Кіріспе
Швед астрономы Кнут Эмиль Лундмарк (14 маусым 1889 жылы Элвсбин, Швеция – 23 сәуір 1958 жылы Лунд, Швеция) – швед астрономы, астрономия профессоры және 1929 жылдан 1955 жылға дейін Лунд университетінің обсерваториясының директоры. Лундмарк астрономиялық білімін Уппсала университетінің обсерваториясында алған. Оның диссертациясы (1920) «Глобулярлық шоғырлар мен спиральді тұмандықтардың жұлдыздық жүйемен байланысы» деп аталды. 1920 жылдары АҚШ-тағы бірнеше обсерваторияда, негізінен Лик обсерваториясы мен Маунт-Уилсон обсерваториясында жұмыс істеді. Кнут Лундмарк галактикалар мен олардың қашықтығын зерттеудің қазіргі заманғы әдістерін дамытқан пионерлердің бірі болды. Ол галактикалардың біздің галактикамыз – Құс жолына жақын емес, алыстағы жұлдыздық жүйелер екенін бірінші болып болжағандардың қатарында болды. 1919 жылы ол М31 – Андромеда галактикасына дейінгі қашықтықты М31-де табылған жаңа жұлдыздардың (нова) шамасын, жақын маңдағы белгілі қашықтықтағы жұлдыздармен салыстырып, 650 000 жарық жылы (қазіргі мәннен шамамен төрттен бір бөлігі) деп өлшеді. Лундмарктің жұмысы кейіннен тұмандықтар галактикалар ма, әлде жарқыраған газдың жиынтығы ма деген тақырыптағы танымал Ұлы пікірталасқа үлкен үлес қосты. Лундмарк сондай-ақ галактикалардағы жарық таралуын зерттеді және бұл таралуды галактикалар көп мөлшерде жарықты тосып тұратын қара бұлттарды қамтыса ғана дұрыс түсіндіріле алатынын анықтады. Ол 1930 жылдардан бастап Швециядағы кәсіби астрономдар арасында танымал астрономия туралы жазушы ретінде танылды. Ол швед ұлттық радиосында танымал астрономия және ғылым тарихы туралы бағдарламалармен жиі пайда болды. Ол шведтердің бірнеше буынын астрономияға қызықтырып, оған деген қызығушылықтарын арттырды. Айдағы Лундмарк кратері және 1334 Лундмарка астероиді оның құрметіне аталған. Вольф-Лундмарк-Мелотт галактикасы Лундмарк, Макс Вольф және Филиберт Жак Мелотттың есімдерімен аталады. Лундмарк жаңа жұлдыздар каталогы бойынша жасаған маңызды еңбегі үшін қытай астрономдарының арасында да кеңінен танымал.
Knut Emil Lundmark (14 June 1889 in Älvsbyn, Sweden – 23 April 1958 in Lund, Sweden), was a Swedish astronomer, professor of astronomy and head of the observatory at Lund University from 1929 to 1955. Lundmark received his astronomical education at the observatory of Uppsala University. His dissertation (1920) was titled: The relations of the globular clusters and spiral nebulae to the stellar system. During the 1920s he worked at several observatories in the USA, mainly the Lick Observatory and the Mount Wilson Observatory. Knut Lundmark was one of the pioneers in the modern study of the galaxies and their distances. He was one of the first to suspect that the galaxies are remote stellar systems at vast distances and not nearby objects belonging to our own galaxy, the Milky Way. In 1919 he measured the distance to M31 – the Andromeda Galaxy, to 650,000 light years (about a fourth of the present day value) using magnitudes of novae found in M31 and comparing them to nearby ones with known distances. Lundmark's work contributed to the later famous Great Debate over whether nebulae were galaxies or concentrations of glowing gas. Lundmark also studied the light distribution in the galaxies, and discovered that the distribution could only properly be explained if the galaxies contained vast amounts of light blocking dark clouds. He was the leading writer of popular astronomy among the professional astronomers in Sweden from the 1930s and onwards. He also often appeared in the Swedish national radio with programs on popular astronomy and the history of science. He made generations of Swedes fascinated and interested in astronomy. The lunar crater Lundmark and the minor planet 1334 Lundmarka were named after him. The Wolf Lundmark Melotte Galaxy is named after Lundmark, Max Wolf and Philibert Jacques Melotte. Lundmark is also widely known by Chinese astronomers as his great work on the catalogue of novae.
Қара зат
1930 жылы табылған жаңа басылым Кнут Лундмарк ғаламның біз көре алатыннан әлдеқайда көп массадан тұруы керектігін алғаш рет түсінгенін көрсетеді, бұл қазір қара материя деп белгілі.