Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының басқарушы органы болып табылатын делегаттар конвенциясы (1774–1789)

Континенттік конгресс – Солтүстік Америкадағы Ұлыбританияның он үш колониясы және жаңадан жарияланған Америка Құрама Штаттары үшін Америка революциялық соғысына дейін, оның кезінде және одан кейін заң шығару және атқару функцияларын атқарған бірнеше заңнамалық жиналыс. Континенттік конгресс 1774–1781 жылдардағы Бірінші және Екінші конгресстерді, сондай-ақ 1781–1789 жылдардағы Конфедерация конгресін қамтиды. Конфедерация Конгресі АҚШ Конституциясы ратификацияланғаннан кейін жаңа үкіметпен алмастырылғанға дейін елдің бірінші федералды үкіметі ретінде жұмыс істеді. 1785 жылға дейін конгресс көбінесе Филадельфиядағы Тәуелсіздік залында отырды, бірақ революциялық соғыс және Филадельфияның құлауы кезінде бірнеше рет уақытша орны ауыстырылды. Бірінші Континенттік конгресс 1774 жылы колониялар мен Ұлыбритания арасындағы шиеленістің күшеюіне жауап ретінде шақырылды, бұл Бостон шай кешінен кейін британдық парламенттің қабылдаған Төзбес заңдарына әкелді. Бірінші конгресс шамамен алты апта бойы жиналды, басты мақсаты – Ұлыбритания мен колониялар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға тырысып, колонистердің құқықтарын бекіту, Континенттік қауымдастықты жариялау және қабылдау (Ұлыбританияға қарсы бірыңғай сауда эмбаргосы) және екінші конгресс құру үшін келісімге келу болды. Екінші Континенттік конгресс 1775 жылы Массачусетс штатында қарулы қақтығыстар басталғаннан кейін шақырылды. Жиналыстан кейін көп ұзамай, Екінші конгресс король Джордж III-ке Зәйтүн бұтағы петициясын жіберді, Континенттік армияны құрды және жаңа армияның бас қолбасшысы етіп Джордж Вашингтонды сайлады. 1775 жылдың тамызында Бункер-Хилл шайқасынан кейін король көтеріліс туралы жариялама жасағаннан кейін, Екінші конгресс мүшелерінің кейбіреулері Ұлыбританиямен бейбітшілікке келудің жоқ екенін түсініп, колонияларды жаңа мемлекетке біріктіру үшін жұмыс істей бастады. Конгресс 1776 жылдың 2 шілдесінде Лидің тәуелсіздік резолюциясын және екі күннен кейін, 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясын қабылдады, бұл бұрынғы колониялар енді тәуелсіз және егеменді мемлекеттер екенін жариялады. Екінші Континенттік конгресс революциялық соғыстың көп бөлігінде АҚШ-тың уақытша үкіметі ретінде жұмыс істеді. 1781 жылдың наурыз айында елдің алғашқы үкіметтік құрылымы – Конфедерация және мәңгілік одақ ережелері күшіне енді, осылайша бұл орган кейін Конфедерация Конгресі деп аталды. Бұл бірпалаталы басқару органы 1789 жылы АҚШ-тың жаңа Конституциясы бойынша құрылған 1-ші Америка Құрама Штаттары Конгресі мемлекеттік биліктің заң шығару тармағының рөлін алғанда, сегіз сессияда отырды және жұмысын аяқтады. Бірінші және Екінші Континенттік конгресстер Филадельфияда жиналды, бірақ қала революциялық соғыс кезінде басылып алынғанда, Екінші конгресс уақытша басқа жерлерде отыруға мәжбүр болды. Конфедерация Конгресі де Филадельфияда құрылды, кейін Нью-Йорк қаласына көшірілді, ол 1785 жылдан 1790 жылға дейін АҚШ астанасы болды. Осы конгрестердің күнделікті қызметі туралы бүгінгі күні білетіндеріміздің көп бөлігі үш конгрестің де хатшысы болған Чарльз Томсонның күнделіктерінен алынған. Бір уақытта басылған Континенттік конгресс журналында конгрестің ресми құжаттары, хаттары, келісімдері, есептері және жазбалары бар. Континенттік және Конфедерациялық конгресстерге делегаттар кеңесшіл органдарда мол тәжірибе жинақтаған, «олардың колониялық ассамблеяларында жиынтығында 500 жылға жуық тәжірибе болған, ал олардың оннан астамы өздерінің заң шығарушы палаталарының спикерлері болып қызмет еткен».

Өмірбаян

Континенттік конгресс құру идеясы, оның ішінде Британдық Америкадағы Он үш колонияны біріктіру идеясы, алғаш рет 1754 жылы Франция және үндістер соғысының басында туды. Бұл соғыс Ұлыбритания мен Франция арасындағы Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы болды. Алғашында Олбани конгресі деп аталған конгресс 18 маусымнан 11 шілдеге дейін Нью-Йорк штатының Олбани қаласында өтті. Оған он үш колонияның жетісінен өкілдер қатысты. Делегаттардың арасында Филадельфиядан Бенджамин Франклин де болды, ол колониялардың конфедерация құруын ұсынды. Конфедерация идеясы қабылданбаса да, Франклин және басқалар колониялардың үйлесімді әрекет етуі керек екенін жиі айтты. Америка революциясының бастапқы кезеңінде хат алмасу комитеттері он үш колония арасындағы байланыс пен өзара іс-қимыл үшін негіз қалады. 1765 жылы британдық парламент мөрленген қағаздарда басылған материалдарды Лондонда шығаруды талап ететін мөртаңба заңын қабылдады, мұнда баж салығы белгіленген. Бұл заң Нью-Йорк, Бостон және Филадельфия қалаларындағы саудагерлердің наразылығын тудырды. Олар мөртаңба заңын жойғанға дейін британдық тауарларға эмбарго жариялады. Олардың қарсылығын біріктіру үшін бірнеше провинцияның делегаттары 1765 жылдың 7-25 қазанында Нью-Йоркте өткен мөртаңба конгресінде бас қосты. Конгресс Парламентке жіберілген құқықтар мен шағымдар туралы декларацияны қабылдады. Британдық компаниялардың қысымымен премьер-министр лорд Рокингем мен король Георг III үкіметі заңды қайта қарастырды және 1766 жылдың наурыз айында мөртаңба заңын жойды. Колонистердің мөртаңба заңға қарсылығы келешектегі қарсылық әрекеттеріне түрткіс болды. 1767 және 1768 жылдары Парламент қабылдаған Тауншенд заңдары колонияларда өндірілмейтін әртүрлі тауарларға баж салығын енгізіп, сауда ережелерін сақтауды күшейтті. Бұл колонияларда жаңа наразылықты тудырып, 1770 жылы Бостон қырғынына әкеп соқты. Үш жылдан кейін, Британдық Шығыс Үндістан компаниясына Солтүстік Америкаға тікелей шай тасымалдау және Ұлыбританиядан бажсыз шай экспорттау құқығын берген шай заңы қабылданып, колонистердің британ үкіметіне деген наразылығын күшейтті. Бұл 1773 жылдың желтоқсанында Бостон шай партиясының ұйымдастырылуына және 1774 жылдың қыркүйегінде Саффолк резолюцияларының қабылдануына себеп болды.

Бірінші континенттік конгресс

Бірінші Континенттік конгресс 1774 жылдың 5 қыркүйегінен 26 қазанына дейін Филадельфиядағы Карпентер залында қысқа мерзімге жиналды. Революциялық соғысқа қатысатын болатын он үш колонияның он екісінен делегаттар қатысты. Тек Грузияда ғана лоялистік сезімдер патриоттық сезімдерден басым болды, және ол әскери жабдықтар үшін Ұлыбританияға тәуелді болды, отарлаушыларды ықтимал үнді шабуылдарынан қорғау үшін, сондай-ақ сол кездегі британдық колониялар болған Шығыс және Батыс Флорида да қатыспады. Барлығы 56 делегат қатысты, олардың ішінде Джордж Вашингтон, Патрик Генри және Джон Адамс болды. Басқа да көрнекті делегаттардың қатарында Массачусетс шығанағынан келген Сэмюэл Адамс және Пенсильваниядан келген Джозеф Галлоуэй мен Джон Дикинсон бар еді. Вирджиниядан келген Пейтон Рэндолф конгресс төрағасы болды. Бенджамин Франклин мұндай кездесу туралы идеяны бір жыл бұрын ұсынған, бірақ Корольдік теңіз күштері Бостон портын блокадаға алғанға және Парламент 1774 жылы Бостон шай партиясына жауап ретінде жазалаушы «Төзбестік актілерін» қабылдағанға дейін колонияларды оның қажеттілігіне көндіре алмады. Конгресс барысында делегаттар Ұлыбританияға қарсы экономикалық бойкот ұйымдастырды және патшадан наразылықтарын жоюды сұрады. Колониялар ортақ мүдделері мен бірлігі арқылы ана еліне өздерінің билігін көрсетуге бірікті, бірақ олардың соңғы мақсаттары үйлеспеді. Көптеген делегаттар әлі Ұлыбританиядан бөлінуге дайын емес еді, бірақ олар патша мен парламенттің өздері санайтын әділдікке сай әрекет етуін қалады. Пенсильвания және Нью-Йорк провинцияларының делегаттарына Ұлыбританиямен келісімге келу жөнінде нақты нұсқаулар берілді. Басқа колониялар отарлық құқықтар идеясын басты деп есептесе де, олар Ұлыбританиямен заңнамалық теңдікке ұмтылғандар мен тәуелсіздікке және Таждың және оның қияметтерінен айырылуға ұмтылғандар арасында бөлінді.

Екінші континенттік конгресс

Лондонда Парламент колониялардың талаптарын қанағаттандырудың пайдалылығын талқылады, бірақ Конгрестің өтініштері мен үндеулеріне ресми жауап бермеді. 1774 жылдың 30 қарашасында король Георг III Парламентті ашып, Массачусетс және Саффолк резолюцияларын айыптады, бұл Континенттік Конгрессті қайта шақыруға себеп болды. Екінші Континенттік Конгресс 1775 жылдың 10 мамырында Пенсильвания штатының Филадельфиядағы үйінде, төңкеріс соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай өтті. Бастапқыда ол әскер жинау, стратегияны жоспарлау, дипломаттарды тағайындау және ресми шарттар жасау арқылы де-факто ортақ үкімет ретінде жұмыс істеді. Келесі жылы, 1776 жылдың 2 шілдесінде тәуелсіздік туралы резолюция қабылдады, ал екі күннен кейін Тәуелсіздік декларациясын бекітті. Томас Джефферсон декларацияның авторы болды, ал Джон Адамс оны қабылдау үшін өткен пікірталстардың жетекшісі болды. Содан кейін Конгресс 1781 жылдың 1 наурызына дейін Америка Құрама Штаттарының уақытша үкіметі ретінде жұмыс істеді. Соғыс күшін басқару және штаттар арасындағы бірлікті нығайту үшін Конгресс түрлі тұрақты комитеттер құрды, олар соғысқа қатысты іс-шараларды жүзеге асырды, мысалы, құпия хат алмасу комитеті, қазыналық кеңес, соғыс және қару-жарақ кеңесі және теңіз флоты кеңесі. Сондай-ақ, көп жұмыс шағын арнайы комитеттерде атқарылды. Осындай шағын топтың біріне жаңа Одақты сақтап қалу үшін конституция жасау міндеті жүктелді. Осындай келісім, Конфедерацияның Ережелері Конгресс 1777 жылдың 15 қарашасында бекітіліп, ратификация үшін штаттарға жіберілді.

Конфедерация Конгресі

Конфедерация мақалалары 1781 жылдың 1 наурызында барлық он үш колония бекіткеннен кейін күшіне енді. Екінші Континенттік конгресс Конфедерация Конгресіне айналды, ол ресми түрде «Конгресс жиналған Біріккен Штаттар» деп аталды. Мақалалардың басқарушы қағидасы – штаттардың тәуелсіздігі мен егемендігін сақтау. Мақалалармен құрылған әлсіз орталық үкімет бұрынғы колониялар король мен парламентке тиесілі деп мойындаған биліктерді ғана алды. Конгресс соғыс жариялауға, шарттарға қол қоюға және штаттар арасындағы дауларды шешуге құқылы болды. Ол сондай-ақ ақша қарыздауға немесе басып шығаруға құқылы болды, бірақ салық салуға құқығы болмады. 1787 жылы Солтүстік-Батыс жарлығының қабылдануы. Бұл жарлық Пенсильвания, Вирджиния, Нью-Йорк, Коннектикут және Массачусетс штаттарының Пенсильванияның батысындағы және Огайо өзенінің солтүстігіндегі жерлерге деген барлық талаптарын қабылдады. Жарлық Солтүстік-Батыс территориясындағы осы барлық жерлерге АҚШ федералды үкіметінің бақылауын орнатты, мақсаты – онда бірнеше жаңа штаттар құруға шабыттандыру. Уақыт өте келе бұл жер көптеген онжылдықтар бойы қазіргі Огайо, Мичиган, Индиана, Иллинойс, Висконсин және Миннесота штатының бір бөлігіне бөлінді. Көп жылдық наразылықтан кейін 1786 жылы Анаполис конвенциясында 1787 жылдың мамыр айында Филадельфияда үкімет нысанын жақсарту үшін Конфедерация мақалаларына бірнеше түзетулер енгізу және ұсыну миссиясымен тағы бір конвенция шақыру туралы келісімге қол жеткізілді. Есеп Конфедерация Конгресіне және штаттарға жіберілді. Нәтижесінде 1787 жылғы Филадельфия конвенциясы болды, оны барлық штаттар бекітті, осылайша Конфедерация мақалаларының мақалаларға өзгерістер енгізуге бірауыздан талап етуін орындады. Конфедерация мақалаларына сәйкес Конфедерация Конгресінің жеке штаттарды оның шешімдерін орындауға мәжбүрлеуге билігі шектеулі болды. Конфедерация Конгресіне сайланған үміткерлердің саны көбейіп, оған қатысудан бас тартты. Әр штаттың жетекшілері штаттық үкіметтерде қызмет етуді жөн көреді, сондықтан Континенттік конгресс кворумды құруда жиі қиындықтарға тап болды. Конфедерация мақалалары АҚШ Конституциясымен алмастырылған кезде Конфедерация Конгресі АҚШ Конгресімен алмастырылды. Конфедерация Конгресі ақырында Федералды үкімет үшін қолайлы әкімшілік құрылымды құрды, ол үш ведомстводан (қаржы, соғыс және сыртқы істер) тұратын федералды үкіметті іске қосты, олардың әрқайсысын тиісінше ведомство министрлері басқарды. Роберт Моррис жаңа қаржы инспекторы болып таңдалды, содан кейін Моррис француз үкіметінен қарыз алды, ол өзінің бос қазынасын толтыру және бірнеше жыл бойы қағаз ақшамен қамтамасыз етудегі инфляциямен күресу үшін қажет болды. Франциядағы елші болған Бенджамин Франклин жалпы бюджет үшін қарызды қамтамасыз етті, сондай-ақ Францияны АҚШ-қа шамамен 6000 сарбаздан тұратын әскерді жіберуге және Вирджиния мен Солтүстік Каролина жағалауларына граф де Грасс басқарған француз әскери кемелерінің үлкен эскадрильясын жіберуге көндірді. Бұл француздық соғыс кемелері Вирджиния жағалауындағы Йорктаун шайқасында Лорд Корнуоллистің британдық әскерлеріне Джеймс өзені мен Хэмптон жолы арқылы жабдықтау, күшейту немесе эвакуациялауды болдырмау арқылы шешуші рөл атқарды. Қаржы министрі Роберт Моррис Конгрессті Солтүстік Америка банкін 1781 жылдың 31 желтоқсанында құруға көндірді. Жеке банк болғанымен, Федералды үкімет Франция берген қарыз ақшасына ішінара ие болды. Солтүстік Америка банкі Ұлыбританияға қарсы соғысты қаржыландыруда маңызды рөл атқарды. Джордж Вашингтон мен Натанаэль Гриннің біріккен әскерлері француз армиясы мен флоттың көмегімен 1781 жылдың қазан айында Йорктаун шайқасында британдықтарды жеңді. Лорд Корнуоллис бейбітшілік орнату үшін келісімге келуге және өзінің бүкіл әскерін генерал Вашингтонға тапсыруға мәжбүр болды. 1783 жылы американдықтар Париждегі британдық дипломаттармен келіссөздер жүргізгеннен кейін, АҚШ-тың Ұлыбританиядан тәуелсіздігін ресми түрде мойындауын қамтамасыз етті, бұл 1783 жылдың 3 қыркүйегінде Париж шартына қол қоюмен аяқталды. Париж шартын кейіннен Ұлыбритания Парламенті бекітті. Делегаттар талқылауды бақылайтын, тәртіпті сақтайтын, журналдар сақталатынына, құжаттар мен хаттар жарияланып, жеткізілетіндігіне көз жеткізетін төрағаны сайлады. Колониялар 1776 жылы тәуелсіздіктерін жариялап, бостандықтары үшін күресу үшін квази-федерация ретінде біріккеннен кейін, президент мемлекет басшысы (елдің емес, оның орталық үкіметінің) қызметін атқарды; әйтпесе, бұл лауазым «биліктен гөрі көбірек құрметті» болды. Конгресс сондай-ақ хатшыны, жазушыны, есік күзетшісін, хабаршыны және капелланын сайлады. Конгресс ережелері әрбір делегатқа пікір білдіру және сөз сөйлеу құқығын кепілдік берді. Бұдан өзге, әр штаттың бірімен-бірі тең құқықта болуын қамтамасыз ету үшін жарлықтарға дауыс беру бірлесіп жасалды, әр штаттың бір дауысы болды. Дауыс беруге дейін әр штаттың делегациясы ішінде алдын ала дауыс беру жүргізілді. Мұндағы көпшілік дауыс штаттың ұсынысқа берген дауысы деп есептелді; дауыс тең болған жағдайда штаттың дауысы бөлінген деп белгіленді және есепке алынбады. Делегаттардың ауысуы жоғары болды, бір есеп бойынша жылдық ауысу деңгейі 37%, ал сессиялар бойынша 39% құрады. 343 қызмет еткен делегаттың 55% (187 делегат) 12 ай немесе одан да көп уақытқа қатысты. Бұл жоғары ауысу деңгейі тек ерекшелік емес, мерзімдік шектеулерге байланысты мақсатты саясат болды. Конгрестің Конфедерация кезеңінде «ешбір делегат алты жылдың ішінде үш жылдан артық қызмет ете алмады». Қатысу өзгеретін: сессия кезінде кез келген уақытта 54-тен 22 делегатқа дейін қатысты, ал 1774 жылдан 1788 жылға дейін орташа жұмыс істеген мүшелер саны 35,5 болды.

Мұра

Конгресс ұйымының тиімділігі туралы пікір таласы ұзақ жылдардан бері тоқтамай келеді. Алғашқы сыншы генерал Джордж Вашингтон болған болуы мүмкін. 1783 жылдың 15 наурызында Ньюбург (Нью-Йорк) қаласындағы офицерлеріне сөз сөйлегенде, олардың жалақысы мен зейнетақысын қаржыландырмағанына наразылық білдіргендерге жауап ретінде ол Конгресс армияға «толық әділеттілік» жасайды және сол салдатарға ақы төлейтініне сенетінін айтты. «Бірақ, басқа да ірі ұйымдар сияқты, әртүрлі мүдделерді келтіріп үйлестіру қажет болғандықтан, олардың шешімдері баяу болады». Олардың баяулығынан өзге, Континенттік Конгрестің мәжбүрлеуші билігінің болмауы Джеймс Мэдисон Федералды Конституцияның қажеттілігін дәлелдеген кезде қатты сынға ұшырады. Ол 1787 жылғы сәуір айында жариялаған «Саяси жүйенің кемшіліктері» атты еңбегінде институттың тарихи мұрасы туралы ғасырлар бойы қалыптасқан пікірді былай жеткізді:

1980 жылдары саяси ғалымдар Кальвин Джиллсон мен Рик Уилсон Конгрестің әлсіздігі туралы қалыптасқан түсінікті қабылдады. Олар Континенттік Конгрестегі басшылықтың рөлін, немесе оның жоқтығын зерттеді. Мэдисонның қатал сын-ескертпесінен де асып түсіп, олар «Континенттік Конгрестің нормалары, ережелері және институционалдық құрылымдары» институттың сәтсіздігіне бірдей кінәлі екенін және «институционалдық құрылым күннің маңызды мәселелерін шешуде делегаттарға көмектеспеген, керісінше кедергі келтіргенін» көрсету үшін «жаңа институционализм» деп аталатын талдау тәсілін қолданды. Тарихшы Ричард П. МакКормик Мэдисонның Конгреске қатысты «кейбір шектен тыс бағалауларының» «Мэдисоннің мемлекеттік заң шығарушылардың актілеріне вето құқығы берілген жаңа орталық үкімет құруға деген ұлы тілегімен байланысты болғаны сөзсіз» екенін болжады, бірақ ол «Конфедерация Конгресінің билігі нақты болмаса да, толығымен жоқ емес екенін» ескермегенін айтты. Бенджамин Ирвин Континенттік Конгрестің әлеуметтік және мәдени тарихында «Конгресс қарсылық қозғалысын нығайтуға және Америка тәуелсіздігіне мән беруге тырысқан, жаңадан ойлап тапқан дәстүрлерді» жоғары бағалады. Бірақ ол соғыс аяқталғаннан кейін «Америка халқы Конгресс жасаған заңдарды қабылдамай, түзетуге алып, мазақтап немесе жай ғана елемегенін» атап өтті. Нил Олсен Континенттік Конгрестің ұйымдық мәдениетін талдап, ұйымның шешімдерін басқаратын құндылықтарды, нормаларды және жасырын болжамдарды анықтағанда, «басшысыз Континенттік Конгресс қазіргі заманғы, күшті партиялық иерархиялармен басқарылатын конгрестен, тіпті қазіргі заманғы үкімет пен корпоративтік ұйымдардан, олардың барлық мәжбүрлеуші күшіне және «жетекшілер» ретінде мақтан тұтатын дағдыларына қарамастан, жақсы нәтижелер көрсеткенін» байқады. Олардың миссиясын мемлекеттік қарарлар мен Конгресс журналына бірінші күні енгізілген өтініштер бойынша қарастырғанда, Бостонға көмек көрсету, отарлау құқықтарын сақтау, Ұлыбританиямен қарым-қатынасты жақсарту және салықтарды жою сияқты ортақ мәселелер бойынша олар өздерінің миссиялық мақсаттарына жетіп, әлемдегі ең үлкен армия мен флотты жеңіп, екі жаңа республика құрды. Олсен Конгресс, болмаса да баяу болғанмен, көптеген жетістіктерімен – оның кемшіліктерін мойындап, өз орнын ауыстырып, өзін таратып жібергенімен – сәтті болды деп санайды.