерттейді. Егер біз ғалым ретінде шақыруымызға адал болсақ, осылай істеуіміз керек". 2000 жылы Морганға Ослода "ғылыми білімге қосқан үлесі" үшін Леттен Ф. Саугстад сыйлығы табысталды, ал 2008 жылдың желтоқсанында ол Чарльз Дарвин мен Альфред Рассел Уоллес ізімен Линней қоғамының мүшесі болып қабылданды.

Өлім және мұра

Морган 2013 жылдың 12 шілдесінде 92 жасында дүние салды. Уэльстік жазушы Тревор Фишлок оны некрологта "Уэльстің мәзірін ашқан" жазушы деп сипаттады. 2019 жылы Морган Кардифф қаласына қойылатын мүсінге үміткер болған бес әйелдің бірі болды. Ал Алгис Кулиукас оның "су маймылы" жұмысына көбірек назар аударды. Автор Брюс Линдсей шотланд ақыны Айвор Катлердің өмірбаянында, Катлердің өлеңдер жинағының бірін Морганға арнағанын айтады: "Бұл сенің жапырағың ба, Джек?" және: "Менің адам туралы түсінігімді өзгерткен 'Әйелдің тегі' кітабының авторы Элейн Морганға шынайы алғыс айтамын".