Кіріспе
Рентгендік суреттеудің озық технологиясы
Кері шағылыс рентгендік сәуле – бұл рентгендік суреттеудің озық технологиясы. Дәстүрлі рентген аппараттары нысана арқылы өтетін рентген сәулесінің қарқындылығының өзгеруі арқылы қатты және жұмсақ материалдарды анықтайды. Керісінше, кері шағылыс рентгендік сәуле нысанадан шағылысқан сәулелерді анықтайды. Бұл технология аз зақымдаумен тексеру қажет болғанда қолданылуы мүмкін, сондай-ақ нысананың тек бір жағы ғана тексеруге қолжетімді болса да жұмыс істей алады. Бұл технология әуежолаушылардың денесін толық сканерлеу арқылы жасырын қару-жарақ, құралдар, сұйықтықтар, есірткі заттар, ақша және басқа да контрабандалық заттарды анықтау үшін қолданылатын екі түрлі толық денелік бейнелеу технологиясының бірі болып табылады. Бәсекелес технология – миллиметрлік толқынды сканер. Осы типтегі әуежай қауіпсіздік машинасы "дене сканері", "толық денелік бейнелеу құрылғысы (WBI)", "қауіпсіздік сканері" немесе "жалаңаш сканер" деп аталуы мүмкін.
Әуежайлардағы жұмыстарға орналастыру
АҚШ-та 2012 жылғы FAA жаңғырту және реформа туралы заң, Транспорттық қауіпсіздік басқармасы әуежайларда пайдаланатын барлық толық дене сканерлері "Автоматты нысананы тану" бағдарламалық жасақтамасын қолдануын міндеттеді, ол жалаңаш дене бейнесін мультфильм сияқты кескінмен алмастырады. Осы заңның нәтижесінде, бұрын Транспорттық қауіпсіздік басқармасы қолданған барлық кері шашырату рентген машиналарын 2013 жылдың мамыр айына дейін әуежайлардан алып тастады, себебі агенттік жеткізуші (Rapiscan) бағдарламалық жасақтаманы енгізу бойынша келісімшарт мерзімін сақтамады деді. Еуропалық Одақта жолаушылардың қауіпсіздігін қорғау мақсатында 2012 жылы әуежолаушыларды кері шашырату рентген сәулесімен тексеруге тыйым салынды.
Технология
Кері шашырату технологиясы – иондаушы сәулелену түрі болып табылатын Х-сәулелерінің Комптондағы шашырау эффексіне негізделген. Дәстүрлі Х-сәулелік аппараттан, ол Х-сәулелерін объекті арқылы өткізуге сүйенсе, кері шашырату Х-сәулесі объектіден шағылысқан сәулеленуді анықтап, одан бейне жасайды. Кері шашырау үлгісі материалдың қасиеттеріне байланысты және органикалық материалды бейнелеуге өте қолайлы. 3D бейне құратын миллиметрлік толқынды сканерлерден өзгеше, кері шашырату Х-сәулелік сканерлер көбінесе тек 2D бейне жасайды. Әуежайдағы тексеру кезінде адам денесінің екі жағынан да суреттер түсіріледі. Х-сәулелерін кері шашыратуды алғаш рет коммерциялық, аз дозалы персоналды сканерлеу жүйесінде доктор Стивен В. Смит қолданды. Смит 1992 жылы Secure 1000 толық дене сканерін жасады, кейін құрылғы мен оған қатысты патенттерді Rapiscan Systems компаниясына сатты, ол қазір бұл құрылғыны өндіріп, таратумен айналысады.
Үлкен ауқым
Кейбір кері шашырау рентген сканерлері жүк көліктері мен контейнерлер сияқты әлдеқайда ірі объектілерді сканерлей алады. Мұндай сканерлеу физикалық тексеруден өте жылдам әрі тасымалдаудың үлкен бөлігін контрабандалық заттар, қару-жарақ, есірткі немесе адамдарға қатысты тексеруге мүмкіндік беруі мүмкін. Сондай-ақ, гамма сәулелеріне негізделген жүйелер де нарыққа енгізілуде. 2011 жылдың мамыр айында Электрондық жеке құпиялылық ақпараттық орталығы Ақпарат алу құқығы туралы заңға сәйкес АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаментіне (DHS) қарсы сотқа шағымданып, DHS Z backscatter фургондары және басқа да мобильді backscatter құрылғыларына қатысты 1000-ге жуық беттік құжатты жасырғандығын мәлімдеді.
Заңдық
Қарудан өзге, бұл құрылғылар есірткі, ақша және контрабанданы анықтауға арналған, бірақ олар әуежай қауіпсіздігіне және жолаушылар қауіпсіздігіне тікелей қатысы жоқ. Сондықтан, кейбір адамдар мұндай толық дене сканерлерін пайдалану АҚШ Конституциясының 4-ші түзетуін бұзу болып табылады және заңсыз іздеу мен тәркілеу ретінде қарастырылуы мүмкін деп санайды.
Тиімділік
2012 жылдың наурыз айында ғалым және блогер Джонатан Корбет АҚШ-тың екі әуежайында металл қорапты рентген сәулесі және миллиметрлік толқынды сканерлер (соның ішінде қазіргі қолданыстағы "Автоматты нысананы тану" сканерлері) арқылы қалай өткізуге болатынын көрсеткен вирустық видео жариялап, технологияның тиімсіздігін көрсетті. 2012 жылдың сәуірінде Корбет ішкі сынақтар мен оқыту барысында сканерлерден атыс қарулары мен имитациялық жарылғыш заттардың өтіп кеткенін баяндаған TSA қызметкерімен сұхбаттасқан екінші видеоны шығарды. 2013 жылға дейін TSA орнатқан кері шашырату сканерлері бас киімдердегі, гипстегі, протездердегі және кең киімдегі қауіпсіздікке қатерлі заттарды тиісті деңгейде тексеруге қабілетсіз болды. Аталған сканерлердің технологиялық шектеулері осы адамдарды қосымша қолмен немесе басқа әдістермен тексеруді жиі талап етеді, бұл кешігуге немесе мазалау сезіміне әкелуі мүмкін. Өндірушілердің мәлімдемесіне сәйкес, кері шашырату сканерлерінің келесі буыны осы киім түрлерін тексеруге қабілетті; алайда, бұл құрылғылар қазіргі уақытта қоғамдық әуежайларда қолданылмайды. Германияда 800 000-нан астам жолаушыға 10 айлық сынақ кезеңінде жүргізілген сынақтар сканерлердің тиімді екенін көрсетті, бірақ жоғары деңгейдегі жалған дабылдарға байланысты Германия әуежайларында пайдалануға дайын емес еді. Италияның Азаматтық авиация басқармасы сканерлерді әуежайлардан алып тастады, себебі жүргізілген зерттеу олардың дәл емес және ыңғайсыз екенін көрсетті. Еуропалық комиссия кері шашырату машиналарына тиімді тыйым салу туралы шешім қабылдады. 2011 жылғы Конгресс мүшелерінің ТҚҚ туралы баяндамасында әуежайдағы дене сканерлері "тиімсіз" және "оңай бұзылатын" деп сипатталды.
Қауіпсіздік ережелері мен стандарттары
АҚШ-та қауіпсіздікке қатысты жабдықтарды өндірушілер SAFETY заңы бойынша қорғауға өтініш бере алады, бұл олардың өнімге қатысты жауапкершіліктерінің мөлшерін сақтандыру сомасымен шектейді. Rapiscan Secure 1000 2006 жылы тізімге енгізілді. АҚШ-та рентгендік жүйе, егер құрылғы American National Standards Institute (ANSI) стандарты #N43.17-ге сәйкес келсе, адамдарды жалпы мақсаттағы қауіпсіздікке тексеру талаптарымен сәйкес деп есептелуі мүмкін. N43.17 стандартының ең жалпы мағынасында, егер тексеруден өтетін адамға түсетін доза 0,25 мкЗв (25 мкрем)-ден кем болса және стандарттың басқа талаптары орындалса, құрылғыны адамдарды қауіпсіздікке тексеру үшін жалпы мақсатта қолдануға болады. Бұл теңіз деңгейінде 1,5 сағат ішіндегі қоршаған ортаның табиғи радиациясынан (яғни, айналадағы радиоактивтіліктен) туындайтын орташа дозаға тең келеді; сондай-ақ, крейсерлік биікте ұшақта екі минут бойы ұшу кезіндегі ғарыш сәулелерінің дозасына да ұқсас. ANSI N43.17 стандартына сәйкес келетін рентгендік жүйелердің көптеген түрлерін жасауға болады, оның ішінде тікелей рентген сәулесі, кері шашыратылатын рентген сәулесі және гамма сәулесі жүйелері жатады. Кері шашыратылатын рентген сәулесімен жұмыс жасайтын барлық құрылғылар міндетті түрде ANSI N43.17 стандартына сәйкес келе бермейді; нақты өнімнің стандартқа сәйкестігін тек өндіруші немесе соңғы пайдаланушы ғана растай алады. ANSI стандарттары "тиімді доза" деп аталатын өлшеу алгоритмін қолданады, ол дене мүшелерінің сәулеленуге әртүрлі сезімталдығын ескереді және оларды әртүрлі салмақтармен бағалайды. Адам денесінің ішкі мүшелеріне осы бағалауда көбірек мән беріледі, ал тері сияқты сыртқы мүшелерге – азырақ.
Техникалық қарсы шаралар
Кейбір адамдар жеке өмірінің жоғалуына, денсаулыққа қатысты проблемаларға немесе денеге рентгендік сәуле түсіру салдарынан туындауы мүмкін генетикалық зақымдануға жол бермеуді қалайды. Бір компания рентген сәулелерін сіңіретін іш киім сатады, оның рентген сәулелерін сіңіру қабілеті қорғасынға тең делінеді. Тағы бір өнім – "Flying Pasties" ("Ұшқыш пастилер") – "аэропорттағы толық дене сканеріне кіргенде адам денесінің ең жеке бөліктерін жасыру үшін жасалған", бірақ оның сипаттамасында сканерленуші адамның денесіне енетін рентген сәулесінен қорғаныс бар екені айтылмаған.