Кіріспе

Солтүстік Каролинадағы тау – бұл тау, коммерциялық емес көрікті орын және Солтүстік Каролина штатының Линвилл қаласына жақын орналасқан мемлекеттік паркі. 1812 метр (5946 фут) биіктігімен, ол Аппалач тауларының ірі тізбектерінің бірі – Блю Ридж тауларының шығыс беткейіндегі ең биік шың. (Жақын орналасқан Митчелл тауы – Миссисипи өзенінің шығысындағы ең биік шың, ол батыс беткейде орналасқан.) Блю Ридж Парквей таудың оңтүстік жағынан өтеді және жақын маңдағы Әжелер шатқалынан да өтеді. Ол Эйвери, Колдуэлл (ең биік нүктесі) және Ватуга (ең биік нүктесі) округтерінің қиылысында орналасқан.

Жеке меншік дәуірі

2008 жылға дейін Әке тауы жеке меншікте болды және табиғат қорығы мен туристік орталық ретінде жұмыс істеді. Ол әлі күнге дейін Америкадағы ең биік, 1952 жылы Хью Мортон салған, бір шақырымнан астам биіктіктегі серіппелі көпірмен танымал. Көпір таудың екі тау шыңын байланыстырады және жоғары жел кезінде шайқалуға бейім болғандықтан "серіппелі" көпір деп аталады. Мортон тауды атасынан мұра етіп алып, туристік нысандарды дамытты. Ол 2006 жылдың 1 маусымында 85 жасында дүние салды. Мортонның қазасынан кейін ол өзінің барлық фотосуреттерін, оның ішінде Әке тауының, Милдред аюдың және тау өмірінің көптеген басқа да жақтарын Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хиллдегі мұражайына сыйлады.

Әке тау мемлекеттік паркі

2008 жылдың 29 қыркүйегінде Солтүстік Каролина штатының губернаторы Майк Исли штаттың Мортон отбасынан 12 миллион долларға «Әке тауының» дамытылмаған бөліктерін сатып алуға келіскенін жариялады. Бұл аудан Солтүстік Каролина штатының мемлекеттік парктері жүйесіне қосылды, Солтүстік Каролинаның 34-ші мемлекеттік паркі атанды. Мортон отбасы «Әке тауының қорғау қоры» (Grandfather Mountain Stewardship Foundation) қорын құрды, оның арқасында саяжай білім беру мақсатындағы табиғи парк ретінде өз қызметін жалғастырады. «Әке тауы» мемлекеттік паркі ресми түрде 2009 жылы құрылды. Мемлекеттік паркті құрайтын таудың «жабайы» (backcountry) бөлігі қазір тұрақты түрде (қолайлы ауа райы болғанда) мемлекеттік парк рейнджерлері және басқа да мемлекеттік құқық қорғау органдарының қызметкерлерімен патрульделеді. Сатып алу келісімінің шарты бойынша штат таудың «жабайы» деп аталатын бөлігіне толық құқық алды, сонымен қатар таудың қалған «көңіл көтеру бөлігіне» (attraction side) қатысты консервациялық жеңілдіктер мен бірінші кезекте сатып алу құқығын иеленді. Мортон отбасы сондай-ақ жаңа коммерциялық емес ұйым құруға және оған аттракционның меншік құқығын беруге келісті. Бұл келісімге штаттың таудың барлық бөлігіне ие болудың орнына балама ретінде келді, себебі «Әке тауындағы» кейбір дәстүрлі іс-шаралар мемлекеттік паркті басқару саясатына қайшы келеді. 2011 жылдың 18 қыркүйегінде парк NC 105 тас жолындағы «Профильді жолдың» басынан 5 шақырым қашықтықта орналасқан алғашқы кеңсе аймағының салтанатты ашылуына арналған шара өткізді.

" Әке тау басқару қоры "

Grandfather Mountain Stewardship Foundation – Мортон отбасы 2009 жылы Солтүстік Каролина штатының Линвилл қаласындағы Grandfather Mountain көркем саяжайының жұмысын жүзеге асыру үшін құрған 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым. Фонд шамамен 720 акр жерді басқарады, оның ішінде Бір Мильдік Қыбыла Көпірі, Табиғат мұражайы және Жануарлардың өмір сүру орталары бар. Билеттер мен сувенирлер сатудан түскен барлық табыс Grandfather Mountain-ды сақтауға және оның кереметтерімен бөлісуге жұмсалады, бұл келушілердің табиғатқа деген құрметін арттырып, Жерді ақылмен пайдалануға шақырады. Grandfather Mountain Stewardship Foundation ұйымының 2014 жылы қабылданған миссиясы: "Қонақтарға Grandfather Mountain-ның кереметтерін зерттеуге, түсінуге және бағалауға көмектесу арқылы табиғи әлемді сақтауға ұмтылу". Фондтың басқаруын жеті мүшеден тұратын Директорлар кеңесі жүзеге асырады, ол өз кезегінде Grandfather Mountain саяжайының басшылығы мен қызметкерлерін жұмысқа тартады.

Физикалық ерекшеліктері

Әке тауы теңіз деңгейінен 5964 фут биіктікте көтеріледі, және айтарлықтай биіктік көтерілуіне байланысты тау 16 түрлі экологиялық қауымдастықтарға ие. Тау өзінің құнарлы ландшафтымен танымал, және көптеген жасырын үңгірлер мен маңызды жартастарға толы. Grandfather Mountain "ең жоғары жел жылдамдықтарын" бастан өткергені хабарланды, расталмаған жылдамдықтар 90 градустан асып кеткен. Жақында Grandfather Mountain желді өлшеу құралдарын жаңартты, бұл жоғары жел жылдамдықтары туралы дауды шешуге көмектеседі. Бірақ, жаңа құралдар тартымды орынның аспалы көпіріне орналастырылған. Жаңа аспаптар таудың ең жоғары жел жылдамдықтарын тіркемеуі мүмкін, себебі тау жабдықтың қазіргі орналасқан жерінен 684 футқа тік көтеріледі. Таудың негізгі массиві (тізбегі) шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған, және төрт атаулы шыңы бар: Каллоуэй шыңы (5964 фут), Аттик терезесі шыңы (5949 фут), Макрей шыңы (5844 фут), және Линвилл шыңы (5295 фут). Каллоуэй және Аттик терезесі шыңдарына қарағанда төмен болса да, Макрейге солтүстік және оңтүстік жақтан қиын және ашық жолмен жету қиын. Әке тауынан екі өзен бастау алады: шығысқа қарай ағатын Линвилл өзені, және батысқа қарай ағатын Ватауга өзені. Әке тауының беткейлерінен көптеген кішігірім арналар басталады, олардың ішінде: Жоғарғы Бун Форк, Кіші Уилсон Крик, Уилсон Крик (Солтүстік Каролина), Стак Рок Крик және басқалары. Әке тауының үстінде, Солтүстік Каролинадағы 5000 футтан жоғары көптеген тау шыңдары сияқты, Оңтүстік Аппалачия шыршасының "арал" ормандығы өседі. Орман 20-шы ғасырда бальзамдық жүннің зиянкесінің енгізілуінен көптеген жерлерде жойылғанмен, осы биоманың қалдықтары әлі де Әке тауында сақталған. Бұл шырша ағаштарының көптеген түрлері батыстан соғатын күшті желдің әсерінен мұңға айналған. Бұл "тау басындағы арал" биомаларында шыршалардан басқа, биік жерде өмір сүруге бейімделген көптеген өсімдіктер мен жануарлар үшін құнды және қауіп төндіретін орта бар.

Қол жеткізу

Таудың туристік аймағына, оның ішінде Mile High Swinging Bridge көпіріне, Grandfather Mountain кіру жолы арқылы кіруге болады. Кіру төлемдері бас қақпада қабылданады. Күздің соңында, қыста және көктемде жиі болатын қолайсыз ауа райының салдарынан, кейде аттракционның бір бөлігі немесе толығымен жабылуы мүмкін. Қазіргі уақытта мемлекеттік саябақ ретінде белгіленген "жабайы" аймақта жаяу серуендеу мен кемпинг тегін; қажетті рұқсаттар барлық бағыттарда қолжетімді. Дегенмен, аттракцион арқылы саябаққа кіру немесе одан шығу ниетіндегілер кіру төлемін төлеуі керек. Бұрын, таудың барлығы жеке меншікте болған кезде, жаяу жүргіншілер мен кемпингке шығушылар төлем төлеуге міндетті болды. Саябақтың ережелерін мемлекеттік саябақ рейнджерлері қадағалайды. Көптеген биік орналасқан кемпингтерде жоғары желдің болуына байланысты от жағуға тыйым салынған. Таудағы 11 бағыттың қиындық деңгейі әртүрлі – орманды аралаудан бастап, АҚШ-тың шығысында кездесетін ең қиын және қарқынды жаяу жүрулерге дейін. Шығыс жаққа қарайғы бағыттарға Boone Fork тұрақ орнынан, Blue Ridge Parkway тас жолының 300 шақырымдық белгісінен кіруге болады. Қыс айларында тас жол жабық болған жағдайда, бұл бағытқа Serenity Farm шаруашылығынан басталатын Asutsi бағыты арқылы да кіруге болады. Calloway шыңына жетудің ең оңай шығыс жолы – Tanawha бағытынан Daniel Boone Scout бағытына өту. Бұл тау беткейіндегі екі үлкен бекітілген баспалдақтан тұрады. Балама ретінде, тік бірақ көрікті Cragway бағыты бар, ол тасты және қиыршық тасты, бірақ Boone Fork ойпатының немесе "дәрілік аңғардың" тамаша көрінісін ұсынады. Батыс жаққа қарайғы бағыттарға NC 105 тас жолымен, NC 184 тас жолымен қиылысып, солтүстікке қарай 0,7 мильдей жерде орналасқан жерден кіруге болады. Мұнда сары әріптермен жазылған "Profile Parking" деген ағаш белгі орнатылған. Бұл Profile бағытына сілтеме жасайды, ол Calloway шыңынан оңтүстікке қарай 0,4 миль, Attic Window шыңынан солтүстікке қарай 0,8 миль жерде Grandfather бағытымен қиылысқанша 3,1 миль бойына үздіксіз көтеріледі. Бұл бағыт өтеді, ол адам бетінің пішінін еске түсіретін тау жынысынан аты шыққан "Профильдік көрініс" деп аталады. Grandfather бағыты Calloway шыңы мен Swinging Bridge (Linville шыңы) арасындағы 2,4 мильдік қыраттан өтеді, сондай-ақ Attic Window және MacRae шыңдарына жетеді. Бұл бағыт аймақтағы ең қиын және техникалық бағыттардың бірі болып есептеледі. Маңызды биіктік көтерілуі мен төмендеуінен басқа, бағыттың жағдайына жиі жоғары жел, бірнеше үлкен жартастарға жақындық, жарылған тастардан өту және бекітілген баспалдақтар мен кабельдермен көмектесілген көптеген өткелдер кіреді. Бұл 2,4 мильдік қашықтық әдетте қалыпты жаяу жүру жылдамдығынан кемірек жылдамдықпен жүріледі. Қолайлы ауа райы болған жағдайда бұл бағыт қиын деңгейдегі бағытқа жатады. Жаман ауа райында (қыс айларында және көктемнің көп бөлігінде) мұз қабығының пайда болуы, қар жиналуы, көрінудің нашарлауы және желдің суық факторларының жоғары болуына байланысты бұл бағытқа тәжірибелі және сарапты жаяу жүргіншілер ғана баруы керек. Маңыздысы, 2011 жылдың басында мемлекеттік саябақ қызметі MacRae шыңына бағытты жапты, бұл жеке меншікте болған кезде сирек кездесетін жағдай. Жабылу туралы хабарламада заң бұзушыларға NC General Statutes кодексінің бір бөлімі бойынша қудалау туралы ескерту берілген.

Көрікті жерлер

Солтүстік Америкадағы ең ірі тау ойындарының бірі – «Грандфазер Маунтин Хайленд» ойындары әр жыл сайын осы жерде өткізіліп, әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді қызықтырады. Хайленд ойындары таудың маңына қоныстанған көптеген пионерлердің шотланд тегін құрметтеп, дәстүрлі шотланд ойындары мен музыкасын ұсынады. «Грандфазер Маунтин» ойындары, тамаша таулы жері (Шотландияны еске түсіретін) және келушілердің көп бөлігінің килт және басқа шотландтық киімдерін киюі себепті, АҚШ-тағы осындай шаралардың арасында «ең жақсысы» деп аталды. Бұл «кландардың ең ірі жиыны» болып саналады, өйткені осы шарада Солтүстік Америкадағы басқа кез келген шарадан көбірек әртүрлі отбасылық желілер өкілдік етеді. Таудың бірнеше шыңдарының біріне (Линвилл шыңына) дейін асфальтталған жол салынған, онда келушілер мұражайды, әйгілі «миль биіктігіндегі аспалы көпірді» және ашық күні 161 км-ге дейін көріністерді табады. Жақсы ауа райы болғанда Шарлотта қаласының көкжиегін де көруге болады. Көрініс сонымен қатар «Грандфазер Маунтин» гольф клубы мен демалыс орталығына да көз жеткізеді, ол «Грандфазер Маунтин» тауының етегінде орналасқан. Онда Эллис Мейплс жобалаған екі 18 тесікті гольф алаңы бар – біреуі чемпионаттық, екіншісі executive. Чемпионаттық алаң Каролинадағы ең жақсы таулық алаңдардың бірі ретінде үнемі бағаланады. Тауға қарай баратын жолда жануарларға арналған көрмелер мен демалыс аймақтары орналасқан. «Грандфазер Маунтин» қара аю, өзен сусарлары, пума, ақбас бүркіт және бұғы үшін алты түрлі экологиялық ортаға ие. Милдред аю 1968 жылы 2 жасында Атланта зообагынан «Грандфазер Маунтинға» келді. Оған «Артур Смит Шоуының» актері Ральф Смит ат қойды, ол Милдредті олардың әндерінің біріне түсірген. 1973 жылы Милдред үшін 2 акрлық орта құрылды. Милдред 1993 жылы 26 жасында қайтыс болды. 1940 жылғы су тасқынына дейін «Грандфазер Маунтин» және оның айналасындағы аймақтарға тар теміржол – Шығыс Теннесси және Батыс Солтүстік Каролина теміржолы (ET&WNC, «Tweetsie» деп лақапталған) қызмет көрсеткен. Теміржол тауды 20 ғасырдың басында саяхатшылардың танымал демалыс орнына айналдыруға көмектесті. 1994 жылғы «Форрест Гамп» фильміндегі бас кейіпкердің қисық тау жолында жүгірген көрінесі осы жерде түсірілді.

Климат

Әке тауының ылғалды континенттік климаты (Dfb) бар, ол Солтүстік Каролинаның көп бөлігінен салқын. Қыстары суық және қарлы, ал жаздары қоңырқай. Тау жыл бойы мол жауын-шашын алады, маусым және қыркүйек айларында жауын-шашын шамалы артады. Қардың орташа қалыңдығы ақпан айында 3 дюймге жетеді. Маусымның ең ерте және соңғы қар жауулары тиісінше 1964 жылдың 10 қыркүйегі мен 1967 жылдың 27 мамырында тіркелді.