Кіріспе

Байтпен жұмыс істеуге арналған компьютерлік бағдарлама

Гекс-редактор (немесе бинарлық файл редакторы немесе байт редакторы) – компьютерлік файлды құрайтын негізгі бинарлық деректерді өңдеуге мүмкіндік беретін компьютерлік бағдарлама. "Гекс" атауы "он алтылық" сөзінен шыққан, ол бинарлық деректерді көрсетуге арналған стандартты сандық формат. Әдетте, компьютерлік файл сақтау құралында бірнеше бөлікке орналасады, олардың мазмұны файлды құру үшін біріктіріледі. Флоппи-дискілер немесе қатты дискілердің физикалық сегменттеріндегі секторлық деректерді талдау және өңдеуге арналған гекс-редакторлар кейде секторлық редакторлар немесе дискілік редакторлар деп аталады.

Ерте тарих

Компьютерлердің ойдағыдай жұмыс істеуіне және түрлі мақсаттарда қолданылуына байланысты, сан алуан файл форматтары құрылды. Кейбір ерекше жағдайларда деректерді шикі сандар тізбегі түрінде қарау ыңғайлы болды. IBM OS/360 жүйелері үшін SUPERZAP (AMASPZAP) деп аталатын бағдарлама бар еді, ол дискідегі шикі жазбаларды өңдеуге және атқарылатын файлдардың форматын түсінуге мүмкіндік берді. Қазіргі стандарт – он алтылық сандар жұбы (әр жұп бір байтты көрсете алады), себебі бүгінде қолданылатын көптеген машиналар мен файл форматтары деректерді 8 биттен тұратын байттар түрінде немесе топтарымен өңдейді. Он алтылық және сегіздік санау жүйелері де кең таралған, өйткені бұл сандар байттың ішіндегі белсенді биттерді анықтауға көмектеседі. Дегенмен, бүгінде ондық санау жүйесі, он алтылыққа қарағанда, көбірек таныс болуы және үлгілік жүйелер мен деректерді тексеру құралдары сияқты қосымша көмекші құралдардың болуы себепті, екінші танымал опцияға айналуда, бұл он алтылық сандардың артықшылықтарын төмендетіп жібереді.

Үлгі жүйелері

Кейбір алтылық редакторлар екілік файлдың байттар тізбесін құрылымдалған түрде ұсынатын, қажетті файл форматының бір бөлігін немесе толығымен қамтитын үлгілер жүйесін ұсынады. Әдетте, үлгінің графикалық интерфейсі негізгі алтылық редактордың қасындағы жеке құрал терезесі болып табылады. Кейбір чит-жүйелер мұндай үлгілік интерфейстен ғана тұрады. Көбінесе үлгілер белгіленген мәтіндік өрістердің тізімі түрінде ұсынылады, осылайша файлдың жеке мәндерін тиісті форматта (мысалы, мәтін, түс немесе ондық сан түрінде) оңай өңдеуге болады. Үлгілерді қолдамау жағдайында, өзгертілгісі келген мән сақталатын файлдағы дұрыс орнын табу қажет. Сонымен қатар, қарапайым алтылық өңдеуі гексадецималды ондыққа, байттар тәртібіне немесе басқа да деректер түрлерін түрлендіру ерекшеліктеріне байланысты түрлендіруді қажет етуі мүмкін. Үлгілер файлдар түрінде сақталуы мүмкін, осылайша пайдаланушылармен алмасылады және көбінесе өндірушінің веб-сайты арқылы көпшілікке таратылады. Көптеген, егер барлығы болмаса, алтылық редакторлар өздерінің үлгілік файл форматтарын анықтайды; әртүрлі форматтар арасында стандартты қолдау немесе үйлесімділікке бейімділік жоқ.

Скрипттік жүйелер

Құрылған гекса-редакторларда скрипт жүйелері болады, олар пайдаланушыға макрос сияқты мүмкіндіктерді пайдаланушы интерфейсі командаларының тізбегі арқылы жасауға және жиі кездесетін тапсырмаларды автоматтандыруға мүмкіндік береді. Мұны файлдарды автоматты түрде өңдейтін (мысалы, ойында алдау, модтау немесе қауымдастық ұсынған өнімдерге түзетулер енгізу) скрипттерді жасауға немесе күрделірек/зор мүмкіндіктерге ие үлгілерді жазуға болады. Скрипт тілдері әртүрлі болады, көбінесе MS DOS пакеттік файлдарына ұқсас, өнімге арналған тілдерден бастап, Lua немесе Python сияқты толыққанды скрипт тілдерін қолдайтын жүйелерге дейін.

Плагин жүйелері

Таңдалған бірнеше редакторларда графикалық интерфейсті кеңейтуге және жаңа мүмкіндіктерді қосуға арналған плагиндер жүйесі бар, олар көбінесе C тіліне үйлесімді тілде жазылған динамикалық кітапханаларды жүктейді.