Кіріспе

Бисноват (кейін Молния, кейін Вымпель) R 40 (НАТО-ның АА 6 "Акрид") – 1960 жылдары Кеңес Одағында МиГ-25П истребителі үшін арнайы әзірленген, бірақ кейін МиГ-31 ұшағында да қолданылатын ұшақтан-ұшаққа қарсы зымыран. Бұл – сериялық өндіріске түскен әлемдегі ең ірі ұшақтан-ұшаққа қарсы зымыран.

Даму

Солтүстік Америкадағы 3+ Мах XB 70 Валькирияның дамуы, өте жоғары жылдамдығы мен биіктік көрсеткіштерінің арқасында, Voyska PVO-ның барлық ұрыс қимылдарына қарсы және зымыран күштерін бірден ескіргендей қылып қауіп төндірді. Осы жаңа қауіпке қарсы тұру үшін МиГ-25 жобаланды, бірақ МиГ-25-тің мақсатты нысаналарды талаптарға сай жоғары жылдамдықпен және биіктікте шабуылдай алуы үшін жаңа ауадан ауаға зымырандар да қажет болды. Бисноват жобалау бюросы 1962 жылы ұзын қашықтықтан ауадан ауаға зымыранды жасауды бастады. Нәтижесінде пайда болған R-40 бастапқыда МиГ-25-тің Smerch A ("Tornado A") радарымен үйлесімді болды. Онда жартылай белсенді радиолокациялық басқару жүйесі (R-40R) және кері моноимпульстік іздеуші бар, бұл зымыранға барлық бағыттардан нысаналарды табуға және инфрақызыл басқару жүйесі (R-40T) бар нұсқаларын ұсынуға мүмкіндік берді. Мұндай жоғары жылдамдықпен нысананы жоюға кепілдік беру үшін, жарылыс әсерін жеткілікті ету үшін үлкен жарылғыш зат қажет болды. Зымыранның жоғары биіктікте жеткілікті маневрлеу қабілетін қамтамасыз ету үшін үлкен басқару қанаттары қажет болды. Бұлардың бәрі өте үлкен зымыранды талап етті; нәтижесінде R-40 – өндіріске енгізілген ең үлкен ауадан ауаға зымыран. Бұл MIM-23 Hawk жер-әуе зымыранынан сәл үлкен. 1976 жылы Кеңес Әуе қорғанысы күштерінің ұшқышы Виктор Беленконың дезертирлік жасауынан және МиГ-25П жүйесінің және оған қосылған R-40 зымырандарының құпия ақпараттарының жария болуынан кейін, Вымпель зымыранның жақсартылған нұсқасын жасады, ол инфрақызыл қарсы шараларға (IRCM) қарсы жақсырақ қорғанысқа және сезімтал іздеушілерге ие болды. Жаңартылған зымырандар D әрпімен (dorabotannye, "жетілдірілген") белгіленді. Кейінірек D1 нұсқалары да жасалды. R-40 зымыранының өндірісі 1991 жылы тоқтатылды, бірақ ол әлі де шектеулі түрде қолданылып, сақталған МиГ-25 және кейбір МиГ-31 ұшқыштарын қаруландыруда.

Жауынгерлік тарихы

Кеңес қызметінде Р-40 зымыраны оқу-жаттығулар мен сынақтардан басқа жағдайда ешқашан қолданылмаған. Стандартты ПВО процедурасы бойынша нысанаға екі зымырамен бірдей ату қағидасы болған: алдымен жылу іздейтін R 40T зымырасы, одан кейін радарлық басқарумен ұшқыш R 40R зымырасы, осылайша жылу іздейтін зымыраның радарлық басқарумен ұшқыш зымыраға «тұйықталуының» алдын алу үшін. МиГ-25 Таяу Шығыс елдеріне экспортталғандықтан, Р-40 зымырасы Иракта, сондай-ақ Сирия мен Ливияда қолданылған болуы мүмкін. 1991 жылғы Персия шығанағы соғысының бірінші түнінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің VFA 81 эскадрильясының ұшқышы Скотт Спихер басқарған McDonnell Douglas F/A 18 Hornet ұшағы Ирак Әскери-әуе күштерінің Зуаир Давуд басқарған МиГ-25 ұшағынан атылған Р-40 зымырасымен түсіріліп алынды. Зымыралар мұрагер мемлекеттерге берілді.