Кіріспе
1772 жылы американдық отарлаушылар Уорвикте британдық кеден кемесін өртеп жіберді. Гаспи оқиғасы Америка революциясына дейінгі маңызды оқиға болды. HMS Gaspee – 1772 жылы Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласы маңында теңіз саудасы туралы заңдарды (Navigation Acts) сақтаған Корольдік теңіз флотының кеден шхунасы. 9 маусымда Род-Айленд штатындағы Уорвиктің жанында Ханна кемесін қуалайтын кезінде кеме суға батып, жағаға шықты. Абрахам Уиппл мен Джон Браун I басқарыған ер адамдар тобы Гаспиге шабуыл жасап, басып алып, су сызығына дейін өртеп жіберді. Бұл оқиға американдық отарлаушылар мен британдық шенеуніктер арасындағы шиеленісті күрт арттырды, әсіресе 1770 жылғы Бостон қырғынынан кейін болғандықтан. Род-Айлендтегі британдық шенеуніктер колониядан түсетін кірісті арттыру үшін колонияның заңды саудасын бақылауға алып, контрабанданы тоқтатуды мақсат етті. Сонымен қатар, Род-Айленд тұрғындары мөр бажы заңына, Тауншенд заңдарына және колонияның дәстүрлі бизнесіне, яғни үшбұрышты құл саудасына тікелей қатысқан британдық саясаттарға наразылық білдірді. Нарагансетт шығанағындағы басқа да оқиғалармен бірге, бұл оқиға Британдық Солтүстік Америкадағы тәж билігіне қарсы бірінші күрестің бастамасы болды, Бостон шай кешінен бір жылдан астам бұрын болды және он үш колонияны тәуелсіздік үшін соғысқа қарай итермеледі.
The Gaspee affair was a significant event in the lead up to the American Revolution. HMS Gaspee was a Royal Navy customs schooner that enforced the Navigation Acts around Newport, Rhode Island, in 1772. It ran aground in shallow water while chasing the packet boat Hannah on June 9 off of Warwick, Rhode Island. A group of men led by Abraham Whipple and John Brown I attacked, boarded, and burned the Gaspee to the waterline. The event sharply increased tensions between American colonists and Crown officials, particularly given that it had followed the Boston Massacre in 1770. Crown officials in Rhode Island aimed to increase their control over the colony's legitimate trade and stamp out smuggling in order to increase their revenue from the colony. Concomittantly, Rhode Islanders increasingly protested the Stamp Act, the Townshend Acts and other British policies that had interfered with the colony's traditional businesses, which primarily rested on involvement in the triangular slave trade. Along with similar events in Narragansett Bay, the affair marked the first acts of violent uprising against Crown authority in British North America, preceding the Boston Tea Party by more than a year and moving the Thirteen Colonies as a whole toward the coming war for independence.
Өмірбаян
Британдық кеден қызметі 18-ғасырда Он үш колонияда күшті қарсылыққа тап болды. Осы кезеңнің көп бөлігінде Ұлыбритания соғыста болды және алыс теңіздік колонияларын ашуға қаупі бар стратегиялық жағдайда болған жоқ. Франция және үнді соғысының бөлігі болған Жеті жылдық соғыста Ұлыбританияның жеңісінен кейін бірнеше үкіметтер колониялардағы бақылауды күшейту және соғыс шығындарын өтеу мақсатымен жаңа саясатты іске асырды. Британ Парламенті алыс колонияларының шекараларындағы әскери және теңіз қорғанысын нығайту үшін, сондай-ақ Францияға қарсы соғыста Ұлыбританияның қарызын төлеу үшін кіріс қажет екенін мәлімдеді. Осы саясаттың бірі – Америка порттарында кедендік заңдарды орындау үшін Корольдік теңіз флотының теңіз офицерлерін уәкілдік ету. Адмиралтейство алты Марблхед шлюпі мен шхунасын сатып алып, оларға жақында Канададағы сатып алуларына байланысты ағылшын тіліне аударылған француз аттарын берді, Сент-Джон, Сент-Лоуренс, Шалер, Хоуп, Магдален және Гаспи аттарынан француз тіліндегі әріптерді алып тастады. Наррагансет шығанағындағы күш қолдану шаралары күшейе түсті және агрессивтікке ұшырады. Род-Айленд тұрғындары 1764 жылы шабуыл жасап, 1768 жылы Ньюпорт портындағы Ешкі аралында кемені өртеп жіберді.
Даддингстон және Гаспи
1772 жылдың басында лейтенант Уильям Даддингстон Род-Айлендтегі Наррагансетт шығанағына HMS Gaspee кемесімен кедендік алымдарды күштеп жинау және жүктерді міндетті түрде тексеру үшін келді. Ол ақпан айында Род-Айлендке жетіп, губернатор Джозеф Вонтонмен кездесті. Наррагансетт шығанағында патрульдеуді бастағаннан кейін, 17 ақпанда Gaspee кемесі Fortune шлюпын тоқтатып, тексеріп, декларацияланбаған 12 бөшке ромды тәркіледі. Даддингстон Fortune және тәркіленген ромды Бостонға жіберді, себебі Род-Айленд портында қалған тәркіленген заттарды отаршылар қайтарып алады деп ойлады. Fortune кемесін Бостонға жіберудің осы қатыгездігі Род-Айленд колониясында ашу-ыза тудырды, өйткені Даддингстон осы тәркілеуге қатысты сот процесі қайда өтуі керек екенін анықтау құқығын өзіне алды, осылайша губернатор Вонтонның билігін толығымен жойды. Сонымен қатар, колония аумағында жасалған тұтқындау бойынша сотты Род-Айлендтен тыс жерде өткізу 1663 жылғы Род-Айленд Корольдік жарғысын тікелей бұзу болды. Осыдан кейін Даддингстон мен оның экипажы іздестіру, кемеге түсу және тәркілеу ісінде күшті агрессивтілік таныта бастады, тіпті жағадағы саудагерлерді тоқтатып, олардың тауарларын тексеруге мәжбүр етті. Халықтың наразылығы мен ашуы, әсіресе Gaspee кемесіне және жалпы британдықтарға қарсы күшейе берді. Жергілікті шериф Даддингстонды тұтқындаумен қорқытты, ал адмирал Джон Монтегю өзінің операциялары кезінде Даддингстонның кемелерін құтқаруға тырысқандарды пираттар ретінде асып тастаумен қорқытатын хат жолдады. 21 наурызда Род-Айленд губернаторының орынбасары Дариус Сешнс губернатор Вонтонға Даддингстон туралы хат жазып, Даддингстонның билігінің негізін тексеруді сұрады. Хатта Сешнс бас судья Стивен Хопкинстің пікірін келтірді, ол "ешбір кеме командирі бұрын губернаторға жүгінбей және өкілеттігін көрсетпей, колония аумағында ешқандай билікті қолдануға құқығы жоқ" деді. Даддингстон губернаторға кемесінен түсуден және Род-Айлендтегі Вонтонның сайланған билігін мойындаудан бас тартып, кескілесе жауап берді.
Оқиға
9 маусымда Гаспи «Ханна» пакеттік кемесін қуалай бастады, бірақ шығанақтың солтүстік-батыс жағында, қазіргі Гаспи-Пойнт деп аталатын жерде, аяз суға тіреліп қалды. Кеме экипажы кемені босатуға тырысты, бірақ сәтті болмады, ал Даддингстон кемені қайта суға шығару үшін толқын күшін күтуге шешім қабылдады. Бірақ, оған үлкермес бұрын, Джон Браун I басқаратын Провиденс тұрғындарының тобы «күнделікті тудыратын қиындықтар мен мазасыздықтарды тоқтатуға ұсынылған мүмкіндікті» пайдалануға бел буды. Олар кемеге қайықпен жетіп, 10 маусым күні таңертең кемеге шабуыл жасады. Кеме экипажы нашар қарсылық көрсетті, оларға қолмен ұрғыштармен шабуыл жасалды, ал лейтенант Даддингстонге оқ тиіп, шатқа жаракат алды. Шабуыл жасағандар кемедегі құжаттарды қарап шықты, содан кейін экипажды кемеден шығарып, оны өртке тоғытты. Осы оқиғаға Браунның інісі Джозеф (Провиденс), Симеон Поттер (Бристоль) және Роберт Уикс (Уорвик) қатысты.
Айыппұлдар мен тергеу комиссиясы
Бұрынғы американдықтардың британдық теңіз кемелеріне жасаған шабуылдары жазасыз қалды. Бір жағдайда кедендік яхта тіпті өртеніп кетті, бірақ бұған әкімшілік тарапынан ешқандай жауап болмады. Бірақ 1772 жылы Адмиралтейство өз әскери кемелерінің бірінің жойылғанын назардан тыс қалдырмады. Америка департаменті солиситор мен бас прокурорлармен консультация жүргізді, олар тергеу жүргізіп, Құпия Кеңеске қолда бар заңдық және конституциялық мүмкіндіктер туралы кеңес берді. Бұл патшалық кемежайлардағы өртке қатысты айыптауларды қамтыды, бірақ бұл идея құқықтық тұрғыдан сенімді емес деп танылды, себебі Гаспи кемежайда өртенген жоқ. Корольдік билік ғасырлар бойы қалыптасқан тергеу институтына жүгінді: Массачусетс, Нью-Йорк және Нью-Джерсидің жоғарғы соттарының төрағаларынан, Бостон вице-адмиралтействосының судьясынан және Род-Айленд губернаторы Вонтоннан құралған Корольдік тергеу комиссиясы. Сәуір айында қабылданған «Кемежай туралы» заң британдық кемелерді өртеп жіберген күдіктілердің барлығын Англияға экстрадициялап, соттау керектігін талап етті. Бірақ Гаспи шабуылдағандарына мемлекеттік қылмыс тағылды. Комиссияның міндеті – қандай отаршылдарға қарсы жеткілікті дәлелдер бар екенін анықтап, оларды Англияға сотқа жіберуді қамтамасыз ету болды. Комиссия жеткілікті дәлелдер ала алмады және бұл істі қарауға өкімсіз екенін жариялады.
Вигтардың жауабы
Колониялық вигтер американдықтардың сотталу үшін Англияға жіберу мүмкіндігінен алаңдады және Бостонда дағдарысты талқылау үшін хат алмасу комитеті құрылды. Вирджинияда Бурджестер палатасы осы жағдайға соншалық алаңдады ki, олар да он үш колониядағы ұқсас комитеттермен кеңесу үшін колонияаралық хат алмасу комитетін құрды. Пастор Джон Аллен Бостондағы Екінші баптист шіркеуінде уағыз айтып, Гаспи оқиғасын пайдаланып, тыңдаушыларды ашкөз монархтар, сыбайлас судьялар және Лондон үкіметіндегі қастандықтар туралы ескертті. Бұл уағыз төрт колониялық қалада жеті рет басылып, Американың ең танымал памфлеттерінің біріне айналды. Осы памфлет және көптеген колониялық газет редакторларының редакциялық мақалалары 1772 жылы колониялық вигтерді белсенсіздіктен оятып, Лексингтон мен Конкорд шайқастарымен аяқталған қақтығыстар тізбегін бастады.
Кейінгі оқиғалар мен мұра
Британдық билік Даддингстонды атып, Гаспиді жойған адамдарды ұстап, соттауға шақырды. Губернатор Уонтон мен вице-губернатор Сешнс осы пікірді қолдады, бірақ Род-Айлендтік азаматтарын жазалауға құлшыныс танытпады. Гаспиден британдық мичманы шабуылдаушыларды «кеме иелері мен саудагерлер, менің кабинетімде қағаздарымды оқып, қарап отырғандар» деп сипаттады. Адмирал Монтегю шхуна өртенгеннен шамамен бір ай өткен соң, 8 шілдеде губернатор Уонтонға хат жазып, 9 маусымдағы өртеуге қатысқан деп мәлімдеген, келісімшарт бойынша жұмыс істейтін Аарон Бриггстің есебін пайдаланды. Монтегю Уонтон тергеп, сотқа өткізуін қалаған бес Род-Айленд тұрғынын анықтады: Джон Браун I, Джозеф Браун, Симеон Поттер, доктор Уикс және Ричмонд. Губернатор Уонтон бұл талапқа Аарон Бриггстің мәлімдемелерін зерттеп жауап берді. Бриггс жұмыс істеген Пруденс аралының ферма иелері Сэмюэл Томпкинс пен Сэмюэл Турстон 9 маусымдағы оқиғаға қатысты куәлік берді. Екеуі де Бриггстің 9 маусым күні кешке және 10 маусым күні таңертең жұмыста болғанын айтты. Сонымен қатар, Уонтон Бриггспен бірге жұмыс істейтін тағы екі келісімшарт бойынша жұмысшыдан қосымша дәлелдер алды, екеуі де Бриггстің сол түні жұмыста болғанын мәлімдеді. Осылайша, Уонтон Бриггстің жалғаншы екеніне сенді. Дуддингстон мен Монтегю Уонтонның мәлімдемесіне қарсы шықты, Монтегю «көптеген растау деректерінен оның жалғаншы емес екені анық» деді. Тарихшы Джои Ла Нев ДеФранческо Гаспи ісінің себебі Род-Айлендтегі отаршыл элитасының үшбұрышты құл саудасына қатысуын қорғау ниетінен туындағанын айтты, ол отардың экономикасының негізін құрады. ДеФранческо британдық ережелер Род-Айленд саудагерлерінің, олардың көпшілігі Гаспиге шабуылға қатысқан, құлдықтан және құл саудасына байланысты ром мен меласса саудасы сияқты салалардан пайда табу мүмкіндігіне қауіп төндіргенін атап өтті. ДеФранческо отаршылдардың «бостандық үшін күрес деп есептелгені шын мәнінде құлдық бизнесінен пайда табу үшін күрес болды» деп жазды және Род-Айлендтегі оқиғаның тойлануы «Жаңа Англияның құлдық туралы тарихи ұмытушылығын» көрсетеді деп мәлімдеді.
Еске алу рәсімі
Паутухет ауылы жыл сайын Гаспи оқиғасын Гаспи күндері фестивалімен еске алады. Бұл бірнеше күндік іс-шараға фейерверктер, қолөнер бұйымдары және жарыстар кіреді, бірақ ең қызықтысы – Гаспи күндері парады, онда Гаспинің бейнесін өртеу және басқа да көңіл көтеру шаралары өтеді.