Кіріспе

Архентерон, сондай-ақ гастрокоэль, бастапқы ас қорыту түтігі немесе бастапқы ішек деп те аталады, дамушы жануар эмбрионында гаструляция кезінде қалыптасатын бастапқы асқазан-ішек жолының ішкі қуысы. Ол жануардың эндодермісі мен мезодермісіне айналады.

Теңіз қазылтарындағы түзілу

Бастапқы мезенхима жасушалары гаструладағы өсімдік полюсінен бөлініп, ортасындағы сұйықтыққа толы қуысқа (бластокоэль) енгенде, өсімдік полюсіндегі қалған жасушалар жалпақтап, өсімдік тақтасын құрайды. Бұл инвагинация деп аталатын процесте бластокоэльге қарай ішке қарай бүгіледі. Жасушалар инвагинациядан пайда болған беткей ойық тереңдеп, тар қапқа айналғанға дейін қайта ұйымдастырылуын жалғастырады, ол гаструланың эндодермасынан пайда болады. Бұл қап тарлып, созылып архентеронға айналады, бұл процесс конвергентті кеңею арқылы жүзеге асады. Архентеронның ашық жағы бластопор деп аталады. Кеш гаструляция кезінде мезенхима жасушаларымен қалыптасқан жіңішке талшықтар – филоподиялар архентерон ұшын бластокоэль бойымен сүйреп әкеледі. Архентеронның эндодермасы бластокоэль қабырғасының эктодермасымен бірігеді. Осы кезде гаструляция толыққан болып есептеледі және эмбрионда жұмыс істейтін асқазан түтігі пайда болады.

Басқа жануарларда ұқсас қалыптасу процесі

Шынында пайда болатын ойыс бластопордың ерні немесе қосмекенділер мен балықтардың дорсальды ерні, ал құстар мен сүтқоректілерде бастапқы жолақ деп аталады. Әрқайсысы тиісінше дорсальды ерін және примитивті түйін (сонымен қатар Хенсен түйіні деп те аталады) арқылы бақыланады. Гаструляция кезінде архентерон ас қорыту түтігіне дамиды, ал бластопор протостомаларда ауызға, деутеростомаларда анусқа айналады.