Кіріспе
1 г майды сапундастыру үшін қажетті негіздің миллиграмма мөлшері. Сапундастыру саны немесе сапундастыру көрсеткіші (SV немесе SN) – белгіленген жағдайларда 1 грамм майды сапундастыруға қажетті калий гидроксиді (KOH) немесе натрий гидроксиді (NaOH) миллиграмма мөлшерін көрсетеді. Бұл үлгідегі барлық май қышқылдарының орташа молекулалық салмағын (немесе тізбек ұзындығын) триглицеридтер түрінде көрсететін өлшем. Сапундастыру саны жоғары болған сайын, май қышқылдарының орташа ұзындығы төмендейді, триглицеридтердің орташа молекулалық салмағы азаяды, және керісінше. Іс жүзінде, жоғары сапундастыру саны бар майлар немесе майлар (мысалы, кокос және пальма майы) сабын жасауға көбірек қолайлы.
Saponification value or saponification number (SV or SN) represents the number of milligrams of potassium hydroxide (KOH) or sodium hydroxide (NaOH) required to saponify one gram of fat under the conditions specified. It is a measure of the average molecular weight (or chain length) of all the fatty acids present in the sample in form of triglycerides. The higher the saponification value, the lower the fatty acids average length, the lighter the mean molecular weight of triglycerides and vice versa. Practically, fats or oils with high saponification value (such as coconut and palm oil) are more suitable for soap making.
Тағайындау
Саппендіру мәнін анықтау үшін, үлгіні жарты сағат бойы кері ағыту арқылы сілтінің артық мөлшерімен (әдетте, этанолдағы калий гидроксидінің ерітіндісі) өңдейді. KOH триглицеридтермен реакцияласып, үш эквивалент негізді тұтынады. Диглицеридтер KOH-тың екі эквивалентін тұтынады. Моноглицеридтер және бос май қышқылдары, сондай-ақ лактондар сияқты басқа да эфирлер негіздің бір эквивалентін тұтынады. Қатты сабын жасауға ниеттенген қолмен сабын жасаушылар, KOH (каустикалық калий) орнына натрий гидроксидін (NaOH), көбінесе күйдірілген сода деп аталатынын қолданады, себебі KOH жұмсақ паста, гель немесе сұйық сабын береді. Қатты сабын жасау үшін қажетті күйдірілген сода мөлшерін есептеу үшін, саппендіру мәнінің KOH шамасын KOH және NaOH молекулалық салмақтарының қатынасына (1,403) бөлу арқылы NaOH шамасына айналдыру керек.
Handmade soap makers who aim for bar soap use sodium hydroxide (NaOH), commonly known as lye, rather than KOH (caustic potash) which produces soft paste, gel or liquid soaps. In order to calculate the lye amount needed to make bar soap, KOH values of SV can be converted to NaOH values by dividing KOH values by the ratio of the molecular weights of KOH and NaOH (1.403).
Саптанбайтын заттар
Самылданбайтын заттар – майлы заттардың (май, сары май, балауыз) құрамына кіретін, сілтімен өңделгенде сабын түзбайтын және суда ерімейтін, бірақ органикалық еріткіштерде еритін компоненттер. Мысалы, соя майының құрамында салмағы бойынша 1,5 – 2,5% самылданбайтын заттар болады. Самылданбайтын заттарға ұшпайтын компоненттер жатады: алкандар, стерольдер, тритерпендер, майлы спирттер, токоферолдар және каротиноидтар, сондай-ақ майлы эстерлердің (стерол эстерлері, балауыз эстерлері, токоферол эстерлері) сабындануы нәтижесінде түзілетін заттар. Бұл фракцияда қоршаған ортаның ластағыштары және пластификаторлардың, пестицидтердің, минералды майлардың көмірсутектері мен ароматикалық заттардың қалдықтары да болуы мүмкін. Сабын жасау үшін май қоспаларын таңдауда самылданбайтын құрамдастарды ескеру маңызды. Самылданбайтын заттар сабын құрамына пайдалы болуы мүмкін, себебі олардың ылғалдандыру, тегістеу, антиоксиданттық әсер, текстуралық қасиеттері сияқты мүмкіндіктері бар. Екінші жағынан, егер самылданбайтын заттардың мөлшері тым жоғары (> 3%) болса немесе нақтылы самылданбайтын заттар айтарлықтай пайда бермейтін болса, бұзылған немесе нашар сапалы өнім пайда болуы мүмкін. Мысалы, акула майы сабын жасауға жарамсыз, себебі оның құрамында 10% -дан астам самылданбайтын заттар болуы мүмкін. Тағамдық майлар үшін самылданбайтын заттардың рұқсат етілген шегі 1,5% (зәйтүн, тазартылған соя), ал нашар сапалы шикі немесе шмар майы 3% -ға дейін жете алады. Самылданбайтын заттарды анықтау үшін сынаманы сабындану кезеңінен өткізіп, содан кейін органикалық еріткішпен (мысалы, диэтил эфирімен) самылданбайтын заттарды бөліп алу жүргізіледі. Жануарлар мен өсімдік майлары мен майларына арналған ресми әдістер ASTM D1065 18, ISO 3596: 2000 немесе 18609: 2000, AOCS Ca 6a 40 әдісінде сипатталған.
Түрлі майлар мен майлардың сапундалу мәндері және сапундалмауы тиіс заттар
Май / май Саптау мәні (мг KOH / г үлгі) Сапталмайтын зат (%) Бал шайы60 – 102> 52 Канола майы182 – 193< 0.2 Какао майы192 – 200 0.2 – 1 Кошқармайы248 – 2650.1 – 1.4 Көніс майы187 – 1951 – 3 Күміс тұқымы майы189 – 207< 2 Балық майы179 – 2000.6 – 3 Ланолин80 – 12740 – 50 Шошқа майы192 – 203< 10 Зығыр майы188 – 1960.1 – 2 Минералды май0100 Зәйтүн майы184 – 1960.4 – 1.1 Пальма ядросы майы230 – 254< 1 Пальма майы190 – 209< 1.4 Жер жемісі майы187 – 1960.2 – 4.4 Рапс майы168 – 1810.7 – 1.1 Сафлор майы188 – 194< 1.6 Ши майы170 – 1906 – 17 Соя майы187 – 1951.5 – 2.5 Күнбағыс майы189 – 1950.3 – 1.2 Киттің майы185 – 202< 2