Кіріспе
Уыттылықты арттырудың биологиялық процесі. Уыттану, уыттылық немесе уыттылықтың күшеюі – тірі организмдерде немесе топырақ, су сияқты орталарда химиялық қосылыстың уыттырақ формаға өзгеруі. Бұл өзгерістер организмдердегі ферменттік метаболизмнің, сондай-ақ абиотикалық химиялық реакциялардың нәтижесінде туындауы мүмкін. Бастапқы препарат көбінесе аз белсенді болса да, препараттың өзі де, оның метаболиті де химиялық тұрғыдан белсенді болып, уытты әсер ете алады, бұл мутацияға, тератогенезге және канцерогенезге алып келуі мүмкін. P450 монооксигеназалары, эпоксид гидролазалары немесе ацетилтрансферазалар сияқты әртүрлі ферменттер кластары жасушада, көбінесе бауырда осы процесті катализдеуге қабілді. Гепатотоксикалық әсер – препараттың бауырға тигізетін уытты әсерін көрсетеді. Парацетамол (ацетаминофен, APAP) цитохром P450 оксидаза жүйесі арқылы, негізінен CYP2E1 субтобы арқылы гепатотоксикалық NAPQI метаболитіне айналады. Егер APAP дұрыс мөлшерде қабылданса, бауырдағы тотыққан глутатион (GSH) осы пайда болған NAPQI-ді жылдам детоксикациялайды. Доза артық болған жағдайда, GSH қоры NAPQI-ді детоксикациялау үшін жеткіліксіз болады, соның салдарынан бауырдың жедел зақымдануына әкеледі.
Toxication, toxification or toxicity exaltation is the conversion of a chemical compound into a more toxic form in living organisms or in substrates such as soil or water. The conversion can be caused by enzymatic metabolism in the organisms, as well as by abiotic chemical reactions. While the parent drug are usually less active, both the parent drug and its metabolite can be chemically active and cause toxicity, leading to mutagenesis, teratogenesis, and carcinogenesis. Different classes of enzymes, such as P450 monooxygenases, epoxide hydrolase, or acetyltransferases can catalyze the process in the cell, mostly in the liver. Hepatotoxicity indicates the drug's toxicity to liver. Paracetamol (acetaminophen, APAP) is converted into the hepatotoxic metabolite NAPQI via the cytochrome P450 oxidase system, mainly by the subfamily CYP2E1. Hepatic reduced glutathione (GSH) will detoxify this formed NAPQI quickly by if APAP is taken at a proper level. In the case of overdoses, the storage of GSH will not be enough for NAPQI detoxication, thereby resulting in acute liver injury.
Абиотикалық химиялық реакциялардан болатын улану
Токсикалықтың артуы абиоттық химиялық реакциялардың салдарынан да туындауы мүмкін. Тірі емес элементтер абиоттық химиялық реакцияларға әсер етеді. Антропогендік іздік қосылыстар (АТҚ) су экожүйесіндегі организмдерге потенциалдық уыттылық әсер етеді. Ішу суындағы арсен химиялық тұрғыдан улы болуы мүмкін. Арсеннің сіңірілуі және метаболизмі организмге зиян келтіруі мүмкін. Органикалық арсен көбірек улы бейорганикалық арсенге айналғанда, ол канцерогенезді, цитотоксикалықты (жасушаларға уытты) және генотоксикалықты (гендерде мутацияларды тудыратын) қоздырады.