Кіріспе
Куртенэй (['/k//ɔːr//t//n//i/ KORTnee) - Канаданың Британ Колумбия провинциясындағы Ванкувер аралының шығыс жағалауында орналасқан, шамамен 26 000 тұрғыны бар қала. Бұл Комокс аймағы деп белгілі аймақтағы ең ірі қауымдастық және жалғыз қала, сондай-ақ Комокс аймақтық округінің орталығы, ол бұрынғы Комокс Страткона аймақтық округінің орнын басты. Куртенэй Комокс қаласынан батысқа, Камберленд ауылының солтүстік-шығысына, Ройстон елді мекенінің солтүстік-батысына және Нанаимоның солтүстік-батысына орналасқан. Нанаимо және Виктория қалаларымен бірге, Канада Қарулы Күштерінің негізгі резервтік жаяу әскер полкі – Канадалық шотланд полкі (Принцесса Мэри) орналасқан. Куртенэй мен жақын орналасқан Комоксқа аралдық тас жол, аралдық теміржол және Комокс қаласындағы жергілікті әуежай арқылы қол жеткізуге болады.
Ерте тарих
Археологиялық деректерге сүйенсек, Куртень өзенінің сағасының жағалауында кем дегенде 4000 жыл бойы белсенді жағалаулық Салиш балық аулау орталығы болған. Жұмсақ климаты, құнарлы топырағы және теңіздегі мол тіршілік иесінің болуының арқасында, жағалаулық Салиш халқы бұл аймақты к’умукс (Li’kwala тілінде – “мол”) деп атаған, ол кейіннен Комукс, содан кейін Комокс деп ағылшын тіліне аударылған. Еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде, Комокс жағалауындағы Комокс арал диалектісінде сөйлейтін Пентлач тайпасы қазіргі Комокс шығанағының жағалауын мекендеген. Осы ағаш қазықтардың бірнешесі көміртектік сұрыптаудан өтті, ең көнесі шамамен 750 жылға дейін, ал ең жасы 1830 жылға дейін жасалған. Пентлач тайпасы да Комокс шығанағындағы мол жәндіктерді жинаған. 19 ғасырда К’омок тайпасы Квакваквакв тайпасының өте қатыгез тобы – Леквилтөктер тарапынан Кэмпбел өзені маңындағы жерлерінен қуылды, бұл оқиғалар алғашқы халықтың шамамен 30% құрамын құрбан болды. 1876 жылы Комокс аңғарындағы алғашқы халықтың санағы жергілікті алғашқы халықтың саны 88 К’омок пен 21 Пентлачқа дейін азайғанын көрсетті. Еуропалық қоныс аударушылар 1872 жылы бұл аймаққа келе бастады, ал 1876 жылға қарай К’омок пен Пентледж тайпалары екі резервацияға көшірілді: Комокс үнді резерваты №1, Комокс ауылының іргесінде және Pentledge Indian Reserve №2, Пунтледж және Цолум өзендерінің құсылысында, Куртене ауылының жанында орналасқан. 1791 жылы Дионисио Алкала Галиано және Каетано Вальдес и Флорес басқарған испандық экспедициясы Грузия бұғазының алғашқы картасын жасады және, мүмкін, Комокс шығанағына да барған. Келесі жылы, британдық үкімет Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауын картаға түсіруді тапсырған капитан Джордж Ванкувер келді. Ванкувер испандық экспедициямен бірлесіп, Куртень өзенінің сағасына, қазіргі Куртень және Комокс қалаларының арасында кіріп, сағаның жағалауын картаға түсірді.
Ертедегі қоныстанушылар
XIX ғасырдың ортасына қарай Ванкувер аймағында және Ванкувер аралының оңтүстігінде еуропалық және американдық қоныстар пайда болды. 1837 жылы Гудзон шығанағы компаниясының «Бивер» (Beaver) бу пароходы Ванкувер аралының оңтүстік және шығыс жағалауларын жаңа сауда бекеттері үшін қолайлы жерлерді іздеуді бастады, содан кейін Куртенэй өзенінің сағасына қарап тұрған бекет орнатып, оны «Комукс» деп атады. Капитан Куртенэй басқаратын кеме аталған аймаққа жиі келіп тұратын. 1848 жылы Кумакс аңғары арқылы ағатын өзенді HMS «Constance» кемесінің теңізшілері өз капитанының құрметіне Куртенэй өзені деп атады. 1857 жылы капитан Джордж Ричардсқа Ванкувер аралының жағалауын толық зерттеу және жергілікті маңызды орындарға атау беру тапсырылды. Ол аталған жерге келгенде, өзеннің Куртенэй деп аталатындығын растады. Көшіп келгендердің көпшілігі өзеннің шығыс жағындағы жазық және құнарлы «далаларда» егін шаруашылығы үшін жерлерді иеленді, ал өзеннің шығыс жағалауында олардың қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін шағын ауыл пайда болды. «Куртенэй үйі» деп те аталатын Куртенэй қонақ үйі жалпы дүкен, шағын банк, шаштараз және ат қоралары бар ауылдың орталық нүктесіне айналды. Бірақ бұл орын қолайлы болмады, себебі өзен үнемі тасып, бүкіл ауылды су басатын. Макфи (McPhee) мен Пидкок (Pidcock) өзеннің батыс жағалауындағы кен орындарына жақын орналасқан қаланың экономикалық әлеуетін байқады. Олар жерді өлшеу және қала учаскелеріне бөлу үшін жер өлшеуші Джордж Дрэбблді (George Drabble) жалдады, содан кейін олар оны тез арада кәсіпкерлер мен үй иелеріне сатты. Өзеннің батыс жағындағы құрғақ жер, бір кезде «Жаңа Куртенэй» деп аталған қала, тез дамыды. Көптеген дүкендер мен кәсіпорындар McPhee көпірінен басталатын Union Street (қазіргі 5-ші көше) деп аталатын жерде шоғырланды. 1962 жылы бетон тротуарлар мен канализация жүйесі орнатылды. 1975 жылы Driftwood Mall сауда орталығының құрылысы және екінші өзен арқылы өту – 17-ші көшедегі көпірдің ашылуы бизнес орталығын 5-ші көшеден Cliffe Avenue-ге қайта бағыттады.
География
Статистика Канадасының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы құрлық ауданы – [ауданы]. Қала Британдық Колумбия жағалауында орналасқан және Джорджия бұғазында жатыр.
Климат
Куртенэйдің климаты Ванкувер аралының шығысындағы басқа аймақтарға өте ұқсас, және мұхиттық климат (Csb) деп жіктеледі. Көктем және күз айларында Куртенэйде салыстырмалы түрде салқын және ылғалды болады. Виктория сияқты аралдағы бірнеше басқа жерлермен қатар, Куртенэй Канададағы ең жұмсақ қыстардың бірін бастан кешіреді. Жауын-шашынның көп болуы мұхиттық климатқа және жаңбыр көлеңкесі әсерін тудыратын Аралдық тау тізбегіне жақын орналасуына байланысты. Куртенэйде қыс салыстырмалы түрде жұмсақ, салқын және ылғалды болып қалады, бірақ температура нөлден төмен түсіп, Арктикалық ауа массаларының әсерінен маусым бойы қар жауы мүмкін.
Демография
Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Куртенэйдің 12 992 жеке тұрғын үйінде 28 420 тұрғыны тұрды, бұл оның 2016 жылғы 25 639 тұрғынынан өзгеше. Жер ауданы 154,5 км² болса, 2021 жылы халық тығыздығы 184,3 адам/км² құрады. 2006 жылғы санақ бойынша, 9 750 отбасы тіркелді, олардың 19,08% баласы бар жұбайлар, 31,74% баласы жоқ жұбайлар, 31,54% жалғыз адамдар және 17,64% басқа топқа жатты. Орташа отбасы мүшелерінің саны 2,2 болды.
Ұлты
Куртенэй қаласындағы панэтностық топтар (2001–2021)
Панэтностық топтар2021201120062001
Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%) Халық саны (%)
Еуропалықтар 23 390 84,09 21 500 85,98 21 120 89,57 19 665 90,27 16 320 89,89
Түпкі халық 2 110 7,59 1 770 7,08 1 210 5,13 1 115 5,12 725 3,99
Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар 685 2,46 400 1,60 375 1,59 135 0,62 325 1,79
Шығыс Азиялықтар 635 2,28 705 2,82 545 2,31 405 1,86 540 2,97
Оңтүстік Азиялықтар 445 1,60 290 1,16 80 0,34 110 0,50 30 0,17
Африкалықтар 230 0,83 200 0,80 80 0,34 105 0,48 85 0,47
Латын Америкалықтар 115 0,41 40 0,16 70 0,30 70 0,32 80 0,44
Жақын Шығыс 95 0,34 15 0,06 25 0,11 0 0,00 0 0,00
Басқа 115 0,41 80 0,32 65 0,28 10 0,05 45 0,25
Барлық жауаптар 27 815 97,87 25 005 97,68 23 580 97,85 21 785 99,29 18 155 99,19
Жалпы халық саны 28 420 100,00 25 599 100,00 24 099 100,00 21 940 100,00 18 304 100,00
Ескерту: Бірнеше тектің көрсетілуіне байланысты жиындық көрсеткіш 100%-дан жоғары.
Note: Totals greater than 100% due to multiple origin responses.
Экономика
Құртын экономикасы бастапқыда көмір, орман шаруашылығы, балық аулау және ауыл шаруашылығы сияқты табиғи ресурстарды өндіруге көп тәуелді болды. Жылдар өте келе, табиғи ресурстарды өндіру төмендеген сайын, Құртын экономикалық өсуін зейнеткерлердің көптеген отбасыларына және CFB Comox-тағы әскери отбасыларына қызмет көрсетуге шоғырландырды. CFB Comox – Комокс аңғарындағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады және шамамен 1400 жұмыс орнын қамтамасыз етеді. Туризм де үздіксіз өсіп, қазір Комокс аңғары экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Сент-Джозеф бас ауруханасы, Ванкувер аралының жоғалып бара жатқан Ванкувер аралы мармотының мекені – Вашингтон тауы, Crown Isle гольф клубы, Kingfisher Resort & Spa, Best Western Westerly қонақ үйі және Комокс әуе күштері базасы Комокс аңғарындағы ең ірі 15 жұмыс берушінің қатарында, 1200 жұмыс орнын ұсынады. Ванкувер аралында өтетін фестивальдердің бірі Комокс аңғарында өтеді. Орындаушылар мен көрермендер үш күнге кемпингке жиналады және әртүрлі музыканы тыңдайды. Аймақта тағы да бірнеше фестиваль бар, олардың ішінде Солтүстік аралдың сахналық өнер фестивалі, Fiddlefest, Comox Valley Highland Games және Comox Valley Piano Society Стэн Хаген театрында қойылымдар қояды. Қалада Комокс аңғарының жастар музыка орталығы орналасқан, бұл бастапқыда Courtenay Youth Music Camp деп аталған, екі апталық жазғы мектеп, кейіннен ол алты апталық бағдарламаға дейін ұзартылды. Орталықпен байланысты белгілі тұлғаларға 1971–1982 жылдары мұнда сабақ берген Гарри Фридман, Жиль Беллемар (композиция), Диана Кралл (пиано), Нэнси Аргента (вокал), Ингрид Дженсен (труба) және Рене Роснес (пиано) жатады. Сид Уильямс театры, Құртын қаласының орталығында орналасқан, Комокс аңғарындағы маңызды қойылымдар театры болып табылады. Басқа театрлардың ішінде Стэн Хаген театры бар. Театрлық топтарға Rainbow Youth Theatre және Courtenay Little Theatre кіреді. Ванкувер аралы аймақтық кітапханасының Құртын қаласының орталығында филиалы бар. Құртын филиалы кітапхана мүшелері үшін тегін Wi-Fi, компьютерлерге қол жеткізу, баспа және көшіру қызметтері сияқты көптеген қызметтерді ұсынады.
Палеонтология
Куртенэй палеонтологиялық жаңалықтарды табатын белді бір орынға айналды. Кәсіби және әуесқой палеонтологтар Куртенейде ежелгі теңіз жануарларының қазбаларын тауып жатыр, ал Комокс аңғары Ұлы Канадалық қазбалар жолындағы бірінші аялдама саналады. Миллиондаған жылдар бұрын Ванкувер аралы жылы тұзды судың астында болған. Бұл орта ежелгі теңіз тіршілігі үшін өте қолайлы мекен болды. Динозаврлардың жойылуына себеп болған Креда-Палеоген жойылу оқиғасынан кейін Ванкувер аралы жанартаулық белсенділік, тектоникалық плиталардың қозғалысы және мұздықтардың жылжуы арқылы қалыптаса бастады. Бұл белсенділік және Пунтледж және Трент өзендері бойындағы мұздық эрозиясы 80 миллион жылдық теңіз түбінің бір бөлігін ашты. Бұл ежелгі теңіз түбіне қол жеткізу Эласмозавр және Мозазавр сияқты көптеген керемет теңіз динозаврларын табуға мүмкіндік берді. Куртенейдегі алғашқы маңызды палеонтологиялық жаңалық 1988 жылы болды, сол кезде тұрғын Майк Траск және оның қызы Пунтледж өзенінің жағалауында 80 миллион жылдық Эласмозаврдың алғашқы қазбасын тапты. Келесі бірнеше айда доктор Роиф Людвигсон басқарған қазба жұмыстары дерлік толық қаңқаны ашты. Бұл түрді анықтау үшін қажетті бас сүйектері мен басқа да маңызды сүйектер жақсы жағдайда болмады, сондықтан бұл Эласмозаврдың қай түрге немесе туысқа жататыны әлі белгісіз. Түпнұсқа сүйектер мен оның көшірмесі Куртенэй және аудандық мұражай мен палеонтология орталығында қойылған. 1991 жылы, саяхат барысында доктор Джо Занбилович Пунтледж өзенінің бойында қазбаланған сүйекті тапты, сондай-ақ сол күні бірнеше омыртқа да қазылып алынды. 1997 және 1998 жылдары доктор Дирк Меккерт басқарған қазба жұмыстары дерлік толық Мозазавр қаңқасын ашты. Қаңқаның талдауы басталғаннан кейін, палеонтологтар доктор Меккерт және доктор Бетси Николс бұл 80 миллион жылдық қаңқаның бұрын ашылмаған Мозазаврдың жаңа түрі екенін анықтады. Олар бұл жаңа Мозазавр түрін, оның ерекше екі қосымша қатар тіс тістері мен табылған орны үшін Kourisodon Puntledgensis деп атады. Осы екі үлкен жаңалықтан кейін де дематохелис (теңіз тасбақалары), Нанаимотеутис желетцкий (вампир кальмары) және бірнеше түрлі сегіз аяқтылар сияқты көптеген жануарлардың түрлері табылған.
Мұражайлар мен көркемсурет галереялары
HMCS Alberni мұражайы мен естелік ескерткіші (HAMM) Куртенэй қаласының орталығында, Куртенэй сауда орталығында орналасқан. HAMM HMCS Alberni және U 480 кемелерінің экипаждарына арналған естелік ескерткішті, сондай-ақ Ұлы соғыстан бастап бүгінгі күнге дейінгі Канада Қарулы күштерінің экспонаттарын ұсынады. "Соғыс күйеулері: бір жолғы сапар", "Анна Франк: бүгінгі күн үшін тарих" және "Бір соғыс; екі жеңіс" (жақын жердегі Камберлендте туып өскен көптеген қытай-канадтық ардагерлерді құрметтейтін көрме) сияқты кезеңдік қонақ көрмелері ұйымдастырылады. HAMM CVMA (Комокс аңғары музейлер қауымдастығы) құрылтайшы мүшесі болып табылады және жыл бойы ашық. Куртенэй және аудандық мұражай мен палеонтология орталығы жергілікті өзендердегі қазбалар экскурсияларын және тарихи экспонаттарды ұсынады. Ол жыл бойы ашық. Comox әскери-әуе мұражайы мен Heritage Airpark CFB Comox-тың бас қақпасында орналасқан, Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап көрмелер ұсынады және жыл бойы ашық. Heritage Airpark бірнеше ұшақтарға ие және мамырдан қыркүйекке дейін ашық. Камберленд қаласында Камберленд мұражайы мен мұрағаты орналасқан. Жыл бойы жұмыс істейтін мұражай аймақтағы көмір өндіру тарихын көрсетеді. 10 минуттық сапарда Комокс даңғылында Комокс мұрағаты мен мұражайы орналасқан. Ол Порт-Аугустаның тарихын және Гуз-Спиттегі әскери қатысудың бір ғасырын зерттейді, сондай-ақ алғашқы қоныстанғандардың мұрағаттарын және Комокстегі әйгілі кемежайды, онда 102-ші батальон Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанды, сақтайды. Қаланың солтүстігінде Ним Ним танымдық орталығы орналасқан. Пунтледж RV кемпингі аумағында орналасқан, бұл жер Пентлатч халқының бастапқы мекені болды және басшы Джо Ним Нимнің құрметіне аталды. Орталық аймақтың бірінші ұлт өкілдерінің жетістіктерін көрсетеді. Қалада бірнеше өнер галереясы бар. I Hos галереясы K'ómoks First Nation басқарады және BC жағалауының дәстүрлі және заманауи бірінші ұлт өнерін көрсетеді. Comox Valley Community Arts Council Comox Valley Art Gallery және Muir Gallery-ге қолдау көрсетуге көмектеседі.
Басқа көрікті жерлер
Вудхас-Слуг – құстарды қадағалауға арналған танымал табиғат аймағы. Жүруге арналған жолдарға Нимф Фоллс аймақтық паркі, Сил Бей аймақтық табиғи паркі және Куртенэй өзенінің мұра жолы кіреді. Китти Коулман орман бақтары – қолмен жасалған орман бағбаны. Брайан Циммерман өзінің учаскесіндегі бұталарды тазалауға екі жылдан астам уақыт жұмсады және жолдар жасау үшін арба қолданды. Қоғамдық парктердің ішінде Симмс мыңжылдық паркі мен Льюис паркі бар. Қалаға тиесілі Симмс мыңжылдық паркі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде D күніне түсуге дайындық үшін оқу алаңы ретінде пайдаланылды. Маунт Вашингтон Альпілік курорты – Ванкувер аралындағы ең ірі коммерциялық шаңғы курорты. Әр жылғы қыс мезгілінде көптеген адамдар шаңғы тебу, сноуборд, тау шаңғысы, қармен сырғанау, қарға аяқ киіммен жүру, шанамен сырғанау және тағы басқа маусымдық спорт түрлерімен шұғылдану үшін, сондай-ақ тау велосипедімен жүру және жаяу серуендеу сияқты жазғы көрікті жерлерді аралау үшін жиналады. Курорттың Альпілік ауылында тауда тұруға арналған көптеген орындар бар.
Спорт
Comox Valley Glacier Kings командасы Comox Valley спорт орталығында Ванкувер аралының жастар хоккей лигасы аясында жасөспірімдер хоккейімен айналысады. Олар 1993-94 жылғы VIJHL лигасының маусымдық чемпионатында және 1994-95 жылғы VIJHL плей-офф турнирінде жеңіске жетті. 2009-10 жылдары олар Солтүстік дивизиясының плей-офф чемпионы атанды. 2009 жылы World U17 Hockey Challenge турнирінің бірнеше ойыны Comox Valley спорт орталығында өтті.
Транзит
Куртенэйді Комокс аңғарының транзиттік жүйесі қызмет көрсетеді, оны BC Transit Authority басқарады және іске асырады. Қаржылық шығындар Comox Valley аймақтық әкімдігі мен BC Transit арасында бөліседі. Жүздеген автобус бағыты болғанымен, ол Комокс аңғарының барлық аудандарына жылдам әрі қолжетімді көлік қызметін ұсынады. Куртенэй қаласының орталығындағы Клифф авенюіндегі бас аялдамадан Камберлендке, Ройстонға, оңтүстікке қарай Фанни шығанағына және Кемпбелл өзенінің транзиттік жүйесімен байланысқа мүмкіндік беретін Ойстер өзеніне дейін автобустар қатынайды. BC Transit мүгедек немесе қосымша көмекке мұқтаж адамдар үшін handyDART көлік қызметін де ұсынады. 2007 жылдың қараша айында пилоттық жоба аясында Комокс аңғарының автобустары жолаушыларға тегін сымсыз интернетке қол жеткізу мүмкіндігімен жабдықталды.
Паромдық қызмет
Комокс аңғарында BC Ferries компаниясының екі терминалы бар, біреуі Литтл Риверде, Комокс қаласында, ал екіншісі Куртенейдің оңтүстігінде, Бакли шығанағында орналасқан. Литтл Ривер порты Пауэлл-Ривер мен Ванкувер аралы арасындағы паром қатынасын жүзеге асырады, ал Бакли Бей паром терминалы Ванкувер аралы мен Денман аралы арасындағы бағытты қамтамасыз етеді.
Темір жол қызметі
Via Rail бұрын Island Rail Corridor мен бұрынғы E&N темір жолына тиесілі рельстерде Виктория – Куртенэй пойызын қатыраттын. Соңғы аялдамасы, Куртенэй теміржол станциясы, 1993 жылы мұражайлық теміржол станциясы деп жарияланған бұрынғы Канадалық Тынық мұхиты темір жолы станциясында орналасқан.
Денсаулық сақтау
Комокс қаласындағы Сент-Джозеф бас ауруханасы (SJGH) бұрын Комокс аңғары және Боузерден Ойстер өзеніне дейінгі аймақтардың негізгі ауруханасы болды, онда 110 төсек жедел жәрдемге, ал 125 төсек күрделі жәрдемге бөлінген. 2017 жылдың қазан айынан бастап Куртендегі жаңа Солтүстік аралдық Комокс аңғары ауруханасы Комокс аңғары және айналасындағы аймақтар үшін негізгі аурухана болып табылады.
Тез жәрдем қызметі
Куртенэй полиция қызметін Канада Корольдік атты полициясына (RCMP) жүктейді. Олардың бас бөлімшесі Райан жолындағы Шығыс Куртенэйде орналасқан. Бұл бөлімше Комокс аңғарының барлық ауманына полициялық қызметтер көрсетеді. Куртенэйде сондай-ақ, Комокс аңғарына жаңа қылмыстар туралы ақпарат беруге және анонимді түрде хабар беруге мүмкіндік беретін, "Қылмысты тоқтату" (Crime Stoppers) активті бөлімшесі бар. Өрт сөндіру қызметін Куртенэй өрт сөндіру бөлімі қамтамасыз етеді, ол Комокс аңғарындағы бес ерікті өрт сөндіру бөлімінің бірі болып табылады. Куртенэй өрт сөндіру бөлімінде 42 кәсіби және шақыру бойынша жұмыс істейтін өрт сөндіруші бар, олар өрт сөндіру, көлік құралдарынан адамдарды құтқару, өрт қауіпсіздігі бойынша оқыту және өртке қатысты рұқсаттар берумен айналысады. Куртенэйдегі жедел жәрдем қызметін Британдық Колумбия жедел жәрдем қызметі көрсетеді.
Білім
Куртенэйде 71-Комoкс аңғары мектеп округі басқаратын көптеген мемлекеттік мектептер бар. 2007 оқу жылында 71-мектеп округінде 9197 оқушы білім алды.
Орта білімнен кейінгі
Куртенэйде Солтүстік аралдағы ең ірі колледж кампусы орналасқан, онда шамамен 1669 студент академиялық сабақтарға және тағы 1393 студент қысқа мерзімді немесе кәсіби курстарға қабылданған. Кампуста кафетерий, кітап дүкені, кітапхана және көптеген қоғамдық шараларды өткізетін танымал Стен Хаген театры бар. Comox Valley Campus көптеген сертификат, ассоцият және бакалавр бағдарламаларын ұсынады және медбикелік бакалавр бағдарламасымен және кәсіби фотосурет сертификатымен әйгілі.
Медиа
Қалада бір газет бар, ол – Comox Valley Record. Екі радиостанция бар: CKLR FM және CFCP FM.