Кіріспе

Раггиди Энн – американдық жазушы Джонни Груэллдің (1880–1938) жас балаларға арналған кітаптар сериясында жасалған ойдан туған кейіпкер. Раггиди Энн – қызыл жіптен жасалған шашы және үшбұрышты мұрыны бар матадан тігілген қуыршақ. Бұл кейіпкер 1915 жылы қуыршақ ретінде құрылып, 1918 жылы жарық көрген «Раггиди Энн оқиғалары» кітабы арқылы көпшілікке таныстырылды. Кітаппен бірге қуыршақтың да сатылуы осы идеяның үлкен сәттілікке ие болуына себеп болды. «Раггиди Эндидің оқиғалары» (1920) атты жалғасы оның інісі Раггиди Энди кейіпкерін енгізді. Сонымен қатар, сүйікті Белинди сияқты қара түсті мамми қуыршағы да кітаптардағы және қуыршақтардағы кейіпкерлердің бірі болды.

Шығу тегі

Джони Груэлл жасаған Раггиди Энн қуыршағы мен оған байланысты оқиғалардың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ қуыршақтың пайда болуы туралы көптеген аңыздар мен әңгімелер кеңінен таралған. Грюэллдің өмірбаянын жазған және Раггиди Энн тарихшысы Патрисия Холлдың сөзіне қарағанда, қуыршақтар «бірнеше аңыз айналымының ортасында қалған – шындық дәндерін қамтитын, бірақ тарихтан гөрі аңызға жақын топтамалар». Бұл жағдайды одан да қызықты ететін нәрсе – Джонни Груэллдің, әдейі ме, әлде өзінің танымал юморымен ме, осы аңыздардың көпшілігін бастағандығы, және олардың кейбіреулері Раггиди Энн мен Эндидің нақты тарихы ретінде қайта-қайта айтылып келеді. Холл былай түсіндіреді, жиі айтылатын аңыз бойынша, Грюэллдің қызы Марселла әжесінің шатырынан беті салынбаған мата қуыршақты әкелген, сосын Грюэлл Марселланың әжесіне жоғалған көзіне аяқ киімнің түймесін тігуді ұсынған. Холл бұл оқиғаның 1900 жылдан 1914 жылға дейін болғандығы айтылады, ал орны Индианаполис, Индиана, Кливленд, Огайо немесе Коннектикуттың ауылдық аймақтары деп көрсетіледі. Бірақ Грюэллдің әйелі Миртлдің айтуынша, оның күйеуі күйеуінің ата-анасының Индианаполистегі үйінің шатырынан ұзақ уақыттан бері ұмытылған, қолмен жасалған мата қуыршақты XX ғасырдың басында, қыздары тумас бұрын тауып алған. Бұл оқиға расталмағанмен, Миртл Грюэлл еске алады: «Ол шатырдан бір нәрсе іздеп еді. Оны іздеп жүргенде, анасы әпкесі үшін жасаған ескі мата қуыршақты тапты. Ол қуыршақтың жақсы оқиға болатынын айтты». (Марселла вакцинаның қосымша әсерінен емес, жұққан вакцинадан қайтыс болды.) АҚШ-тың патенттік кеңсесі 1915 жылдың 23 қарашасында Раггиди Энн атауы үшін Груэллдің тауар белгісіне тіркеу туралы өтінішін (107328) тіркеді.

Ертедегі кітаптар мен қуыршақ дизайны

Raggedy Ann Stories (1918) Джонни Груэллдің жазған және суреттеген, ал П. Ф. Волланд компаниясы басып шығарған, оның матадан жасалған қуыршақ кейіпкері мен достары туралы кітаптар сериясының алғашқысы болды. Кітаптың бірінші басылымында Груэллдің қуыршақтың пайда болуы және оған байланысты әңгімелердің өзіндік нұсқасы да бар еді. Груэллдің отбасы мүшелері, Raggedy Ann қуыршағының бастапқы үлгілерін Коннектикут штатының Норвок қаласында жасап, кітаптарды сатуға көмектессе де, Груэлл көп ұзамай өзінің негізгі баспашысы – П. Ф. Волланд компаниясымен өнімді сату туралы келісімге келді. 1915 жылы Raggedy Ann қуыршағының дизайнына патент алғаннан кейін, 1920 жылы Груэлл жалпы мақсаттағы еркек қуыршақтың дизайнына да патент алды. 1920 жылы әдебиеттегі тұңғыш дебютінен кейін көп ұзамай, Raggedy Andy Волландтың саудалық өндірісіндегі қуыршақ ретінде пайда болды. Бірінші Raggedy Ann кітабының сәттілігінен кейін, Груэлл 1938 жылы қайтыс болғанға дейін әр жыл сайын кем дегенде бір Raggedy Ann және Raggedy Andy әңгімесін жазып, суреттеп шығарды. Соңғы жылдары Груэлл ұлы Уортпен бірге Raggedy Ann және алтын шалғын (1935) сияқты кейінгі кітаптарының иллюстрацияларымен және газеттерде жарияланған Raggedy Ann мақалдарының сериясымен айналысты. 1938 жылы, Джонни Груэлл қайтыс болған жылы, оның алғашқы Raggedy Ann кітабы 3 миллионнан астам дана сатылды. Raggedy Ann қуыршақтарының сатылымы да артып келе жатты. П. Ф. Волланд компаниясының алғашқы өндіруші – Non Breakable Toy Company компаниясынан алған 24 дюжина қуыршаққа жасаған алғашқы тапсырысы өндірістің алғашқы сегіз айында 3200-ге дейін өсті. Оның танымалдылығы артып келе жатқанда, Груэлл Волландқа өзінің кітаптарының жалғыз баспашысы болып қала берген жағдайда, қуыршақтарды өндіру және сатуға эксклюзивті құқық берді. 1938 жылы Груэлл қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Мюртель (Сванн) Груэлл өзінің шығармаларына, тауарлық белгілеріне және патенттеріне, соның ішінде Raggedy Ann мен Andyге қатысты құқықтарды қамтамасыз ету үшін қосымша заңдық шаралар қолданды. Ол сондай-ақ Джонни Груэлл компаниясы арқылы, автордың кітаптарын бірнеше жыл бойы басып шығарды, Груэллдің басқа әдеби кейіпкерлерінің арасында Raggedy Ann мен Andyді насихаттауды жалғастырды. (П. Ф. Волланд, оның негізгі баспашысы, Ұлы депрессия кезінде кітап басып шығару бизнесін тоқтатты.)

Мұра

1940 жылдардың соңына қарай "Раггиди Энн" атты кітаптардың сатылымы 7 миллион данадан асты. Бобс Меррилл компаниясы кейіннен Macmillan Inc., одан кейін Simon & Schuster компанияларының бір бөлігіне айналды, ал Hasbro Knickerbocker Toys компаниясын сатып алды. Осылайша, Hasbro Raggedy Ann жұмсақ қуыршағының тауарлық белгісіне ие, ал қалған барлық тауарлық белгілер қазіргі уақытта Paramount Global компаниясының бөлімшесі болып табылатын Simon & Schuster компаниясына тиесілі, бірақ Penguin Random House компаниясына сатылу процесінде, ол әлдебір уақытта тарап кетеді. 1915 жылғы қуыршақ дизайнының түпнұсқасы, сондай-ақ "Raggedy Ann Stories" (1918) және "Raggedy Andy Stories" (1920) кітаптары авторлық құқықтарының мерзімі өткендіктен, жалпыға қолжетімді доменде. Раггиди Энн және Раггиди Энди қуыршақтары мен оларға байланысты естеліктер коллекционерлер арасында ізделіс тудыратын заттарға айналды. Қуыршақтар мен кітаптардан басқа, осы тақырыбқа байланысты басқа да заттар шығарылып келеді, оның ішінде әңгімелер комикс кітаптарына, аудиожазбаларға, анимациялық фильмдерге, теледидар мен театрлық қойылымдарға бейімделуде.

Құрметтер мен сыйлықтар

Раггиди Энн қуыршағы 2002 жылдың 27 наурызында Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Ұлттық ойыншықтар даналық залына енгізілді. Рагги Энди 5 жыл өткен соң, 2007 жылдың 8 қарашасында осы залда танылды.

Қарым-қатынас кітаптары

Джонни Грюэлл, Раггиди Энннің авторы, ондаған туысқан шығармалардың авторы болған және/немесе суреттемелерін салған. Оның өлімінен кейін, 1938 жылы, көптеген басқа кітаптар да жарық көрді, және кейбір жағдайларда олар Грюэллдің есімімен шығарылды. Бұған қоса, Этель Хейс сияқты басқа авторлар да көптеген шығармалар жазды және/немесе суреттеді, ол 1944 жылдан бастап Saalfield Publishing Company компаниясы үшін Раггиди Энннің көптеген оқиғаларын суреттеген.

Рагги Энн мен Эндидің өсіру және үйрену кітапханасы

Lynx баспасында басылып шыққан жиырма кітаптан тұратын жинақ, әр әңгімесінде сабақ бар, мысалы, біреу басқа жерге көшіп кеткенде достықты сақтау немесе ата-аналар неге жұмысқа бару керек. Раггиди Энн мен Энди Марселланың ойын бөлмесінде көптеген басқа ойыншықтармен бірге тұрады, мысалы, француздық қуыршақ Бабет, Раггиди Дог, бүгілген тізелі түйе, Күндізгі Қоян, Бульбашки клоун, Тим ойыншық солдат және басқалары. Күндізгі қоян үйге келеді: Марселла Күндізгі қоянды шатырда тауып, оны балабақшаға әкеледі, онда басқа ойыншықтар өздерінің таланттарын көрсетеді. Қоянның өзінде ешқандай да таланты жоқ, бірақ ол Марселланың шарларын құтқару үшін биікке секіріп, басқа ойыншықтардан құрметке ие болады. Кішкентай аюдың проблемасы: Марселламен циркке барғанда, Рагги Энн мен Энди Кішкентай аюмен кездеседі, ол ата-анасымен көп уақыт өткізе алмайтынына қатты қайғырады. Олар оған ата-анасы басқаларға қуаныш сыйлап жатқанын түсіндіреді, сондықтан Кішкентай аю өзінің болашақ өнер мансабына назар аударуды шешеді. Сэм Лэмб көшіп кетеді: Марселла Сэм Лэмбті өзінің қонақтағы туысына береді. Ойыншықтар досын сағынады, сондықтан олар құйрықтар арқылы хат жібереді және Сэмнің бақытты жаңа үйін тапқанын біледі. Раггиди Дог құтқаруға келді: Раггиди Дог Раггиди Мысық балабақшаға келгенде қызғанышпен қарап, оны Раггиди еліне қуа жетеді және ағашқа тіреп қояды. Өзінің қателік жасағанын түсінген ит мысықты құтқарып, олар дос болады. Түйенің не қабілеті бар?: Бүгілген тізелі түйе таланттар көрсетілімінде не істеу керектігін ойлап таба алмайды, бірақ ол ойыншықтардың жабдықтарын таланттар көрсетіліміне тасымалдауға қабілетті екенін біледі. Бабеттің қорқынышты түні: Қуыршақтар ойын үйінде түнегенде, Бабетті достарының қорқынышты әңгімелері қорқытады, бірақ олар оған қорқуға ештеңе жоқ екенін сендіреді. Жақыннан өткен қауіп: Ойыншықтар жасырынған кезде, клоун Баблз қоймаға кіргізіліп қояды, сондықтан бәрі оны босатуға тырысады. Ызалы аюдың шеруі: Марселла үйге Ызалы деп атаған аюды әкеледі. Ойыншық өз атына лайық болуға міндетті, бірақ Раггиди Энн оған шынайы сезімдерін көрсетудің дұрыс екенін үйретеді. Ол солай істеген соң, Ызалы аю Тедди аюлар шеруіне жетекшілік етуге таңдалады. Қадамдар қорабы: Раггиди Энди Марселланың туған күніне алған қадамдар қорабына кіреді. Басқа ойыншықтар көңілдері толмайды, сондықтан олар онымен ойынды ауыстырады. Раггиди Догтың сүйегі: Раггиди Дог аулада көмілген сүйекті тапқанда мақтанады, бірақ ол Марселланың нағыз күшігі Фидоға тиесілі екенін біледі. Қораптағы Джек: Марселланың туысы басқа ойыншықтармен ойнағысы келмейтін Қораптағы Джекке қосылады, сондықтан олар циркті ойнап, оны қосылуға шақырады. Доп ойнайық: Марселланың туысының үйіне барғанда, Раггиди Энн мен Эндиге бейсбол ойынына қатысуды сұрайды, бірақ Энди өзінің жақсы ойыншы емес екенін біледі. Шатырдағы ойнау: Ойыншықтар ойын бөлмесі боялғанда шатырға қойылады. Бастапқыда олар бұл қадамға ренжіген, бірақ олар жәшіктерді қазып, "Алтын сәлкеш пен үш аю" қойылымын қойып, көңіл көтереді. Раггиди Дог бөлісуді үйренеді: Фидо өзінің доптарын Раггиди Догқа қалдырады, ол басқа ойыншықтармен ойнауын қаламайды. Раггиди Эндидің керемет кеші: Раггиди Энди ойыншықтар жаздың алғашқы күнін тойлау үшін кеш өткізуді ұсынады. Әркімге міндеттер беріледі, бірақ ол әшекейлеуге біреуді тағайындауды ұмытып кетеді. Түнгі қонаққа бару: Марселла Санни Бэниді түнгі қонаққа ертіп барар деп таңдағанда, қоян оның досының ойыншықтары оны ұнатпайды деп уайымдайды. Туған күнгі тосын сый: Ойыншықтар түйенің туған күнін тойлауға дайындалу үшін міндеттерді тағайындады, бірақ Бабеттің назары басқа жаққа бұрылып, гүл шоғын импровизациялауға мәжбүр болады. Бульбашки жәрмеңкеге барады: Бульбашки клоун Раггиди елі жәрмеңкесінде жүлде алу үшін жонглерлікпен айналысады, бірақ ол жонглерлік доптарын алып келуді ұмытып кетеді. Тимнің үлкен оқиғасы: Жаңбырлы күні Раггиди Энн басқа ойыншықтар үшін әңгіме оқып беруді шешеді. Ойыншық солдат Тимге қызық емес, бірақ ол драмаға тез араласады және өзін батыр деп санайды. Раггиди Энн мен Эндидің өсу және үйрену кітапханасы: ата-аналарға арналған нұсқаулық: әңгімелер мен тақырыптардың түйіндемесін, сонымен қатар балаларға арналған іс-шараларды қамтиды.

Басқа бейімделулер

Raggedy Ann және Энди кітаптарына қатысты көптеген келесі бейімдемелер жарық көрді, сондай-ақ кейіпкерлер басқа да медиа түрлерінде пайда болды.

Танымал мәдениетте

1971 жылы Magic Kingdom-дегі «Петер Пэннің ұшуы» аттракционының түпнұсқалық нұсқасында, Raggedy Ann және Andy қуыршақтары аттракционның басында шай ішіп отырған көрінеді. Бұл шағын көріне 2018-2019 жылдарға дейін сақталды, содан кейін орындық пен қарапайым қуыршаққа алмастырылды. Raggedy Ann шары 1984 және 1986 жылдар аралығында, сондай-ақ 1991 жылы Мейсидің Алғыс айту күні шеруінде төрт рет ұшты. 1996 жылғы Disney анимациялық фильмі «Джеймс пен алып персик» фильмінде Raggedy Ann қуыршағын ұстаған қызды көруге болады. Барбара Бирд (Венди) жабық вагонмен саяхат жасағанда Raggedy Ann қуыршағын ұстап тұр. Батысқа қарайғы саяхат кезінде (1840-1880 жылдар) Джонни Груэлл бала болған болар еді. «Вагондық пойыздар» сериалының 4 маусым, 31 бөлімінде табылған. «Түнгі тығырықта» Молли Коддл кейіпкері «Рождество алдындағы қасірет» фильміндегі Салли кейіпкері сияқты, сол атақты тоқыма қуыршақтан шабыттанған болуы мүмкін. Raggedy Ann және Raggedy Andy «Оңтүстік Парк» анимациялық сериалының «Қиял елі» трилогиясында жақсы жаратылыстардың арасында пайда болады. Стэн Марш Хэллоуинге «Пинкиде» Raggedy Andy болып киінген, бірақ Вендинің Чубакка болып киінуге шешкенін білмеді, Raggedy Ann емес. Кейіннен Стэннің костюмі «South Park Rally» ойынында ойналатын кейіпкер ретінде пайда болды. Күдікті Annabelle қуыршағы – Эд пен Лорейн Уорреннің Коннектикут штатының Монро қаласындағы үйінде тұратын Raggedy Ann қуыршағы. Gooseworx-тің «The Amazing Digital Circus» анимациялық сериалындағы Рагата кейіпкерінің Raggedy Ann негізінде жасалғаны айтылды. Американдық музыкант Бектың тұңғыш студиялық альбомы «Golden Feelings» мұқабасында Raggedy Ann қуыршағы бейнеленген.

Қоғамдық коллекциялар

Грюэллдің туған қаласы Аркола, Иллинойс штаты, бұрын жыл сайынғы Раггиди Энн және Энди фестивалінің және Раггиди Энн және Энди мұражайының орны болған. Мұражай 2009 жылы жабылып, фестиваль тоқтатылды. Мұражай қорының бір бөлігі Strong National Museum of Play мұражайына сыйға берілді. Жиынның қалған бөлігі Арколадағы Роком бақтары ойын-сауық паркіне көшірілді.