Якутат қалалық округі және ауданы

Кіріспе

Аляска штатындағы біріктірілген қалалық аудан

Якутат қаласы және ауданы (/j//æ//k//ə//t//æ//t/, YAKə tat; Тлингит: Yaakwdáat; Якутат) – Аляска штатындағы аудан. Якутат бұл аудан ішінде бұрынғы қаланың да атауы болған. Тлингит тіліндегі атауы Yaakwdáat ("каноэлер тоқтайтын жер" деген мағынаны білдіреді). Ол эяк тілінен алынған diyaʼqudaʼt атауынан шыққан және тлингит сөзі yaakw ("каноэ, қайық") әсерін тигізген. Ауданның көлемі Род-Айленд штатынан шамамен алты есе үлкен, бұл оны елдегі ең ірі округтердің біріне айналдырады. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 657 адамды құрайды. 2010 жылы Аляскадағы ең азат халқы бар аудан немесе халық санау аймағы және бүкіл ел бойынша тоғызыншы ең азат халқы бар округ болды. 2000 жылы халық саны 680 адамды құрады. Якутат ауданы біріктірілмеген Өзін-Өзі Басқару Ауданы ретінде құрылды.

АҚШ Халық санағы бюросы бұрынғы Якутат қаласын аудан ішіндегі халық санағы белгіленген жер ретінде анықтады. Ауданның тағы бір маңызды халқы шоғырланған жері – Айси Бей қауымдастығы, онда Айси Бей әуежайы орналасқан, ол ауданның батыс-орталық бөлігінде жатыр.

Тарих

Якутат аймағының алғашқы қоныстанушылары Мыс өзені аймағынан келген, еяк тілінде сөйлейтін адамдар болған деп саналады. Тлингит халқы бұл аймаққа көшіп келді, ал еяктар Аляскаға еуропалықтар келгенге дейін олардың құрамына сіңіп кетті. Якутат – бұл аймақтағы көптеген тлингит және аралас тлингит-еяк елді мекендерінің бірі ғана еді. Қалғандары жойылған немесе тасталып кеткен. 18- және 19-ғасырларда ағылшын, француз, испан және орыс саяхатшылары мен зерттеушілері бұл аймаққа келді. Ресейлік Америка компаниясының алдағысы болған Шелихов-Голиков компаниясы 1795 жылы Якутатта Аляска жергілікті халқымен теңіз суырының терісін саудалау үшін бекініс салды. Бұл елді мекен Жаңа Ресей, Якутат колониясы немесе Славороссия деп аталды. Орыстар жақын мандағы балық аулауға қол жеткізуді шекке салып, 1805 жылы тлингиттердің соғыс отряды бекініске шабуыл жасап, қиратты. 1867 жылы АҚШ Ресей империясынан Алясканы сатып алғаннан кейін, 1886 жылға қарай аймақтың қара құмды жағалаулары алтын өндіру үшін пайдаланыла бастады. 1889 жылы шведтік еркін миссионерлік шіркеуі аймақта мектеп пен ағаш кесетін зауыт ашты. Шамамен 1903 жылы Стимсон ағаш компаниясы консервілеу зауытын, тағы бір ағаш кесетін зауытты, дүкен мен теміржол құрылысын салды. Көптеген адамдар Стимсон консервілеу зауытында жұмыс істеуге жақын болу үшін қазіргі Якутат жеріне көшіп келді, ол 1970 жылға дейін жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштері Якутатқа жақын үлкен авиациялық гарнизонды орналастырып, асфальтталған ұшу-қону жолағын салды. Соғыс аяқталғаннан кейін әскерлер шығарылды. Ұшу-қону жолағы қазір де Якутат әуежайы ретінде пайдаланылуда, ол жоспарланған рейстерді ұсынады. Балық аулау Якутаттағы ең ірі экономикалық қызмет болып табылады. 2004 жылы Якутат Тлингит тайпасы (YTT) Түпкілікті американдықтар басқармасынан Тілді сақтау грантын алды. Осы гранттың арқасында олар тлингит тілін орта және жас буынға үйрету жөніндегі күш-жігерін қайта жандандырды. 2007 жылы YTT тағы бір ANA грантын алды және мектептердегі рөлін кеңейтуде. YTT-ның тлингит тілін жаңғырту жұмысының барлығы екінші тілді оқытуда коммуникативтік тәсілдерді қолдануға бағытталған, мысалы, TPR және американдық қол тілі (ASLA). 1912-1941 жылдары жергілікті консервілеу зауытында жұмыс істеген Сеики Каямори Якутат пен оның аймағын кеңінен суретке түсірді; Якутат қалалық әкімдігі оның жұмысының көптеген түпнұсқаларын сақтайды. Якутат және Оңтүстік темір жолы аймақтағы теміржол операциясы болды. Ол Якутаттан оңтүстікке қарайғы бірнеше консервілеу зауыттарына қызмет көрсетті және негізінен балықты портқа тасыды. 1960 жылдардың ортасында қызмет тоқтатылды.

The original settlers in the Yakutat area are believed to have been Eyak speaking people from the Copper River area. Tlingit people migrated into the region and the Eyak were assimilated into the tribe before the arrival of Europeans in Alaska. Yakutat was only one of a number of Tlingit and mixed Tlingit Eyak settlements in the region. The others have been depopulated or abandoned. In the 18th and 19th centuries, English, French, Spanish, and Russian explorers came to the region. The Shelikhov Golikov Company, a precursor of the Russian American Company, built a fort in Yakutat in 1795 to facilitate trade with the Alaska Natives in sea otter pelts. The settlement became known as New Russia, Yakutat Colony, or Slavorossiya. After the Russians cut off access to the fisheries nearby, a Tlingit war party attacked and destroyed the fort in 1805. By 1886, after the 1867 Alaska Purchase by the United States from the Russian Empire, the area's black sand beaches were being mined for gold. In 1889 the Swedish Free Mission Church opened a school and sawmill in the area. About 1903 the Stimson Lumber Company constructed a cannery, another sawmill, a store, and a railroad. Many people moved to the current site of Yakutat to be closer to work at the Stimson cannery, which operated through 1970. During World War II, the USAAF stationed a large aviation garrison near Yakutat and built a paved runway. The troops were withdrawn after the war. The runway is still in use as Yakutat Airport, which offers scheduled airline service. Fishing is the largest economic activity in Yakutat. In 2004 the Yakutat Tlingit Tribe (YTT) received a Language Preservation Grant from the Administration for Native Americans. With this, they have reinvigorated their efforts to teach the Tlingit language to middle aged and young people. YTT received another ANA grant in 2007 and is expanding its role in the schools. All the YTT Tlingit language revitalization work focuses on using communicative approaches to second language teaching, such as TPR and American Sign Language (ASLA). While working at a local cannery from 1912 to 1941, Seiki Kayamori extensively photographed Yakutat and its area; Yakutat City Hall holds a large set of prints of his work. Yakutat and Southern Railway was a rail operation in the area. It served several canneries south of Yakutat and primarily hauled fish to the harbor. Service ended in the mid 1960s.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің ауданы 9463 шаршы миль (24,509 км2) құрайды, оның ішінде 7649 шаршы миль (19,811 км2) құрлық, ал 1813 шаршы миль (4,696 км2) су. 2010 жылғы санақ Якутат деп аталатын кішігірім санақ аймағын да анықтайды, оның ауданы 104,1 шаршы миль (270 км2), оның ішінде 100,5 шаршы миль (260 км2) жер және 3,6 шаршы миль (9 км2) су. Якутаттың халқы шоғырланған орталығы Якутат шығанағының аузында орналасқан. Ол Аляска шығанағының жағалауындағы төмендіктерде, Джунодан солтүстік-батысқа қарай 341 км (212 миль) қашықтықта жатыр. Якутат батысында Аляска шығанағымен, солтүстік-батысында Вальдес-Кордова халық санағы аймағымен, оңтүстік-шығысында Хуна-Ангун халық санағы аймағымен, солтүстік-шығысында Стикин аймағымен, Британ Колумбиясымен және солтүстікте Юкон территориясымен шектеседі. Округ Чугач ұлттық орманы, Glacier Bay ұлттық паркі, Glacier Bay Wilderness, Tongass ұлттық орманы, Wrangell St. Elias ұлттық паркі мен қорығы, Wrangell Saint Elias Wilderness және Расселл-Фьорд жабайы табиғаты сияқты қорғалатын аумақтардың бір бөлігін қамтиды. Округтің ерекшелігі – Солтүстік Америкадағы ең үлкен мұздық, яғни Хаббард мұздығы. 1986 және 2002 жылдары мұздық Расселл-Фьордына кіретін жолды тосқан. Осының салдарынан Расселл көлі 25 метрге, ал мұздық бөгеті бұзылғанға дейін 19 метрге көтерілді. Егер Расселл көлінің деңгейі 41 метрге жетсе, су өткелден асып, Ситук өзеніне құяды. Бұл әлемдік деңгейдегі балық шаруашылығына елеулі әсер етеді. Мұздық қалаға жетпесе, Якутатқа әсер етпейді, бұл процеске мың жылға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Аймақтағы өсімдіктер 1860 жылға дейін су осы өткел арқылы ағып өткенін көрсетеді.

Демография

Якутат алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында Тлингит Якутат ауылы ретінде, құрамына енбеген елді мекен ретінде тіркелді. 300 тұрғынның барлығы Тлингиттер деп жазылған. 1890 жылы 308 тұрғыны бар екені хабарланды, оның ішінде Құрғақ шығанақ және Литуя (Бей) елді мекендерінің халқы да кірді. 300-і жергілікті тұрғындар, 7-і ақ адамдар және 1-і креол (орыс және жергілікті араласы) деп тіркелді. 1948 жылы Якутат ресми түрде қала болып құрылды. 1992 жылы ол Skagway Yakutat Angoon халық санағы ауданынан бөлініп, Якутат округін құрды. Ол құрылған кезде қала мәртебесінен айырылып, халық санағы бойынша белгіленген аудан (CDP) мәртебесіне ие болды.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санағында Якутат орталығы халық санағымен белгіленген аудан (CDP) ретінде қарастырылды, тіпті халық санағымен белгіленген аудандар «олар орналасқан штаттың заңдарымен заңды түрде құрылмаған». Шамамен ауданы құрайтын бұл аймақта қалалық округтің халқының басым көпшілігі тұрды. 2000 жылғы халық санағы бойынша CDP-да 680 адам, 261 шаруашылық және 157 отбасы болды. Халық тығыздығы құрады. Тұрғын үй бірліктерінің саны 385, орташа тығыздығы - . CDP-ның нәсілдік құрамы: 41,47% ақ, 0,15% қара немесе афроамерикалық, 47,06% американдық үндістер, 1,47% азиялық, 0,88% Тынық мұхиты аралдарынан шыққан және 8,97% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,88% құрады. 261 шаруашылықтың 33,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 38,7%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үй шаруашылықтары, ал 39,5%-ы отбасы емес. Шаруашылықтың 31,4%-ы бір адамнан тұрды, ал 5,0%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен адамдардан тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,61 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,30 адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер 31,0%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 6,2%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 31,3%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 25,7% және 65 жасқа жоғары 5,7% құрады. Медианалық жас 35 жас болды. Әр 100 әйелге 117,3 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 123,3 еркек келеді. Шаруашылықтың медианалық табысы 47 054 доллар, ал отбасының медианалық табысы 51 875 доллар құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 42 404 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 26 875 доллар болды. CDP-ның жан басына шаққандағы табысы 21 330 долларды құрады. Отбасылардың 11,8%-ы және халықтың 15,7%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 22,5%-ы және 65 жастан асқандардың 10,7%-ы.