633-ші эскадрилья: Соғыс фильмі

Кіріспе

1964 жылғы фильм

633-ші эскадрилья – Уолтер Грауман режиссерлік еткен, Клифф Робертсон, Джордж Чакирис және Мария Перши бас рөлдерде ойнаған 1964 жылғы соғыс фильмі. Сюжеті екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық истребитель-бомбардировщик эскадрильясының қимылдарына негізделген, бұл сюжет 1956 жылы бұрынғы Корольдік әуе күштері офицері Фредерик Э. Смит жазған сол аттас романға негізделген, ал ол роман өз кезегінде нақты RAF операцияларының бірнешеуінен шабыттанған. Фильмді Сесил Ф. Форд United Artists үшін Mirisch Productions UK еншілес компаниясы Mirisch Films-тің екінші фильмі ретінде түсірді. 633-ші эскадрилья – түсті және Panavision кең экранды форматта түсірілген алғашқы авиациялық фильм.

Сюжет

Норвегиялық қарсылық қозғалысының жетекшісі, Норвегия Корольдік теңіз күштерінің лейтенанты Эрик Бергман Ұлыбританияға барып, неміс V-2 зымыран отыны зауытының орналасқан жерін хабарлағаннан кейін, Корольдік әуе күштерінің 633-ші эскадрильясы оны жоюға тағайындалады. Эскадрильяға бұрынғы «Eagle Squadron» ұшқышы (АҚШ соғысқа кірер алдында Корольдік әуе күштерінде қызмет еткен америкалық) қанат командирі Рой Грант басшылық етеді. Зауыт ұзын, тар фьордтың соңында, көптеген зениттік артиллериялық қарулармен қатарласып, тік жардың астында орналасқан. Зауытты жоюдың жалғыз жолы – жарды құлатып, нысанды көму үшін бомбалау. Бұл 633-ші эскадрильяның жылдам және маневрлі «de Havilland Mosquito» ұшақтарының жұмысы. Эскадрилья Шотландияда жаттығулар өткізеді, онда фьордқа ұқсас тар шатқалдар бар. Сол жерде Грант Бергманның қарындасы Хилдемен танысады. Олар Гранттың соғыс кезіндегі қарым-қатынастарға деген қарсылығына қарамастан, бір-біріне тартылады. Норвегиялық қарсылық күшлері шабуылдан бұрын зениттік қорғанысты жоюы керек. Күтпеген жерден неміс күштерінің қосымша тобы келгенде, Бергман Норвегияға қайтып, көбірек күш жинауға тырысады. Ол қажетті қару-жарақтарды тасымалдағанда тұтқындалып, Гестапо штаб-пәтеріне жеткізіліп, ақпарат алу үшін азапталады. Бергман тым көп нәрсені білгендіктен, ол жасырын ақпаратты айтпастан бұрын үндеуі керек. Грант пен жаңа үйленген пилот-лейтенант Бисселл Гестапо ғимаратын бомбалау үшін бір «Mosquito» ұшағымен жіберіледі. Олар сәттілікке қол жеткізгенімен, ұшақтары елге қайтып келе жатып апатқа ұшырайды; Бисселл жараланып, соқыр болады. Көзінен жас ағызып тұрған Хилде Грантке ағасының азаптарын тоқтатқаны үшін алғыс айтады. Әуе вице-маршалы Дэвис шабуылды ертеңге шегеріуді шешеді. Қарсылық күресшілеріне шабуыл жасалып, олардың барлығы қаза табады, қорғаныс бұзылмайды. Грантке шабуылды тоқтату мүмкіндігі берілгенімен, ол одан әрі жалғастыруға шешім қабылдайды. Зауыт жойылды, бірақ эскадрильяның барлық құрамынан айырылды, алайда бірнеше экипаж фьордқа құлауға үлгереді. Грант ұшағымен құлайды, бірақ жергілікті тұрғын Гранттың навигаторы, ұшу лейтенанты Хоппи Хопкинсонға жараланған қанат командирін өртенген қирандылардан шығаруға көмектеседі. Ұлыбританияға оралған Дэвис жоғалтуларға қорқынышпен қараған әріптесіне: «Эскадрильяны өлтіруге болмайды» дейді.

After the Norwegian resistance leader Royal Norwegian Navy Lieutenant Erik Bergman travels to Great Britain to report the location of a German V 2 rocket fuel plant, the Royal Air Force's No. 633 Squadron is assigned to destroy it. The squadron is led by Wing Commander Roy Grant, a former Eagle Squadron pilot (an American serving in the RAF before the US entered the war). The plant is in a seemingly impregnable location beneath an overhanging cliff at the end of a long, narrow fjord lined with numerous anti aircraft guns. The only way to destroy the plant is by bombing the cliff until it collapses and buries the facility, a job for 633 Squadron's fast and manoeuvrable de Havilland Mosquitos. The squadron trains in Scotland, where there are narrow glens similar to the fjord. There, Grant is introduced to Bergman's sister, Hilde. They are attracted to each other, despite Grant's aversion to wartime relationships. The Norwegian resistance has to destroy the anti aircraft defences immediately before the attack. When unexpected German reinforcements arrive, Bergman returns to Norway to try to gather more forces. He is captured while transporting desperately needed weapons, taken to Gestapo headquarters and tortured for information. Since Bergman knows too much, he must be silenced before he breaks. Grant and newly married Pilot Officer Bissell are sent in with a single Mosquito to bomb the Gestapo building. Though they are successful, their shot up Mosquito fighter bomber crashes on its return; Bissell is wounded and becomes blind. A tearful Hilde thanks Grant for ending her brother's suffering. Still worried, Air Vice Marshal Davis decides to move up the attack to the next day. The resistance fighters are ambushed and killed, leaving the defences intact. Although Grant is given the option of aborting, he decides to press on. The factory is destroyed at the cost of the entire squadron, though a few crews are able to ditch in the fjord. Grant crash lands but a local man helps Grant's navigator, Flight Lieutenant Hoppy Hopkinson, pull the wounded wing commander from the burning wreckage. Back in Britain, Davis tells a fellow officer who is aghast at the losses, "You can't kill a squadron".

Өндіріс

Бастапқыда режиссер Джон Стерджестің жобасы болған, ол 1958 жылдың өзінде "Твайлайт-зона" фильмінің авторы Род Серлингпен бірге сценарий үстінде жұмыс істеді және Джек Лордқа басты рөлді ұсынды. Стерджес "Ұлы жетілік" фильмін түсіруге басымдық берген соң, Уолтер Мириш кітапты оқығаннан кейін жобаны өз мойнына алды. Фильм түсірілімі 1963 жылдың жазында жүзеге асты. Көптеген әуе сахналарын жасау үшін модельдердің немесе арнайы эффектілердің орнына, сол дәуірге тән нақты ұшақтар қолданылды. Бұл, ішінара, "633 эскадрилья" фильмі Panavision кең экранды форматында түсірілген алғашқы түсті фильм болғандықтан, бұрынғы фильмдерде жиі қолданылатын және шығындарды үнемдеуге көмектесетін архивтік кадрларды пайдалану мүмкін болмады. Сценарийдің бастапқы нұсқаларын "Ұлы қашу" фильмінің сценарийін жазған Джеймс Клавэлл жазды. Робертсон оқиғаға қатысты алаңдаушылық білдірген кезде, продюсер Уолтер Мириш Лондон қаласында тұратын американдық сценарист Хауард Кохты шақырып, оны Робертсонды көндіру үшін фильмді қайта жазуға тапсырды.

Орналасқан жерлер

Сценалар Глен Кое маңындағы Шотландияның таулы аймақтарында түсірілді, ал шабуыл көріністерінің көп бөлігі Морар және Невис көлдерінің үстінде түсірілді. Инвернес әуежайы түсірілімдер үшін пайдаланылды және түсірілім кезінде ұшақтар сол жерде орналастырылды. Кейбір кадрларда пилот кабинасының фонында бірнеше аралдардың ерекше пішіні көрінеді. Көркем әуе көріністері үшін нақты ұшақтар қолданылса, қауіпті көріністер модельдермен жасалды. RAF Bovingdon ойдан шығарылған RAF Sutton Craddock бомбалаушы әуежайының орнына қолданылды. Робертсонның кейіпкері Мария Першимен романтикалық қарым-қатынас жасаған өзен жағалауы Темза өзеніндегі Хёрли Лок болды, және ол "Орысстан сыйлықпен" фильміндегі ұқсас ерте сахнада да пайдаланылды. Кейбір көріністер Глостерширдегі Ставертон әуежайында түсірілді, ал жақын орналасқан Черчдаун төбесі кейбір кадрларда көрінді. Ұшқыштар демалатын паб – Гертфордширдегі Алденхам қаласындағы "Үш компас" пабы, ол әлі де бар. Каирнгормс тауларындағы Лейриг Гру өтегі жаттығу ұшулары мен норвегиялық қарсылық күшінің көріністері үшін пайдаланылды.

Арнайы әсерлер

Фильмде нақты ұшақтар кеңінен қолданылса да, соңғы шабуыл көрінелерін жасау үшін арнайы эффектілер қажет болды. Оскар жүлдесін алған арнайы эффектілер шебері Том Ховард осы көрінелерді іске асыру үшін миниатюраларды, алдыңғы және артқы проекцияны, сондай-ақ маттты суреттеуді пайдаланды. Клифф Робертсон фильмде жұмыс істегеніне қуанды және түсірілім алаңындағы атмосфера өте жақсы болғанын, бірақ аяқталуының түсініксіздігіне наразы екенін айтты. Ол фильмнің өте тар график пен бюджетпен түсірілгенін атап өтті. Сақтандыру талаптарына байланысты оған Mosquito ұшағын жүргізуге рұқсат бермегеніне өкінді.

Кітаптан айырмашылықтары

Фильм мен оған негіз болған романның негізгі сюжеті бірдей, бірақ фильм үшін көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер өзгертілді. Кейбір сахналар тізбесімен қайта орналастырылды, ал оқиға кейіпкерлердің өмірбаяндарының көп бөлігі жатпайынша қысқартылды. Кітаптың бірінші жартысында эскадрилья алдымен "Дуглас Бостон" жеңіл бомбалаушыларымен жабдықталған, содан кейін "Москитоға" ауысады. Фильмде ертедегі жағалау кемелеріне жасалған шабуыл және қарқынды барлау миссиясы көрсетілмеді. Фильм романның екінші жартысын ғана бейімдейді. Романда эскадрилья командирі Рой Гренвилл британдық кейіпкер болса, фильмде ол американдық командир Рой Грант болып шығады. Робертсон, АҚШ актері, сол кезде халықаралық деңгейде танымал болғандықтан және американдық басты кейіпкер фильмнің қаржыландыруға және бүкіл әлемдік көрермендерге қолжетімділігін арттырғандықтан таңдалды. Бұған қоса, Робертсон тәжірибелі ұшқыш, "Supermarine Spitfire" ұшағының иесі болды және соғыс кезеңіндегі ұшуды дәл бейнелеуге жеке қызығушылық танытты. Оған фильм түсірілімі үшін ұшуға рұқсат берілмегенімен, оның сахналары операциялық ұшудың шынайы суреті ретінде ерекше көзге түседі. Фильмнің соңында Грант миссиядан аман қалды ма, жоқ па, белгісіз. Алайда, кітапта Гренвилл аман қалады, бірақ соғыс тұтқынына айналады. Романда эскадрильяның жеке өміріне фильмге қарағанда көбірек мән берілген.

Тарихи ақиқат

Корольдік әуе күштері (RAF) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "633 эскадрилья" деп аталатын бөлім құрмады. Дегенмен, 613-ші эскадрилья "Москитомен" жабдықталған және 1944 жылдың 11 сәуірінде немістердің голландтық Гестапо деректерін сақтаған Голландияның орталық халық тіркелімі ғимаратына шабуыл жасады. Сонымен қатар, RAF бомбалаушылар командасы фильмдегіге ұқсас неміс зымырандарын жасау орталықтарына қарсы түрлі операциялар жүргізді, оның ішінде "Кроссбоу", "Белликоз" және "Гидра" операциялары бар. Фильмде көпұлтты одақтас күштер көрсетілген: американдық басты кейіпкерден басқа, онда Норвегия қарсыласының мүшелері, сондай-ақ Үндістан, Жаңа Зеландия және Австралиядан келген авиаторлар бар. Бұл үш тарихи фактіге негізделген: біріншіден, көптеген ұлт өкілдері RAF қатарына қосылды; екіншіден, Британдық Достастықтың әуе оқу жоспары бойынша Достастықтың әуе күштерінен келген авиаторлар көбінесе RAF бөлімдеріне тағайындалды; үшіншіден, соғыс кезінде Достастықтың әуе күштеріне қарасты көптеген эскадрильялар немесе эмиграциядағы еуропалық үкіметтер RAF-тің операциялық бақылауында болды. Фильм 617 эскадрильясының көптеген нақты операцияларын көрсетеді, әсіресе Норвегия фиордындағы неміс "Тирпиц" шайқас кемесіне жасалған шабуылды, бірақ бұл эскадрилья Барнс Уоллис жасаған 5,35 тонналық "Таллбой" жер сілкінісі бомбаларын тасу үшін төрт қозғалтқышты "Avro Lancaster" ауыр бомбалаушыларын пайдаланды, екі қозғалтқышты "de Havilland Mosquito" емес. Алайда, "Москито" 618 эскадрильясымен Барнс Уоллистің тағы бір "секіретін бомбасы" - "Highball" байланысты қолданылды. "Highball" операциялық мақсатта ешқашан қолданылмаса да, 618 эскадрилья арнайы операциялар бөлімі ретінде қолданылды және, бәлкім, "633" эскадрильясына ең жақын нұсқау болып табылады. Фильмде ұшқыштарға жер сілкінісі бомбаларын қолдану туралы нұсқау беріледі, бірақ әуеайлаққа келген бомбалардың кадрларында Mark I 1,800 кг (4,000 фунт) "Cookie" анық көрінеді. Екі бомбаның жеткізілу әдісі, құрылысы және әсері мүлдем өзгеше. Жер сілкінісі бомбасы қажетті жылдамдыққа жету үшін жоғары биіктіктен жіберілгені жөн, сондай-ақ жерге ену үшін берік корпусы болуы керек. "Блокбастер" бомбасы корпусы салыстырмалы түрде жеңіл, бұл ғимараттарды жер бетінде немесе одан жоғары тегістеу үшін максималды жарылғыш затты пайдалануға мүмкіндік береді. Эрикті сөйлеуге үлкермей өлтіру үшін Гестапо штаб-пәтеріне жасалған шабуыл Ослодағы "Москито" шабуылына ұқсас болды. Алайда, түпкі сюжет RAF-тің нақты миссиясына ұқсас. Роман сюжетінде нысананың табиғаты айтылмаған, тек ол Норвегиядағы жоғары бағаланған мақсат екені, ал "Москито" іске қосылғанға дейін RAF-ке жете алмады. Мұндай нысана болды - Норвегияның оңтүстігіндегі Кнабендегі молибден кені. Гитлердің айтуынша, Кригсмариненің маңызды бөлігін құрбан етуге тұрарлық минералдық байлықтың мысалы ретінде Кнабен Германияның қару-жарақ тақтасын жасаудағы маңызды элемент - молибденнің бес бөлігінің төртінші бөлігін өндіре алды. Кнабендегі кен түнгі шабуылда соққы беруге тым кішкентай болды, ал күндіз ауыр, ұзақ қашықтықтағы бомбалаушыларды жіберу апатқа әкелуі мүмкін. "Бленхейм" сияқты жеңіл бомбалаушылар бұл жұмысты атқаруға өте қолайлы болды, бірақ қажетті қашықтықта болған жоқ. Алайда, Кнабен "Москитоның" қашықтығында болды, ал 1943 жылдың 3 наурызында 139 эскадрильяға тапсырма берілді. Тоғыз "Москито" жіберілді. Барлығы да нысанаға бомба тастады, бірақ біреуі қайта оралмады. Нысана біраз уақытқа тоқтатылды, кейіннен АҚШ Әуе күштерінің 8-ші әуе күштері оны тексерді. Шотландияның таулы аймандарындағы жаттығу кезеңдерінің бірінде бұтаның артында жартылай жасырылған "джип" - соғыстан кейінгі "Land Rover", ал "неміс жартылай гусеницалық машинасы" - "Alvis Saracen". "Land Rover" басқа көріністердің аясында да көрінеді, мысалы, Грантты эскадрильяның жаңа тапсырмасын алу үшін әуеайлақтан алып келе жатқанда. Фильмнің басындағы әуеайлақта көрінетін сүйрейтін трактор - 1952 жылы алғаш шығарылған "Fordson E1A Major".

The Royal Air Force (RAF) did not form a unit called "633 Squadron" during the Second World War. However, there was a 613 Squadron, equipped with Mosquitos, and credited with an attack on a Dutch Central Population Registry building on 11 April 1944, where the Germans held their Dutch Gestapo records. Furthermore, RAF Bomber Command undertook a variety of operations against German missile production facilities similar to that of the film including Operations Crossbow, Bellicose, and Hydra. A multinational Allied war effort is depicted: in addition to an American central character, the film features members of the Norwegian resistance, airmen from India, New Zealand, and Australia. This reflects three historical facts: first, airmen of many nationalities joined the RAF proper; second, under the British Commonwealth Air Training Plan, airmen from Commonwealth air forces were frequently assigned to RAF units and; third, many squadrons belonging to Commonwealth air forces, or European governments in exile were under the operational control of the RAF during the war. The film draws from many of the real operations of 617 Squadron, in particular their attack on the German battleship Tirpitz in a Norwegian fjord, although that squadron used four engined Avro Lancaster heavy bombers to carry the Barnes Wallis designed, 5.35 ton Tallboy earthquake bombs, not the twin engined de Havilland Mosquitos depicted. However, the Mosquito was used by 618 Squadron in connection with another of Barnes Wallis' "bouncing bombs", called Highball. Though Highball was never used operationally, 618 Squadron was used as a special operations unit and is, probably, the closest match to "633". During the film, the pilots are briefed on using earthquake bombs, however the footage of the bombs arriving at the airfield clearly show the Mark I 1,800 kg (4,000 lb) Cookie. The delivery method, construction and effect of the two types of bomb are almost totally opposite. The Earthquake bomb must be released from high altitude for it to attain the necessary speed, and must have a heavy case to penetrate the ground. In the blockbuster bomb, the case is extremely light in comparison to allow maximum explosive payload to flatten buildings at or above ground level. The single plane raid on Gestapo Headquarters to kill Erik before he talked bore similarities to the Oslo Mosquito raid. The original plot, however, is similar to a real RAF mission. The novel's plot did not mention the nature of the target, only that it was a highly rated objective in Norway that could not be reached by the RAF until the Mosquito became operational. There was such a target, the molybdenum mine in Knaben, southern Norway. Typical of the mineral wealth that Hitler stated was worth the sacrifice of a significant portion of the Kriegsmarine, Knaben could produce four fifths of Germany's requirements for molybdenum, an important element in the production of armour plate. The mine at Knaben was too small to hit in a night raid, and sending heavy, long range bombers in daylight would have met with disaster. Light bombers such as the Blenheim were ideal for the job, but did not have the necessary range. However, Knaben was within the range of the Mosquito, and 139 Squadron was given the task on 3 March 1943. Nine Mosquitoes were dispatched. All placed their bombs on target, though one failed to return. The target was out of action for some time and was later visited by the United States Army Air Forcess Eighth Air Force. The "jeep" partly hidden behind a bush in one of the Scottish Highlands training sequences is a post war Land Rover, and the "German halftrack" is an Alvis Saracen. Land Rovers are seen in backgrounds of other scenes, such as when Grant is being driven from the airfield to be given the squadron's new assignment. The towing tractor seen on the airfield in the early part of the film is a Fordson E1A Major first produced in 1952.

Қабылдау

633 эскадрильясы 1964 жылдың 4 маусымында Лондонның Вест-Эндіндегі Лестер сквер театрында әлемдік премьерасын өткізді. Сыншылар актерлік шеберліктің нашарлығын, ескі сюжетті және Мириш Пикчерс компаниясымен келісімшарты бар актер Джордж Чакиристің дұрыс таңдалмағанын сынағанмен, әуедегі көріністер керемет деп бағаланды және Рон Гудвиннің музыкасы басты көрініс болып қала берді. Уолтер Мириш фильмнің 1,3 миллион АҚШ долларына жуық құнын Ұлыбританиядағы Eady Levy түсімдерінен тапқанын еске алды, бұл фильмді Мириш әлем бойынша шығарғанда дерлік тегінге түсірді. Фильмнің әлемдік аренадағы үлкен табысы Мириштің Ұлыбританияда орналасқан Oakmont Productions компаниясы арқылы Екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбында бірнеше фильм түсіруіне мүмкіндік берді. 1964 жылы бұл фильм британдық прокаттағы жылдың ең танымал он фильмнің қатарына кірді. Фильм 1960 жылдары бірнеше рет қайта шығарылды, кейде «Ұлы қашу» сияқты басқа Мириш фильмдерімен бірге көрсетілді. Бұл бірлескен көрсетудің ерекшелігі – актер Ангус Ленни екі фильмде де RAF формасында пайда болды. «Москито» ұшағының көптеген кадрлары авиация әуесқойлары үшін де қызығушылық тудырды. «633 эскадрильясы» Ұлыбритания халқы дауыс берген «100 ең ұлы соғыс фильмі» тізіміне енді және 2005 жылы осы атпен шыққан деректі фильмде көрсетілді.

Ықпал

Фильмнің кульминациялық сахнасында эскадрилья терең фьорд арқылы ұшып келеді, соның ішінде зениттік артиллериядан оққа түсіріледі. Джордж Лукас бұл эпизодтың "Жұлдызды соғыстар" фильміндегі "Траншеяға шабуыл" эпизодына шабыт бергенін мәлімдеді. Лукас "Жұлдызды соғыстар" фильмін пост-өндіріс кезінде монтаждау кезінде осы эпизодтарды нұсқаулық ретінде пайдаланды. 633-ші эскадрилья Ұлыбританияда телеарналарда жиі көрсетіліп, Рождестволық хабарламалар тізімінің бір бөлігіне айналды. Фильмнің британдық теледидардағы тұңғыш көрсетілімі 1970 жылдың 17 қарашасында BBC1 арнасында өтті. Ол сол жылғы теле көрермендердің саны бойынша 12-ші орынды иеленді. Бұл фильмнің жалғасы деп жаңылысқанмен, "Mosquito Squadron" (1969) фильмі 633-ші эскадрильяға ұқсас және одан әсерленді, тіпті түпнұсқа кадрларын да пайдаланды. Фредерик Смит 633-ші эскадрильяның одан әрі ерліктері туралы бірнеше роман жазды, бірақ олар ешқашан экранға түсірілген жоқ.

Саундтрек

633 эскадрильясының музыкалық партитурасын британдық композитор Рон Гудвин жазды және фильмнің алғашқы көрсетілімінен кейін көпшілікке өте танымал болды. Бұл тақырып 1942 және "Қыран ұясына" компьютерлік ойындарына бейімделді. Ол 2000 жылдардың басындағы сақтандыру компаниясының телеарна жарнамаларында пайдаланылды. Сонымен қатар, RAF әскери оркестрлерінің репертуарының тұрақты бөлігіне айналды, соңғы рет RAF құрылғанының 100 жылдығына арналған альбомға қосылды.

Үй медиасы

633 эскадрильясы 2003 жылдың 5 мамырында 2-ші аймақ DVD форматында жарық көрді. Фильм 2.35:1 кең экранды форматта және Dolby Digital 2.0 дыбыспен ұсынылады. Трейлердің түпнұсқасы бонус ретінде қосылған.