Кіріспе
Жұлдыздар аралық бұлт – біздің және басқа галактикалардағы газ, плазма және шаңның жинақылануы. Басқаша айтқанда, жұлдызаралық бұлт – галактикадағы жұлдыз жүйелері арасындағы кеңістіктегі материя мен сәулеленуден құралған, жұлдызаралық ортаның орташа тығыздықтан жоғары аймағы. Бұлттың тығыздығына, мөлшеріне және температурасына қарай, оның сутегі бейтарап күйде болуы мүмкін, бұл H I аймағын құрайды; иондалған немесе плазма күйінде H II аймағын құрайды; немесе молекулалық, олар жай ғана молекулалық бұлттар, кейде тығыз бұлттар деп аталады. Бейтарап және иондалған бұлттар кейде диффузиялық бұлттар деп те аталады. Жұлдызаралық бұлт, қызыл алып жұлдыздың өмірінің соңғы сатыларындағы газ және шаң бөлшектерінен пайда болады.
An Interstellar Cloud is generally an accumulation of gas, plasma, and dust in our and other galaxies. Put differently, an interstellar cloud is a denser than average region of the interstellar medium, the matter and radiation that exists in the space between the star systems in a galaxy. Depending on the density, size, and temperature of a given cloud, its hydrogen can be neutral, making an H I region; ionized, or plasma making it an H II region; or molecular, which are referred to simply as molecular clouds, or sometime dense clouds. Neutral and ionized clouds are sometimes also called diffuse clouds. An interstellar cloud is formed by the gas and dust particles from a red giant in its later life.
Химиялық құрамы
Жұлдызаралық бұлттардың химиялық құрамы олар шығаратын электромагниттік сәулеленуді зерттеу арқылы анықталады, және біз олардан – радио толқындарынан көрінетін жарыққа дейін, электромагниттік спектрдегі гамма сәулелеріне дейін – аламыз. Ірі радиотелескоптар электромагниттік сәулеленудің белгілі бір жиіліктерінің аспандағы қарқындылығын сканерлейді, бұл жиіліктер нақты молекулалардың спектріне тән. Кейбір жұлдызаралық бұлттар суық болып келеді және ұзын толқынды электромагниттік сәулелену шығарады. Осы молекулалардың таралуын картаға түсіру арқылы бұлттардың әртүрлі құрамын түсінуге болады. Ыстық бұлттарда көбінесе көптеген элементтердің иондары болады, олардың спектрін көруге және ультракүлгін сәулелерде байқауға болады. Радиотелескоптар картадағы бір нүктеден жиіліктерді сканерлеп, әр түрлі молекулалардың қарқындылығын тіркеуге қабілетті. Жиіліктердің ең жоғары деңгейі бұлтта осы молекуланың немесе атомның көп екенін көрсетеді, ал осы деңгейдің биіктігі оның құрамындағы салыстырмалы пайызбен пропорционалды.
Жұлдыздар арасындағы бұлттарда күтпеген химиялық заттар анықталды
Соңғы уақытқа дейін жұлдызаралық бұлттардағы реакциялардың жылдамдығы өте төмен болады деп есептелді, бұлттардың төмен температурасы мен тығыздығының салдарынан өнімдердің мөлшері азын ғана құрайды. Дегенмен, ғалымдар осы жағдайларда таба алмайтындай күткен формальдегид, метанол және винил спирті сияқты органикалық молекулалар спектрде байқалды. Мұндай заттарды жасауға қажетті реакциялар ғалымдарға жердегі және жердегі зертханалардағы әлдеқайда жоғары температура мен қысымда ғана белгілі. Олардың табылуы жұлдызаралық бұлттардағы химиялық реакциялар күдікпен салыстырғанда жылдамдап өтетінін көрсетеді, бұл жердегі органикалық химияға беймәлім газ фазасындағы реакциялар болуы мүмкін. Бұл реакциялар CRESU экспериментінде зерттеледі. Жұлдызаралық бұлттар сонымен қатар ғарыштағы металдардың болуын және олардың арақатынасын зерттеу ортасын ұсынады. Бұл элементтердің болуы мен пропорциялары оларды өндірудің механизмдері туралы теорияларды дамытуға көмектеседі, әсіресе олардың арақатынасы жұлдыздарда термоядролық синтез нәтижесінде пайда болатын күтілетін арақатынастардан өзгеше болғанда, және осылайша ғарыштық сәулелердің шашырауы сияқты басқа да мүмкіндіктерді ұсынады.
Жоғары жылдамдықты бұлт
Бұл жұлдызаралық бұлттардың жылдамдығы Көше жолының айналысымен түсіндірілетіннен артық. Анықтама бойынша, мұндай бұлттардың vlsr көрсеткіші 90 км/с-тан жоғары болуы тиіс, мұнда vlsr – жергілікті стандартты тынығу жылдамдығы. Олар негізінен бейтарап сутегінің 21 см толқыны арқылы анықталады және әдетте Көше жолындағы жұлдызаралық бұлттарға қарағанда ауыр элементтердің мөлшері аз болады. Бұл ерекше бұлттарды түсіндіруге бағытталған теориялар галактиканың қалыптасуынан қалған материалдарды, немесе басқа галактикалардан немесе Жергілікті топқа жататын денелерден тартылып алынған материяны қамтиды. Соңғысының мысалы – Магеллан ағыны. Бұл бұлттардың пайда болуын анықтау үшін олардың қашықтығы мен металдық құрамын жақсырақ түсіну қажет. Жоғары жылдамдықты бұлттар HVC префиксімен белгіленеді, мысалы, HVC 127 41 330.