Кіріспе
Пуэрто-Риколық боксшы Эдвин "Чапо" Росарио Ривера (15 наурыз 1963 – 1 желтоқсан 1997) – 1979 жылдан 1997 жылға дейін кәсіби бокспен айналысқан пуэрторикалық боксшы. Ол екі салмақ санатында әлем чемпионы атанды: 1983 жылдан 1984 жылға дейін WBC жеңіл салмақ белбеуін, 1986 жылдан 1990 жылға дейін екі рет WBA жеңіл салмақ белбеуін және 1991 жылдан 1992 жылға дейін WBA супер жеңіл салмақ белбеуін ұстады. Росарио 2006 жылы Халықаралық бокс даңқы залына енгізілді.
Edwin "Chapo" Rosario Rivera (ˈeðwin roˈsaɾjo; March 15, 1963 – December 1, 1997) was a Puerto Rican professional boxer who competed from 1979 to 1997. He is a world champion in two weight classes, having held the WBC lightweight title from 1983 to 1984, the WBA lightweight title twice between 1986 and 1990, and the WBA super lightweight title from 1991 to 1992. Rosario was posthumously inducted into the International Boxing Hall of Fame in 2006.
Ерте өмір және мансап
Эдвин Росарио Пуэрто-Риконың солтүстік жағалауындағы өте кедей «барио» - Тоа Бахадағы Канделярия «бариосында» дүниеге келді. Росарионың ағасы Папо кәсіпқой боксшы болып, үміттендіретін мансапты бастады. Эдвин мен Папо Антонио Росарио мен Элизабет Ривераның ұлдары еді. Олардың үш қарындасы да болды. Оның бокс менеджері және жаттықтырушысы (тренері) Мэнни Сиака аға, Эдвин Росарионың талантын 8 жасында байқаған. Ағасы Паподан шабыттанған, бокс әлемінде «Чапо» Росарио деп танылған ол, аматор бокста жарқын карьера жасады.
Кәсіби бокс карьерасы
Чапоның ағасы Папо кәсіби боксқа түскеннен кейін екі жыл өткен соң күтпеген жерден қайтыс болды, себебі есірткіге байланысты деген қауесет бар. Росарио әлем чемпионы атанып, бауырының естелігін мәңгі есте қалдыруды көздеді. Ол жас Эззард Чарльз бен Эдвин Вируетті үлкен нокаутпен жеңді. 1982 жылғы қаңтарда Лас-Вегаста өткен Бенитес-Дюран жекпе-жегінің алдында Чарльзды үш раундта жеңді. Вируетті де үш раундта жеңді; бұл қарсылас Роберто Дюранмен 25 раунд бокс шайқасып, оның ішінде жеңіл салмақтағы әлем чемпионатында нокаутқа түспеген еді. Росарио ең соңында 21–0 есебімен, 20 нокаутпен жеңіске жетті. Бұл Майамиде Әлемдік бокс кеңесінің (WBC) жеңіл салмақтағы чемпионы Алексис Аргуэлломен титул үшін жекпе-жек өткізу мүмкіндігін тудырды. Бірақ Аргуэлло салмақ санатын жоғарылатып, жасөспірімдер арасындағы орта салмақтағы чемпион Аарон Прайорға қарсы шығу үшін титулынан бас тартты.
Бокс шебері
Аргуэлло дивизиондарды жылжыта отырып, Росарио 1983 жылғы 1 мамырда Мексикалық Хосе Луис Рамиреспен бос WBC жеңіл салмақтағы титулы үшін жұдырықтасты. Росарио жекпе-жектің бірінші жартысында басымдық танытқандай болды, бірақ жекпе-жектің соңына қарай шаршап, нәтиже тым жақын болды. Төрешілер, сондай-ақ көпшілік көрермендер Росарио жеңіске жету үшін жеткілікті жұмыс істегенін сезінді. Ол барлық 3 төрешінің бағалауынша 115–113 есебімен жеңіл салмақтағы әлем чемпионы атанды. Росарио жекпе-жектің барысында қолына жарақат алды және ота жасату қажет болды, бұған Дүниежүзілік бокс кеңесі рұқсат берді. 1984 жылға дейін ол рингке оралмады. Алғашқы қорғанысында ол Роберто Элизондомен кездесті, ол бұрынғы әлем чемпионатында Аргуэлломен 7 раундқа дейін төтеп берген және оған қиын жекпе-жек сыйлайды деп күтілді. Росарио Элизондоны бір раундта нокаутқа жіберді. Хауард Дэвис-младший күшті қарсылас болды – Дэвис-младший жекпе-жектің соңына дейін барлық бағалау карталары бойынша алда болды, бірақ Росарио оны екінші рет құлатты және айырмашылықпен жеңіліске ұшыратты. 1984 жылғы 3 қарашада Сан-Хуан, Пуэрто-Рикода Рамиреспен реванш өтті. Росарио бірінші раундта Рамиресті бір рет, екінші раундта тағы бір рет құлатты, бірақ қарсыласы төртінші раундта техникалық нокаутпен Росарионың титулын тартып алды. Бұл Росарионың алғашқы жеңілісі болды. Көптеген жанкүйерлер оның толыққанды қалпына келмегенін сезінді, бірақ ол тағы үш чемпионатты жеңіп алды. Росарио Лондон қаласында болашақ әлем чемпионы Фрэнки Рэндаллға қарсы жекпе-жекте жеңіске жетті. Ол титулды қайта иелену мүмкіндігін күту үшін тағы бір жыл күтті. 1986 жылғы 13 маусымда Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде әлем чемпионы Гектор "Мачо" Камачомен жұдырықтасты. Жекпе-жек HBO телеарнасынан тікелей эфирде көрсетілді, және Росарио бесінші раундта Камачоны қатты шайқап, соңында қайта күш жинаса да, Камачо ортаңғы раундтарды жеңіп алды. Төрешілер айырмашылықпен Камачоның жеңісін жариялады. Бұл жекпе-жектің тым жақын болғанына байланысты WBA Росариоға Ливингстон Брамблға қарсы күресуге мүмкіндік берді. Росарио Майамиге барып, екінші раундта нокаутпен Брамблды жеңіп, екінші рет жеңіл салмақтағы әлем чемпионы атанды. Оның жекпе-жектен кейін қолын көтеріп тұрған позы келесі айдағы The Ring журналының мұқабасына айналды – Росарионың ағылшын тіліндегі нұсқасының мұқабасында пайда болған жалғыз рет. Росарио Чикагода Пуэрто-Риколық Хуан Назариоға қарсы сегізінші раундта нокаутпен WBA жеңіл салмақтағы титулын қорғады. Росарионың келесі қорғанысында ол 1987 жылғы 21 қарашада Лас-Вегаста WBC супер қауырсын салмақтағы титулын иеленуші Хулио Сесар Чавеске қарсы шықты. Чавес Росарионың титулы үшін күресу үшін салмақ дәрежесін жоғарылатты және жеңіл салмақтағы чемпионды жеңді. Оныншы раундта Росарионың сол көзі толығымен жабылды. Оң көзі ісіп, мұрыны мен аузынан қан кетіп жатты. Төреші Ричард Стил Росарионың командасының өтініші бойынша он бірінші раундтың 2:38-де жекпе-жекті тоқтатты. Жекпе-жек тоқтатылған кезде Росарио төрешілердің бағалау карталары бойынша төмендегідей ұпайлармен қалып қойды: Джерри Рот: 98–92. Боб Уотсон: 99–91. Альберт Трамари 100–92 (2 раунд тең). Росарио жеті ай бойы белсенді болмады, содан кейін келесі жекпе-жектерінде 7–0 есебімен 6 нокаутпен жеңіске жетті. 1989 жылы Чавес титулды босатқаннан кейін Росарио қайта оралып, тағы да жеңіп, чемпиондықтың перспективасы Энтони Джонсты жеңді. Росарио үш рет әлем чемпионы атанған ерлердің шағын тобына қосылды. Алайда бұл жолы ол титулды ұзақ уақыт сақтай алмады. 1990 жылы Мадисон Сквер Гарденде Назариоға реванш өткізгенде, сегізінші раундта жарақаттарға байланысты жеңіліске ұшырады. Росарио жасөспірімдер арасындағы орта салмаққа көтеріліп, Сакраментодағы Арко Аренада әлем чемпионы Лорэто Гарзаны үш раундта жеңіп, 4-ші рет әлем чемпионы атанды. Алайда жеке мәселелер оның үстінен басып өтті. 1992 жылғы 10 сәуірде Мексика қаласында жапондық Акинобу Хиранакаға қарсы алғашқы қорғанысында бірінші раундта техникалық нокаутпен жеңілді. Кейіннен ол Фрэнки Рэндаллға қарсы реванш жекпе-жегінде жеті раундта техникалық нокаутпен жеңіліске ұшырады.
Кейінгі мансабы және өлімі
Росарио бокс сахнасынан жоғалып кетті. Бірнеше жыл өткен соң, ол супермаркеттен сыра ұрлағаны үшін қамауға алынып, БАҚ назарына ілікті. Ол таза өмір сүруге серт беріп, осы мақсатқа жету үшін арнайы бағдарламаға қатысты. 1997 жылы ол екі жекпе-жекте жеңіске жетіп, содан кейін Пуэрто-Риконың Баямон қаласында Никарагуалық Роджер Бенито Флоресті 12 раундта жеңіп, Кариб теңізінің велтер салмағы бойынша чемпионы атанды. Бұрын HBO арнасында жиі көрсетілетін Росарио, енді теледидарда көрсетілмейтін шағын жарыстарда өнер көрсетіп жүрді. Флоресқа қарсы жеңісінен кейін ол Оскар Де Ла Хойяның велтер салмағындағы қарсыластарының тізімінде 10-орынға ие болды, бұл оны қайтадан әлем чемпионы атануға мүмкіндік берді. Ол Мэдисон Сквер Гарденде Санфорд Риксті жеңді. 1997 жылдың 25 қыркүйегінде өткен соңғы жекпе-жегінде Росарио Баямонда Харольд Беннетті екі раундта нокаутқа жіберді. Ол тағы бір жекпе-жек өткізбей қайтыс болды. 1997 жылдың 1 желтоқсанында Росарио бұрынғы әйелі мен төрт қызының үйіне барып, бірақ бір сағаттан кейін денсаулығы нашарлағанын айтып, сапарын қысқартты. Үйіне қайтып келген соң, оның әкесі төсегінде өлі қалған күйде тапты. 1997 жылдың 1 желтоқсанында оның өкпесіне сұйықтық жиналып, аневризмадан қайтыс болғаны анықталды. Дәрігерлер оның бұрынғы есірткі мен алкогольге тәуелділігі осының себебі болуы мүмкін екенін айтты. Оның жерлеу рәсіміне көптеген танымал адамдар мен мемлекеттік қайраткерлер қатысты, ал табын көтерушілердің қатарында Пуэрто-Рикодан келген әлемдік бокс чемпиондары болды. Жерлеу рәсіміне 5000-нан астам адам келді немесе үйлерінен табутты жерлеу үйінен зиратқа апарып бара жатқанда бақылады.
Кәсіби бокс жазбасы
Жоқ. (Нөмір)НәтижеЖазылымҚарсылас түріРаунд, уақытКүніЖасОрналасқан жерЕскертулер53Жеңіс47–6Гарольд БеннеттKO2 (10)25 қыркүйек 199734 жыл, 194 күн52Жеңіс46–6Сэнфорд РиксKO8 (8), 23 тамыз 199734 жыл, 161 күн51Жеңіс45–6Роджер ФлоресPTS1217 шілде 199734 жыл, 124 күн50Жеңіс44–6Кэлвин МудиDQ3 (8), 7 маусым 199734 жыл, 84 күн49Жеңіс43–6Морис РоберсонTKO4 (10), 22 мамыр 199734 жыл, 68 күн48Жеңіліс42–6Фрэнки РэндаллTKO7 (10), 30 қаңтар 199329 жыл, 44 күн47Жеңіс42–5Джордж КеллманTKO5 (10)11 тамыз 199330 жыл, 149 күн46Жеңіліс41–5Акинобу ХиранакаTKO1 (12), 10 сәуір 199229 жыл, 26 күн45Жеңіс41–4Лорето ГарзаTKO3 (12), 14 маусым 199128 жыл, 91 күн44Жеңіс40–4Дуэйн СвифтMD1023 тамыз 199027 жыл, 161 күн43Жеңіліс39–4Хуан НазариоRTD8 (12), 4 сәуір 199027 жыл, 20 күн42Жеңіс39–3Энтони ДжонсTKO6 (12), 9 шілде 198926 жыл, 116 күн41Жеңіс38–3Ларри БенсонRTD5 (10)16 наурыз 198926 жыл, 1 күн40Жеңіс37–3Хесус ГаллардоTKO8 (10), 9 ақпан 198925 жыл, 34 күн39Жеңіс36–3Хуан МинаяKO4 (10), 27 қазан 198825 жыл, 226 күн38Жеңіс35–3Фелипе АнгулоTKO2 (10)3 қыркүйек 198825 жыл, 172 күн37Жеңіс34–3Рафаэль ГандарильяTKO3 (10), 11 тамыз 198825 жыл, 149 күн36Жеңіс33–3Хавьер СернаKO1 (10), 31 шілде 198825 жыл, 138 күн35Жеңіс32–3Рамиро ЛосаноTKO3 (10)2 маусым 198825 жыл, 79 күн34Жеңіліс31–3Хулио Сезар ЧавесTKO11 (12), 21 қараша 198724 жыл, 251 күн33Жеңіс31–2Хуан НазариоKO8 (15), 11 тамыз 198724 жыл, 149 күн32Жеңіс30–2Роджер БраунKO2 (10), 7 наурыз 198723 жыл, 8 күн31Жеңіс29–2Ливингстон БрэмблKO2 (15), 26 қыркүйек 198623 жыл, 195 күн30Жеңіліс28–2Эктор КамачоSD1213 маусым 198623 жыл, 90 күн29Жеңіс28–1Роке МонтойяKO7 (10), 27 желтоқсан 198522 жыл, 287 күн28Жеңіс27–1Фрэнки РэндаллPTS1016 маусым 198522 жыл, 93 күн27Жеңіс26–1Альберто РамосKO2 (10), 15 сәуір 198522 жыл, 31 күн26Жеңіс25–1Эдуардо ВальдесTKO3 (10), 13 наурыз 198521 жыл, 2 күн25Жеңіліс24–1Хосе Луис РамиресTKO4 (12), 3 қараша 198421 жыл, 233 күн24Жеңіс24–0Говард Дэвис мл. SD1223 маусым 198421 жыл, 100 күн23Жеңіс23–0Роберто ЭлизондоTKO1 (12), 17 наурыз 198421 жыл, 2 күн22Жеңіс22–0Хосе Луис РамиресUD121 мамыр 198320 жыл, 47 күн21Жеңіс21–0Эдвин ВируэтTKO3 (10), 30 мамыр 198219 жыл, 76 күн20Жеңіс20–0Деннис КуимайюсиTKO1 (10), 21 наурыз 198219 жыл, 6 күн19Жеңіс19–0Эззард Чарльз АдамсKO3 (10), 30 қаңтар 198218 жыл, 44 күн18Жеңіс18–0Эрнесто ЭррераKO3 (10), 10 желтоқсан 198118 жыл, 270 күн17Жеңіс17–0Роберто ГарсияKO2 (10), 14 қараша 198118 жыл, 244 күн16Жеңіс16–0Джеймс МартинесUD1016 қыркүйек 198118 жыл, 185 күн15Жеңіс15–0Родриго АгирреKO8 (10), 18 шілде 198118 жыл, 125 күн14Жеңіс14–0Рефухио РохасKO2 (10), 25 маусым 198118 жыл, 102 күн13Жеңіс13–0Хосе РесендесTKO6 (8), 23 мамыр 198118 жыл, 69 күн12Жеңіс12–0Тони ТрисTKO4 (10)10 сәуір 198118 жыл, 26 күн11Жеңіс11–0Хавьер ФлоресTKO9 (10), 22 тамыз 198017 жыл, 160 күн10Жеңіс10–0Хосе Луис ЛараTKO2 (10)7 шілде 198017 жыл, 114 күн9Жеңіс9–0Паскуаль ПоланкоTKO4 (10)10 наурыз 198016 жыл, 5 күн8Жеңіс8–0Леопольдо ФриасKO2 (8)18 ақпан 198016 жыл, 26 күн7Жеңіс7–0Панчо МулеттаKO2 (8)22 қыркүйек 197916 жыл, 191 күн6Жеңіс6–0Джеймс СоуэллKO2 (8)1 тамыз 197916 жыл, 139 күн5Жеңіс5–0Хосе ВильегасRTD5 (8)20 шілде 197916 жыл, 127 күн4Жеңіс4–0Хулио МирандаKO4 (8)12 мамыр 197916 жыл, 58 күн3Жеңіс3–0Энрике МальдонадоKO3 (8)27 наурыз 197916 жыл, 12 күн2Жеңіс2–0Хуан КароKO1 (8)4 наурыз 197915 жыл, 11 күн1Жеңіс1–0Хорхе ОртегаKO2 (8)3 наурыз 197915 жыл, 12 күн
Мұра мен құрмет
Ол бір дивизионда үш әлем чемпионатын жеңіп алды. 2006 жылдың 12 қаңтарында Росарио Халықаралық бокс даңқы залына енгізілді, ол осы залға енгізілген алтыншы пуэрто-риколық боксшы болды. Ring Magazine журналының мәліметінше, Эдвин Росарио "Барлық уақыттардағы ең үздік 100 соққышы" тізімінде 36-шы орында тұр.