Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық физик (1889–1970)
British physicist (1889–1970)
Сэр Эрнест Марсден (19 ақпан 1889 – 15 желтоқсан 1970) – ағылшын-жаңазеландиялық физик. Ол Эрнест Резерфордтың жетекшілігімен жұмыс істеген кезінде ғылымға қосқан үлесімен әлемдік деңгейде танылды, бұл атомның құрылымы туралы жаңа теориялардың ашылуына әкелді. Марсденнің Жаңа Зеландиядағы кейінгі жұмысында ол Ұлыбританиямен байланысын үзбей, ғылыми қауымдастықтың белгілі бір мүшесіне айналды.
Sir Ernest Marsden (19 February 1889 – 15 December 1970) was an English New Zealand physicist. He is recognised internationally for his contributions to science while working under Ernest Rutherford, which led to the discovery of new theories on the structure of the atom. In Marsden's later work in New Zealand, he became a significant member of the scientific community, while maintaining close links to the United Kingdom.
Білім
Манчестерде Томас Марсден мен Фиби Холденнің ұлы болып дүниеге келген Марсден Риштонда тұрды және Блэкберндегі Королева Елизавета атындағы грамматикалық мектебінде оқыды, онда академиялық жетістіктерін марапаттайтын үйішілік кубок ("Марсденнің құрметі кубогы") оның есімімен аталады. Ол студент кезінде Ханс Гейгермен бірлесіп, Резерфордтың жетекшілігімен әйгілі Гейгер-Марсден экспериментін, сондай-ақ алтын қағаз экспериментін жүргізді. Бұл эксперимент Резерфордтың атом құрылымы туралы жаңа теориясына әкелді, онда массаның орталық жиынтығы және оң заряд, бос кеңістікпен қоршалған, ал айналасында теріс зарядталған электрондар теңізі болды. Кейін Рутерфорд мұны "15 дюймдік артиллериялық снарядты қағазға атып, ол кері қайтып келгендей нәрсе" деп сипаттады. Экспериментте қолданылған құралдар кейіннен Гейгер санағышының алғашқы үлгісі болды. 1915 жылы ол Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласындағы Виктория университетінің колледжіне физика профессоры Томас Лэбидің орнына көшті, Резерфорд оның тағайындалуын ұсынды.
Born in Manchester, the son of Thomas Marsden and Phoebe Holden, Marsden lived in Rishton and attended Queen Elizabeth's Grammar School, Blackburn, where an inter house trophy rewarding academic excellence ('The Marsden Merit Trophy') bears his name. While still an undergraduate he conducted the famous Geiger–Marsden experiment, also called the gold foil experiment, together with Hans Geiger under Rutherford's supervision. This experiment led to Rutherford's new theory for the structure of the atom, with a centralised concentration of mass and positive charge surrounded by empty space and a sea of orbiting negatively charged electrons. Rutherford later described this as "almost as incredible as if you fired a 15 inch shell at a piece of tissue paper and it came back to hit you". The apparatus used in the experiment was an early version of what was to become the Geiger counter. In 1915 he moved to Victoria University College in Wellington, New Zealand, to replace Thomas Laby as Professor of Physics; Rutherford recommended his appointment there.
Мансап
Марсден Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда арнайы дыбыс өлшеу бөлімінде Корольдік инженер ретінде қызмет етті және 1919 жылы Корольдің туған күні құрметіне Әскери крестпен марапатталды. 1922 жылы Марсден ғылыми зерттеулерінен және физика профессоры лауазымынан бюрократияға ауысты. Ол 1926 жылы Жаңа Зеландияның жаңа Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер департаментінің (DSIR) хатшысы лауазымына тағайындалмас бұрын білім беру жөніндегі директордың көмекшісі болып тағайындалды. Жаңа департаменттің басты назары негізгі өнеркәсіптерге көмек көрсетуге бағытталды, және Марсден зерттеулерді ұйымдастыруға, әсіресе ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеді. Соғыс кезінде ол радар зерттеулерімен айналысты, Тынық мұхитында қолдану үшін радар жабдықтарын жасауға команда құрды. Марсден ғылыми байланыстарын пайдаланып, ядролық бомбаны жасауға арналған американдық Манхэттен жобасына қатысатын жас жаңазеландиялық ғалымдар тобын құрды және Жаңа Зеландияда ядролық жобалар үшін қажетті шикізат – уранды іздеуді бастады. Марсден соғыстан кейін ядролық Жаңа Зеландия туралы көзқарасқа ие болды, онда ғалымдар жергілікті ядролық реакторларды пайдаланып зерттеулер жүргізіп, британдық ядролық энергия және қару-жарақ бағдарламасымен байланыстарды дамытатын еді. Бұл көзқарас толығымен іске аспаса да, 1946 жылы ол атом энергиясын зерттеу және ядролық ғылымды ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және өнеркәсіп салаларындағы мәселелерді шешуге қолдану үшін ғалымдар тобын құрды. Марсден мен Ұлыбританиядағы ғылыми қауымдастық арасындағы байланыс тығыз болды, және 1947 жылы ол Лондонда DSIR-дың ғылыми байланыс офицері болды.
Marsden served in France during World War I as a Royal Engineer in a special sound ranging section and was awarded the Military Cross in the 1919 King's Birthday Honours. In 1922 Marsden turned from his research and position as Professor of Physics to bureaucracy. He was appointed Assistant Director of Education before accepting the position of Secretary of New Zealand's new Department of Scientific and Industrial Research (DSIR) in 1926. The new Department's focus was on assisting primary industries, and Marsden worked to organise research particularly in the area of agriculture. During the War he worked on radar research, setting up a team to develop the radar equipment for use in the Pacific. Marsden also used his scientific connections to form a team of young New Zealand Scientists who would participate in the American Manhattan Project developing the nuclear bomb, and initiated the search for uranium, the raw material needed for nuclear projects, in New Zealand. Marsden had a post war vision of a nuclear New Zealand, with scientists working on research using local nuclear reactors, and developing connections with the British nuclear energy and weapons program. While this vision was not fully realised, in 1946 he established a team of scientists to carry out research into atomic energy and the application of nuclear science to problems in agriculture, health, and industry. Ties between Marsden and the scientific community in Britain remained strong, and in 1947 he became the DSIR's scientific liaison officer in London.
Құрметтер мен марапаттар
Марсденнің мансабында Корольдік қоғамға мүше болып қабылдануы және «Күміс юбилей» мен Корольдің туған күні құрметіне Британ империясы орденінің командирі лауазымына тағайындалуы болды. 1946 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде ол Сент-Михаил және Сент-Джордж орденінің серігі, ал 1958 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде ғылымға қосқан үлесі үшін Бакалавр рыцары атанды.
Marsden's career recognitions included fellowship in the Royal Society and appointed a Commander of the Order of the British Empire in the Silver Jubilee and King's Birthday Honours. He was appointed a Companion of the Order of St Michael and St George in the 1946 New Year Honours and a Knight Bachelor in the 1958 New Year Honours, for services to science.
Құрметті епонимдер
Жаңа Зеландиядағы негізгі зерттеулерді қаржыландыру үшін Марсден қоры 1994 жылы құрылған. Мэйси университеті оның құрметіне үлкен лекциялық залға есім берді.
The Marsden Fund for basic research in New Zealand was set up in 1994. Massey University has named a major lecture theatre after him.