Кіріспе

Форт Ларами (1830-жылдары Форт Уильям ретінде құрылған және біраз уақыт бойы Форт Джон деп белгілі болған) – Ларами және Солтүстік Плат өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, 19 ғасырдағы маңызды сауда орталығы, дипломатиялық бекет және әскери нысаны. Олар қазіргі АҚШ Вайоминг штатының шығысындағы Платт өзенінің жоғарғы аңғарында бірігеді. Форт 1830 жылдары құрлықтағы тері саудасын қамтамасыз ету үшін жеке сауда бекеті ретінде салынды; 1849 жылы АҚШ Армиясы сатып алды. Бұл орын Роки тауларындағы Оңтүстік өткелінен ең жақсы және ең төменгі бағытқа апаратын ұзақ және қиын жолдың шығысында орналасқан және Орегон жолымен келе жатқан көшпенділер үшін танымал тоқтау орны болды. Арканзас өзеніндегі Бент фортымен бірге, бұл сауда бекеті және оны қолдаған өнеркәсіптер мен бизнестер аймақтағы сауданың ең маңызды экономикалық орталығы еді. Форт-Уильямның негізін 1834 жылы Уильям Саблетт және оның серіктесі Роберт Кэмпбелл қалады. 1835 жылдың көктемінде Саблетт фортты жергілікті тері саудагері Томас Фицпатрикке сатты. 1836 жылғы кездесуден кейін ол батыс тері саудасында дерлік монополияға ие болған Америкалық тері компаниясына сатылды. 1840 жылдың күзінен бастап Америкалық тері компаниясы Форт-Платтпен бәсекелесе бастады, ол Ланкастер Луптон Форт-Уильямнан шамамен бір шақырымдай қашықтықта салған. Америкалық тері компаниясы Санта-Феден жұмысшыларды жалдап, Форт-Уильямның орнына саздан салынған қамал құрылысын бастады. Бұл қамал компания серіктесі Джон Сарпидің құрметіне Форт Джон деп аталды. 1849 жылы АҚШ Армиясы фортты Орегон жолымен келе жатқан көптеген керуендерді және одан батысқа қарай бөлінген солтүстік көшпенділер жолдарын қорғау үшін пост ретінде сатып алды. Оларға Калифорния және Мормон жолдары кірді. Мормон жолының орталық бөлігі Платт және Солтүстік Платт өзендерінің сол жағалауымен жүріп, Форт Джон Ларамиден батысқа қарай континенттік бөлініске қарай басқа көшпенділер жолдарымен бірікті. "Форт Ларами" атауы біртіндеп қолданысқа енді, бұл, әдетте, "Ларами өзеніндегі Форт Джон" деген ұғымның қысқартылған түрі болды. Қалған құрылыстар Ұлттық саябақтар қызметімен Форт-Ларами ұлттық тарихи орны ретінде сақталған.

Атауы

1815 немесе 1816 жылы Жак Ла Рами және оның шағын серіктері кейіннен Форт Ларами орналасқан аймаққа қоныстанды. Ол 1819 немесе 1820 жылы жалғыз өзі аң аулауға шығып, қайтадан көрінбеді. Арапахо тайпасы Ла Рамиді өлтіргені және оның денесін құрлысу бөгетіне жерлегені айыпталды. Өзен оның құрметіне "Ларами" деп аталды, ал кейінірек келген қоныс салушылар бұл атауды Ларами тауларына, фортқа, сондай-ақ Ларами, Вайоминг және Форт Ларами, Вайоминг қалаларына берді.

Қалпақ саудасы

Бастапқы бекініс 1830 жылдары, шамамен 1833–1834 жылдары Уильям Сублетт пен Роберт Кэмпбелл салған. Жим Бриджер мен Том Фицпатрик осы жерді сатып алған кезде құрлықтағы тері саудасы әлі де гүлденіп тұрған. Бекініс екі өзеннің тоғысқан жеріне жақын орналасқандықтан, екі жағынан суы бар кең жазықты бақылап тұрды; олар жартылай табиғи ор қалыптастырды. Сонымен қатар, Солтүстік Плат өзенінің суларының жақын маңдағы тоғысы, кейінірек Небраскадан батысқа қарай Солтүстік Плат өзені бойымен жүретін солтүстік құрлықтағы көшпелі жолдармен саяхатшыларға оңай қол жетімді болатын. Платт пен Солтүстік Плат өзендерінің солтүстік жағалауында Мормон жолы ашылғаннан кейін, бекініс батысқа қарай саяхатшылар үшін торап болды. Бұл Калифорнияға немесе Орегонға баратын жолдың шамамен төрттен бір бөлігінде орналасқан маңызды нысан еді. Батысқа қарай, Форт Джон Ларамиден шыққан басты жол кейін Мормон және Калифорния жолдарына бұрылып, Рог өзені аңғарына қарай жалғасты. Негізгі жол солтүстік-батысқа қарай Орегонның Уилламет аңғарына және Орегон қаласына дейін созылды. Алғашқы иесі, аң аулаушылардың бірі Уильям Сублетт болды, ал 1841 жылы американдық тері компаниясына сатылмас бұрын бекініс Уильям бекінісі деп аталды. (Оның негізін қалаушысы Джон Джейкоб Астор он жыл бұрын компаниясынан кеткен еді.) Бекініс атауы компания серіктесі Джон Сарпидің құрметіне Форт Джон деп өзгертілді. 1846 жылғы шарттар батысқа қарайғы тиімді жолдар жақсы жарияланғаннан кейін салыстырмалы түрде тұрақты батыс аумақтарын құрды. Орегон жолымен батысқа көші-қон күрт өскен кезде, АҚШ армиясы да бекіністе орналасты. Бекініс Ларами өзенінің бойында, оның Солтүстік Плат өзеніне құятын жерінен оңтүстікке қарай орналасқан. Оның қарсы жағында Форт-Ларами қаласы дамыды (кейіннен екеуі де өзеннің атымен қайта аталды). Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл жер батыстағы тік таулы аймақтың шығысында орналасқан (кейде "Жоғарғы жазықтар" деп аталады), ол Роки тауларының шығыс беткейіне көтеріледі. Бұл көтеріліс батысқа қарай пионерлердің арбаларымен жүруге болатын сирек жолдардың бірі болды. Ол континенттік бөліністен өтіп, Солтүстік Платте суының бастауына жақын Оңтүстік өткелі арқылы алыс батысқа жалғасатын өзен аңғарларының желісімен Роки тауларының батыс беткейлеріне жетті. Шығыс жазықтықтағы бұл стратегиялық жерде көшпелілер тауларға көтерілер алдында жүк тартқан малдарына демалуға мүмкіндік беретін кең жайылымдар да болды. Адамдар лагерь құрып, кір жуып, сауығып, батысқа қарайғы қиын сапарды қайта бастамас бұрын күш жинайтын. 1845 жылы жақын маңдағы Форт-Бернард Солтүстік Платте өзені бойымен 13 шақырымдай төменде, батысқа қарай баратын вагондармен сауданы ұстау ниетімен құрылды. Бұл кішкентай бекініс Ларами операциясынан арзан болды. Ол Санта-Фе жолына Колорадо арқылы қарапайым қалыңдықпен жүріп өтетін жолмен оңтүстікке байланыс ұсынды. Бернард бекінісі 1866 жылы өртеніп, қайта салынбады. Бірнеше жылдан кейін трансконтиненталдық теміржол Американың екі жағалауын біріктірді, ал пойыз саяхаты құрлықтағы саяхатты көбінесе алмастырды.

Шекаралық әскер бекеті

Фортты 1849 жылғы маусым айында АҚШ армиясының лейтенанты Дэниел П. Вудбери АҚШ Үкіметі атынан американдық тері компаниясының мүшесі Брюс Хасбандтан 4000 долларға сатып алды. Сол айда қамалға үш кавалериялық рота келді, ал 1849 жылғы 12 тамызда 6-шы жаяу әскерінің "G" ротасы келді. Форт көбінесе иммигранттарды қорғау және иммигрант жолдарымен оларды жабдықтау үшін әскерге берілді. 1851 жылы Форт-Ларамидің алғашқы шарты жасалды. Форт-Ларамидің ең ерте сақталған суретін 1858 жылы Сэмюэл С. Миллз түсірген. Ол ескі, саз кірпіштен салынған форттың (Форт Джон) қалдықтарын және парад алаңының маңында шашыраңқы ағаш және саз кірпіштен салынған ғимараттарды көрсетеді.

Сәулет

Форт Ларамиді 1849 жылғы 26 маусымда әскерилер сатып алғаннан кейін, келесі жылдары көптеген ғимараттар салынды. Құрылыс басталғанда, прогреске кедергі келтіретін көптеген факторлар болды. Олардың ішінде жұмысшылардың жетіспеуі, суық қыстар, судың тапшылығы және айналасында ағаш пен тас материалдарының шектеулі болуы жатты. Бұл мәселелердің біріне шешім – ғимараттарды салуда қамыр кірпіштерін пайдалану болды. Қамыр кірпіштері арзан материал болатын және суық климатта қажетті жылуды сақтап тұруға мүмкіндік берді. Қамыр кірпіштерімен қатар, көптеген ғимараттар бетоннан, ал кейбіреулері ағаштан салынды. Әртүрлі құрылыс материалдарын қолдану Форт Ларамиге ерекше эстетикалық көрініс сыйлайды. 1849 жылы салынған «Ескі Бедлам» Вайоминг штатындағы ең көне әскери құрылым және Форт Ларамидегі ең танымал ғимарат болып саналады. «Ескі Бедлам» Форт Ларамидегі офицерлердің алғашқы жатақханасы болды. Оны түрлі шендегі және отбасылық жағдайы әртүрлі офицерлер пайдаланды, себебі басқа тұрғын үйлер әлі салынбаған еді. «Ескі Бедламда» жеке өмірге мүмкіндік аз болды, себебі ортақ ас үйлер пайдаланылды және әскерилер бөлмелерін бөлісіп тұрды. 1881 жылы «Ескі Бедлам» екі пәтерлі үйге айналдырылды. 1849 жылы салынған «Пост трейдерлерінің дүкені» де болды. Бұл дүкен әскер, үндістер және батысқа саяхаттап бара жатқан пионерлерге қажетті жабдықтармен қамтамасыз етті. Форт жұмыс істеген жылдар ішінде «Пост трейдерлерінің дүкені» мен кешеніне көптеген қосымшалар салынды. 1852 жылы солтүстік бөлігі тастан салынды, ол дүкеннің бас кеңсесіне айналды. 1883 жылы тағы да қосымшалар салынды, олар бар және офицерлер клубының жатақханасы ретінде пайдаланылды. Форт Ларами жұмыс істеген жылдары тұрғын үйлер үшін тағы бірнеше ғимарат салынды. Біріншіден, капитандық жатақхана 1868-1870 жылдары салынды. Капитандық жатақхананың жоспары құрылыс барысында өзгертілді, нәтижесінде жұқа баспалдақпен екі пәтерлі үй пайда болды. Одан кейін 1872-1874 жылдары кавалерия казармасы салынды. Бұл екі қабатты ғимарат Форт Ларамидегі жалғыз казарма болып табылады. Кавалерия казармасының екінші қабатында екі үлкен бөлме болды, әрқайсысында шамамен 60 адамға сыйымдылық бар еді. 1875 жылы хирургтың жатақханасы аяқталды, онда хирург пен оның отбасы келесі 15 жыл бойы тұрды. Хирургтың жатақханасы 1880 жылдардағы түріне келтіріліп қайта жаңартылды. Одан кейін 1884 жылы лейтенант-полковник жатақханасы, «Бёрт үйі» деп аталатын ғимарат салынды. Әк пен бетоннан жасалған «Бёрт үйі» лейтенант-полковник пен оның отбасы үшін арналған еді. «Бёрт үйі» қазіргі уақытта 1887-1888 жылдары лейтенант-полковник Эндрю Бёрт пен оның отбасы тұрған кезеңдегі түріне келтірілген.

Тарихи аудан

1983 жылғы құжатта Ұлттық парк қызметі 536 акрлық тарихи ауданды, үлкен ұлттық тарихи орынның ішіндегі барлық тарихи құрылыстар, ғимараттар, қираған орындар мен нысандарды, сондай-ақ көпір орналасқан жекелеген аймақ ретінде сипаттайды. Ұлттық парк қызметі Форт Ларамиге қатысты оқиғалар мен адамдардың контекстін анықтайтын 36 маңызды физикалық қалдықтарды анықтады. Олардың ішінде 13 тұрған ғимарат, 11 қираған ғимарат және тек негізі ғана сақталған бірнеше ғимарат болды.

Радио

1950 жылдары 19 ғасырдағы бекіністегі өмір туралы көркем әңгіме CBS радио бағдарламасы «Форт Ларамиде» көрсетілді.

Фильм

"Ақ қауырсын" (1955) фильмінде Форт-Ларами жер өлшеуші Джошуа Таннер мен 6-шы АҚШ кавалериясының полковнигі Линдсей өміріне негізделген оқиғалардың орталық нүктесі болып табылады. Форт Джеймс А. Миченердің "Жүз жылдық" романында және одан кейінгі телесериалында көптеген тарауларда маңызды орын алады. Сонымен қатар, Форт Тейлор Шериданның "Орегон жолы" бойынша жасаған "1883" атты көркем туындысында, "Yellowstone" сериалының алға тартуында да көрсетілген.

Ойындар

Форт-Ларами — The Oregon Trail (1971) компьютерлік ойын сериясындағы бірнеше тоқталымдардың бірі. Форт-Ларами Age of Empires III: The War Chiefs (2006) кеңейтімдегі "Бозман жолы" миссиясында Чейтон Блэкпен одақтас болды.