Кіріспе

Пакистандық крикетші (1955–2019)

Абдул Қадыр Хан SI (15 қыркүйек 1955 – 6 қыркүйек 2019) – Пакистан құрамасы үшін лег-спинмен ойнаған халықаралық крикетші. Абдул Қадыр 1970-ші және 1980-ші жылдардағы легендарлық лег-спин шебері ретінде танылды және жас лег-спиншілерге үлгі болды. Қадыр 1987 жылғы Крикет әлем чемпионатының B тобындағы ойындардағы ең үздік ойыншы деп танылды және ол жеңіп алған көлігін Имран Ханның Шаукат Ханум есімді қатерлі ісіктер ауруханасы мен зерттеу орталығы жобасына сыйға тартты. Кейін ол Пакистан Крикет басқармасының комментаторы және бас селекторы болды, бірақ 2009 жылы Пакистан крикетінің басшыларымен пікір келіспеушіліктерге байланысты қызметінен кетті. Абдул Қадыр 1977 мен 1993 жылдар аралығында 67 тесттік және 104 бір күндік халықаралық (ODI) матчқа қатысты, сондай-ақ Пакистан крикет құрамасын бес ODI матчта капитандыққа алып шықты. Тесттік крикеттегі ең жақсы көрсеткіші – 1987 жылы Англияға қарсы үш матчта 437 реңге 30 қақпа алды. Ол сол командаға қарсы 1987 жылы Каддафи стадионында өткен тесттік серияда 56 реңге 9 қақпа алып, тесттік матчтағы ең үздік боулинг көрсеткішін жасады. 2022 жылдың қарашасында Абдул Қадыр ICC Даңқ залына енгізілді. ODI матчтарындағы ең жақсы көрсеткіші – 1983 жылғы Крикет әлем чемпионатында Шри-Ланкаға қарсы 44 реңге 5 қақпа алды. Ол 1983 және 1987 жылғы Крикет әлем чемпионаттарында Пакистан құрамасының құрамында болды. Yahoo! Cricket Абдул Қадырды "гугли, флиппер, лег-брейк және топспинге толыққанды ие болған" "лег-спин шебері" деп сипаттады. Ол өзінің буынындағы ең үздік спин-боулер ретінде танылды және барлық елдер мен дәуірлердің ең үздік ойыншыларынан құралған ойдан шығарылған крикет командасының Ричи Бенаудтың ең үздік XI тізіміне енді. Бұрынғы ағылшын капитаны Грэм Гуч Абдул Қадырдың "Шейн Уорннан да жақсы" болғанын айтты.

Бірінші дәрежелі мансап

Абдул Қадыр 1975–95 жылдары Лахор, Пәнджаб және Хабиб Банк Лимитед командалары үшін бірінші сыныптық крикет ойнады. Бірінші сыныптық карьерасында ол жетпіс бес рет бір ойында бес немесе одан көп, ал жиырма бір рет матчта он немесе одан көп жүлдеге қол жеткізді. Бірінші сыныптағы жарыстарда екі жүз және сегіз жарты жүз ұпай жинады. Лахор С командасында Бахавалпурға қарсы матчта 17 ұпайға 6 жүлде алды. Абдул Қадыр 209 бірінші сыныптық матчта ойнап, 23.24 орташа есеппен 960 жүлде алды. Оның ең жақсы боулинг көрсеткіштері бір ойында 56 ұпайға 9 жүлде, ал матчта ең жақсы көрсеткіш 101 ұпайға 13 жүлде. Бетсмен ретінде ол 247 иннингсте 18.33 орташа есеппен 3740 ұпай жинады. Сондай-ақ, екі жүз және сегіз жарты жүз соқты. Абдул Қадырдың ең жоғары ұпай саны 112 ұпай. Қадыр өзінің соңғы бірінші сыныптық матчын 1994 жылы өткізді. Абдул Қадыр 1977–90 жылдары 67 тесттік матчта ойнап, 32.80 орташа есеппен 236 жүлде алды, оның ішінде 15 бес жүлделік көрсеткіш болды. Оның ең үздік боулингтік көрсеткіші 1987 жылы Лахордағы Қаддафи стадионында Англияға қарсы болды. Сондай-ақ, ол 1029 ұпай жинады, соның ішінде үш жарты жүз. Ол өзінің алғашқы тесттік матчын Англияға қарсы үйінде, Қаддафи стадионында, 1977 жылғы 14 желтоқсанда өткізді. Оның аяғы сынған және гуглилер ағылшын ойыншыларына қиындық туғызды, бірақ ол бір ғана жүлде ала алды және оның ұзындығы иннингтердің соңында әлсіре бастады, бұл Пәкістанды жаңа допты алуға және оның орнына жылдам допшыларын шашуға мәжбүр етті. Екінші тесттік матчта ол әлдеқайда сәтті болды. Ол 24 оверде 44 ұпайға 6 жүлде алды, ол ағылшын жылдам допшысы Боб Уиллистің аяқ іздерімен жүлдеге айналып, оған Англияға қарсы Пәкістан боулингінің ең жақсы көрсеткішін берді. Үшінші және соңғы тесттік матчта бес жүлде алғаннан кейін, ол серияның ең үздік жүлдегері ретінде 25.41 орташа есеппен 12 жүлде алып, үздік аяқтады. 1978 жылы Англияда өткен екінші тесттік серияда Абдул Қадыр жарақаттан кейін әлсіреп қалды, бірақ 1982 жылы Лордс тестінде алты жүлдесімен тарихи Пәкістанның жеңісіне үлкен рөл атқарған кезде ол күшті және қалыптасқан күш болды. Ол серияда 40.60 орташа есеппен он жүлде жинады. Абдул Қадырдың алғашқы маңызды өнер көрсетуі 1982–83 жылдары Австралияға қарсы серияда болды. Ол алғашқы екі тесттік матчта 156 ұпайға жеті және 218 ұпайға 11 жүлде алды – екі матчта да үздік ойыншы атанды. Ол Австралияға қарсы 562 ұпай жинап, үш тесттік серияда 25.54 орташа есеппен 22 жүлде алды. Оның ойынға жақсы әсер еткенінің арқасында ол өзінің тесттік мансабында бірінші рет серияның үздік ойыншысы атағын алды. Пәкістан серияны таза жеңіп алды, бірінші және үшінші тестті әрқайсысы тоғыз ұпаймен, ал екінші тестті бір иннингке және үш ұпайға жеңіп алды. Қадыр Англияға қарсы үйдегі серияда үш бес жүлделік көрсеткіштің көмегімен 451 ұпайға 19 жүлде алды. Пәкістан Англияға қарсы алғашқы сериялық жеңісін бағындырды. 1985–86 жылдары Шри-Ланкаға қарсы ойында ол Карачиде өткен үшінші матчта алты жүлде алды. 1987 жылы Кеннингтон Овалында Абдул Қадырдың он жүлдесі ұтып алуы тағы бір сериялық жеңіске қол жеткізді, бұл жолы Англияда. Үш айдан кейін Абдул Қадыр өз өнерін жаңа деңгейге жеткізді – келесі үй сериясында сол командаға қарсы үш тестте 437 ұпайға 30 жүлде алып, соның ішінде бір иннингте ең жақсы боулинг көрсеткен пакистандықтар бар, Қаддафи стадионында 56 ұпайға тоғыз жүлде алды. Бұл сондай-ақ тесттік крикетте бір иннинг үшін жетінші ең жақсы көрсеткіш және Англияға қарсы кез-келген боулингтің ең жақсы көрсеткіші. Ол өзінің мансабындағы ең жақсы нәтижеге Ұлттық стадионда, Карачиде бір иннингте 61 ұпай жинады. Абдул Қадырдың керемет өнері оған тағы бір рет "Жүгірткі" атағын әкелді, ал Пәкістан Англияға қарсы тағы бір серияны жеңіп алды. Ол өзінің соңғы тестін 1990 жылғы желтоқсанда Қаддафи стадионында Вест-Индияға қарсы өткізді.

Бір күндік халықаралық карьерасы

Абдул Қадыр 1983 жылғы Крикет әлем чемпионатында Эджбастон қаласында Жаңа Зеландияға қарсы бір күндік ойында дебют жасады; ол 12 оверде 21 ұпайға 4 қақпа алды, осының арқасында матчтың үздік ойыншысы атағын жеңіп алды. Турнирде ол 22.00 орташа есеппен 264 ұпайға 12 қақпа алды, оның ішінде Лидстегі Хединглиде Шри-Ланкаға қарсы 5 қақпа алды. 1983–84 жылғы Әлемдік серия кубогында Абдул Қадыр 8 матч ойнап, 18.13 орташа есеппен 15 қақпа алды, соның ішінде Мельбурн Крикет алаңында Австралияға қарсы 53 ұпайға 5 қақпа алды, бірақ Пакистан бұл ойында 43 ұпаймен жеңіліске ұшырады. 1985–86 жылғы ішкі маусымда ол Шри-Ланкаға қарсы 6 қақпа, ал Вест-Индияға қарсы 5 қақпа алды, оның ішінде Каддафи стадионында 17 ұпайға 4 қақпа алды. 1986–87 жылдары Үндістанға қарсы Абдул Қадырдың 6 матчта алған 8 қақпасы екінші орында тұрды. Сачин Тендулкар Үндістан үшін алғашқы сынақ сериясында оған қарсы жақсы ойнады, және оның шабуылдаушы ойын стилі Абдул Қадырдың сынақ карьерасын қысқартқан болуы мүмкін. Абдул Қадыр Англияның Пәкістанға сапары кезінде Пәкістан крикет құрамасын қаптандады, барлық үш матчта жеңіліске ұшырады; ол 1987–88 жылдардағы екі команда арасындағы серияда 13.17 орташа есеппен 8 қақпа алып, ең көп қақпа алған ойыншылар тізімінде көш бастады. 1988–89 жылғы Уиллс Азия кубогында ол 17.00 орташа есеппен 6 қақпа алды, оның ішінде Дакадағы Бангабанду ұлттық стадионында өткен бесінші матчта Үндістанға қарсы 27 ұпайға 3 қақпа алды. 1989–90 жылғы Неһру кубогында ол 21.75 орташа есеппен 7 матчта 12 қақпа алып, ең көп қақпа алған ойыншылар тізімінде екінші орында тұрды. Турнирдегі бір матчтағы ең үздік көрсеткіші – Бомбейдің Браборн стадионында Австралияға қарсы 27 ұпайға 3 қақпа. Абдул Қадыр өзінің соңғы бір күндік матчын 1993 жылы Шаржа Крикет қауымдастығы стадионында Шри-Ланкаға қарсы өткізді. Барлығы, Абдул Қадыр 1977–93 жылдары 104 бір күндік матч ойнап, 132 қақпа алды және 26.16 орташа көрсеткішті иеленді. Ол сонымен қатар екі рет 5 қақпадан алды, оның ішінде 1983 жылғы әлем чемпионатында Шри-Ланкаға қарсы 44 ұпайға 5 қақпа алған ең үздік көрсеткіші бар. Ол тұрақты қақпашы Джавед Миандадтың қатысуынсыз Англияға қарсы Пакистанды алғаш рет қаптандады. Оның қақпашы ретінде басқарған үш матчта да Пакистан жеңіліске ұшырады. Бір күндік матчтарда Абдул Қадыр 1988 жылғы Азия кубогының төртінші және бесінші матчтарында Бангладеш және Үндістанға қарсы Пакистанды қаптандады; Пакистан Бангладешті 173 ұпаймен жеңіп, Үндістаннан 4 ұпаймен жеңіліске ұшырады.

Бас селектор ретінде

Абдул Қадыр 2008 жылы қарашада Үндістанға қарсы серияда бас іріктеуші ретінде Салим Джаффарды алмастырды. Пакистан елдігінде үш тестілік, бес бір күндік және үш T20И ойындарынан тұратын серия жоспарланған еді; алайда, 2008 жылғы Мумбаи шабуылдарынан кейін екі елдің дипломатиялық қарым-қатынасы нашарлағандықтан, серия өткізілмеді. Оның келесі міндеті – Шри-Ланкаға қарсы үй сериясына команданы іріктеу болды. Бұл тур BCCI тарапынан жойылған Үндістанға жоспарланған турдың орнына ұйымдастырылды. Алайда, екінші тесті ойыны кезінде Лахорда Шри-Ланка құрамасына шабуыл жасалғаннан кейін серия тоқтатылды. Абдул Қадыр 2009 жылғы маусымда қызметінен кетті, бірақ себебін түсіндірмеді.

Дау

2004 жылы Пакистан теледидарындағы (PTV) шоуда Хасан Джалилмен сөйлескенде Абдул Қадыр: "Біздің бәріміз білеміз, пакистандық жылдам допшылар допты әрқашан өзгертіп келген [бұрмалаған], бірақ осы серияға соншалықты қатаң бақылау болғандықтан, мұны істеу мүмкін болмады". PTV оның келісім-шартын бұзып, "Біз ұлттық телеарнамыз және эфирде не айтуға болатынына қатысты белгілі бір мінез-құлық ережелеріміз бар. Ол допты бұрмалау туралы айтып, барлық табысты пакистандық допшылар допты 'өзгертеді' деген мәлімдеме жасап, ұлттық мақтаныштың қорғалуына зиян келтірді, бұл біздің саясатымызға қайшы. Сондықтан біз оны жұмыстан шығардық".

Жеке өмір

Абдул Қадыр 1955 жылы 15 қыркүйекте Пәкістанның Пунджаб провинциясының Лахор қаласында дүниеге келген. Абдул Қадырдың үш ұлы – Рехман Қадыр, Имран Қадыр және Суламан Қадыр – бірінші сыныптық жарыстарда Пәкістанның түрлі командалары сапынан өнер көрсетті, ал кіші ұлы Усман Қадыр 12 А тізіміндегі матчқа қатысты. Оның қызы Нұр Амина Умар Акмалға үйленді.

Өлім және мұра

2019 жылдың 7 қыркүйегінде Абдул Қадыр Лахорда жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Қадыр 64 жасқа толуына тоғыз күн қалғанда дүние салды. Пәкістан крикет федерациясы (ПФК) Абдул Қадырдың есімін құрметпен атады, оның төрағасы Эхсан Мани оны "доппен маэстро" деп сипаттады. ПФК бас атқарушы директоры Васим Хан: "Абдул Қадыр – барлық уақыттағы ең ұлы ойыншылардың бірі. Оның жылы мінезі мен мейірімділігі мәңгі есте қалады". Шейн Уорн: "Бұл өте қайғылы жаңалық, Абдул Қадырдың отбасына көңіл айтамын. 1994 жылы Пакистанға алғашқы сапарымда онымен танысуға мүмкіндік алдым. Меніңше, мен сияқты легионер боулинг ойнаған көптеген ойыншылар үшін ол 80-ші жылдардағы үлгі болатын. Ол сол дәуірдегі ең басты легионер боулингші еді. Ол көптеген ойыншыларды шатастырып, таң қалдырған керемет боулингші еді. Оның көрсеткіштері өте жақсы". Премьер-министр Имран Хан оны "гений, барлық уақыттағы ең ұлы легионерлердің бірі" деп атады, сондай-ақ "Қадырдың боулинг статистикасы оның гениалдығын толыққанды көрсете алмайды" деп қосты. 2021 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Пәкістан үкіметінің үшінші дәрежелі азаматтық наградасы – "Ситара и Имтиаз" орденімен марапатталды.