Кіріспе

Көлік ақуыздарының класы

Инозитол трифосфат рецепторы (InsP3R) – инозитол трифосфаты (InsP3) арқылы белсендірілетін Ca2+ каналы қызметін атқаратын мембраналық гликопротеин кешені. InsP3R организмдер арасында кең түрлілікке ие және жасушалық және физиологиялық процестерді – жасуша бөлінуі, жасуша көбеюі, апоптоз, ұрықтандыру, даму, мінез-құлық, оқу және есте сақтау сияқтыларын реттеу үшін қажет. Инозитол трифосфат рецепторы жасуша ішіндегі қоймалардан Ca2+ бөлінуіне алып келетін маңызды екінші хабаршы болып табылады. InsP3R сыртқы күштерді жасуша ішіндегі Ca2+ сигналдарына түрлендіруде маңызды рөл атқарады дегенге мықты дәлелдер бар, бұл Ca2+ толқындары мен тербелістері сияқты кеңістік және уақыт бойынша күрделі үлгілермен сипатталады.

Ашылу

InsP3 рецепторын алғаш рет егеуқұйрықтың мишығынан Джонс Хопкинс университетінің медицина мектебіндегі нейроғалымдар Сурачай Супаттапоне мен Соломон Снайдер тазартты. InsP3 рецепторының кДНК-сы алғаш рет Кацухико Микошибаның зертханасында көшірмеленді. Бастапқы тізбектелу барысында мишықта байыған белгісіз P400 деп аталатын ақуыз анықталды. Бұл ашық оқу тізбегінің үлкен өлшемі биохимиялық жолмен тазартылған ақуызға ұқсас молекулалық салмақты көрсетті, және көп ұзамай p400 ақуызынің инозитол трифосфаты рецепторы екені расталды.

Тарату

Рецептор кең ауқымда тіндерде таралған, бірақ қызыл мида ерекше көп. InsP3R-лардың көп бөлігі эндоплазмалық ретикулумға енгізілген.

Құрылымы

Тышқан, егешқұйрық және адам ағзаларындағы IP3R-дің бірнеше рентгендік кристаллографиялық және электрондық криомикроскопиялық (крио-ЭМ) құрылымдары арнаның жалпы архитектурасын анықтады. 1,2 МДа C4 симметриялық жиынтығында ER-ге енген трансмембраналық домен (TMD) болады, ол 6 трансмембраналық (6TM) катиондық арнаның домен алмастырылған құрылымымен бітеді және үлкен цитозольдік домен (CD) арқылы жабылады. Осылайша, IP3R-лер әлдеқайда үлкен және алыс туысқан RyR-лермен маңызды гомологияны бөліседі. CD-де барлық белгілі лиганд байланысу орындары бар, оның ішінде IP3 байланысу орны, екі Ca2+ байланысу орны, аденин нуклеотиді байланысу орны және C2H2 Zn2+ саусақ тәрізді бүктелуі бар. Жақында крио-ЭМ арқылы Ca2+ тәуелді конформациялық ландшафт толығымен анықталды.