Кіріспе

Құпия хабар тарату – бұл, тікелей айтқанда, жалпы халыққа арналмаған хабар тарату. Сымсыз байланыстың пайда болуы бастапқыда армия мен теңіз күштері үшін үлкен жетістік ретінде қабылданды. Бөлімдер енді дерлік жедел байланыс арқылы үйлестіріле алатын болды. Көтерісші жау ұсталған радиосигналдардан құнды және кейде шешуші ақпарат алуға мүмкіндік алды: шифрланбаған немесе нашар шифрланған хабарламаларды оқуға болады, трафик талдауы арқылы жағдайды және болашақ ниеттерді болжауға болады, ал бағытты табу арқылы жеке бөлімдердің орналасқан жерін анықтауға болады. 1920 жылдары АҚШ жапон флотының жаттығуларын, тіпті тұманды күндері де, олардың радиохабарларын тыңдап, қадағалай алды. Осыған байланысты, әскери бөлімдер, әсіресе теңіздегі кемелер, шұғыл жағдайларды қоспағанда, радио байланысын тоқтату және тек жау күштерімен байланыс жайлы хабарлау сияқты жағдайларда ғана радио қолдану туралы ереже жасалды. Кемелер тобындағы кемелер сымсыз байланысқа дейінгі әдістерге, соның ішінде сигналды шамдар мен сигналдық туларға, ал түнде сигналды шамдарға қайта оралды. Штабтан келетін хабарламалар бір бағытты радиохабар арқылы жіберілді.

"Жеке хабарлар" үгіт-насихат станцияларында

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BBC оккупацияланған Еуропаға жаңалықтар мен ойын-сауық бағдарламаларында "жеке хабарларды" қосты. Көбінесе бұл хабарламалар құпия агенттерге арналған шифрланған хабарлар болатын. Лео Маркс бұл идеяның авторлығын арнайы операциялар басқармасының агенты Жорж Бегеге жатқызады, ол мұндай хабарларды пайдалану агенттерді жиі ашыққа шығаратын екі жақты радио байланысын азайтуға көмектеседі деп санады. Сондай-ақ, бұл хабарламалар агенттерді даладағы көмекшілерге сәйкестендіру үшін де қолданылды. Агент басқа тарап таңдаған кез келген қысқа фразаны BBC арқылы эфирге шығаруға келісіп алатын.

Нөмір станциялары

ХХ ғасырдың ортасында жоғары жиілікті радио толқындарын көптеген станциялар пайдаланып, көбінесе бес әріптен тұратын кездейсоқ Морзе кодын жіберді. Телепринтер және спутник сияқты жетілдірілген байланыс әдістері пайда болған сайын, мұндай станциялардың саны азайды, бірақ басқа бір түрі пайда болды, ол сөйлеуді, сондай-ақ кездейсоқ сандар мен әріптер топтарын таратумен айналысты, соңғысы көбінесе ИКАО/НАТО әліпбиі сияқты радио әліпбиінен алынған сөздерді қолданды. Бұл туралы ресми растау болмаса да (1998 жылғы The Daily Telegraph газетіндегі мақалада Сауда және өнеркәсіп министрлігінің өкілі былай деді: "Бұл [нөмір станциялары] сіз ойлағандай. Адамдар олардан қызығушылық танытудың қажеті жоқ. Олар, айтарымыз, жалпы қолдануға арналған емес"), осы нөмір станцияларының көпшілігі тыңшылар мен басқа да құпия агенттерге хабар жіберу үшін пайдаланылатынына күмән жоқ (қосымша мүмкін қолданыстарына дағдарыс кезінде криптографиялық жабдықты жою қажет болғанда елшіліктермен байланыс және соғыс кезінде әдеттегі басқару жүйелеріне қосымша резервтік жүйе ретінде қолдану кіреді). Құпия хабарларды алуға тиіс басқа адамдардың пайдалануына ыңғайлырақ және жылдам жабдықтар бар. Бірақ нөмір станциялары тыңшылар үшін өте қолайлы, себебі оларға қысқа толқынды қабылдағыштан басқа ешқандай арнайы жабдық қажет емес. Бұрын тыңшыларды даярлаудың маңызды бөлігі болған Морзе кодын білу қажеттілігі енді жойылды.

Құпия хабар таратудың проблемалары

Бұрынғы мәселе – таратылатын сигналдың шектеулі өткізу қабілеті. Морзе коды көбінесе минутына 25 сөз жылдамдығымен жіберілетін. Телепринтерлер минутына 60 сөзден жоғары жылдамдықпен жұмыс істей алатын. Әскерилер маңызды хабарларды басымдыққа қою үшін хабарламалардың маңыздылығы деңгейін анықтайтын жүйені пайдаланады, бірақ көбінесе жоғары дәрежелі командирлер шұғыл қажеттілігі жоқ, ұзақ хабарламаларға жоғары басымдық талап ететін.