Кіріспе

Триатлон – бірнеше спорт түрінен құралған жарыс болғандықтан, көптеген техникалық жабдықтар басқа спорт түрлерінен алынып келген, немесе жарысқа жылдам қатысу және спортшылардың қауіпсіздігін арттыру үшін арнайы жасалған.

Үшбұрыш киімдер

Трикостюм – триатлонмен айналысатын спортшылар үшін арнайы жасалған, теріге жақын киім, ол жарыс барысында жүзуден велосипедке, велосипедтен жүгіруге ауысқанда ыңғайлылықты қамтамасыз етеді және киім ауыстыру қажеттілігін жояды. Әдетте трикостюм бір бөліктен тұрады, бірақ жеке шорт пен көйлекшенің бөлек жиынтығы да бар. Мұндай жиынтықтар көбінесе жарыс ұзақтығына байланысты, ыңғайлылықты бағалайтын спортшылар таңдайды. Барлық трикостюмдерде велосипедпен жүргенде ыңғайлы болу үшін кіріктірілген велосипедтік төсем (шамз) болады. Дегенмен, бұл төсем велосипедке арналған дәстүрлі шорттардағыдан жұқарақ болып келеді, бұл спортшыға қосымша үйкеліссіз жүгіруге мүмкіндік береді. Дәстүрлі трикостюмдерде жүзу кезінде иықтың еркін қозғалуын қамтамасыз ету үшін жеңдері болмайды, бірақ соңғы кезде тығыз жабысатын жеңдері бар трикостюмдерге сұраныс артып келеді. Трикостюм материалының маңыздылығы зор, себебі спортшылар жүзуден велосипедке ауысқанда киім тез кебуі керек, соның арқасында велосипедпен жүру кезінде ыңғайлы болады. Материалдың ылғалды сыртқа шығару қабілеті немесе тыныс алатын болуы қажет, өйткені велосипедпен жүру және жүгіру тер шығаруға себеп болады, ал трикостюм денеге жақын киіледі. Ашық суда жүзуге арналған жүзу көзілдіріктерінің линзалары көбінесе түрлі түсті немесе айна тәрізді болады, себебі су бетінен шағылысқан жарық жүзушінің көзін алаңдатады немесе көру қабілетін жоғалтады, нәтижесінде ол қайда жүзе бастағанын білмей қалады.

Мойыз киімдері

Триатлонның ашық судағы жүзу кезеңдерінің көпшілігі суық болғандықтан, көптеген қатысушылар гидрокостюм киеді. Дегенмен, снорклинг немесе серфинг үшін жасалған стандартты гидрокостюмдер жүзуге арналғандай оптимизацияланбаған, себебі иықтағы тығыздық жүзу кезінде қолдың еркін қозғалысын тым шектейді. Қазіргі заманғы триатлонға арналған гидрокостюмдерді 1987 жылы Дэн Эмпфилд ойлап тапты және олар триатлоншылардың қажеттіліктеріне қарай жасалған, әдетте келесідей мүмкіндіктерді қамтиды:

Иық аймағында жұқарақ және/немесе икемдірек резина, сондай-ақ жеңсіз нұсқалары да бар. Ауысу кезінде жылдам шешу үшін ұзын сыдырғыштар және кейде білек/тобық сыдырғыштары. Сонымен қатар, триатлонға арналған гидрокостюмдердің беті өте тегіс, бірақ көбінесе нәзік болады. Бұл сырғалған беткей сумен үйкелісті азайтуға және жылдам жүзуге көмектеседі, бірақ құмды серфинг тақтасымен жанасқанда оңай зақымдануы мүмкін. Гидрокостюмнің тағы бір артықшылығы – жамбас және аяқтар аймағындағы қосымша жүзуге қабілеттілік, бұл бәсекелестерге айтарлықтай үстемдік бере алады. Нақты ережелер жарысқа қарай өзгереді, бірақ гидрокостюмде жарысудың заңдылығы әдетте жарыс күні судың температурасына байланысты. Су температурасы белгіленген шектен жоғары болса, гидрокостюм киюге рұқсат берілмейді, ал су температурасы төмен болса, міндетті болады және екеуінің арасында – қалау бойынша болады. Мысалы, Британдық триатлон ережелері 22°C жоғары температурада гидрокостюм киюге тыйым салады және 14°C төмен температурада міндетті деп белгілейді. Егер спортшы гидрокостюмде жарыспаса, онда ережеде рұқсат етілген кез келген басқа суға түсу костюмін киюге құқылы. Қазіргі ITU ережелері бойынша гидрокостюмдердің қалыңдығына қатысты ереже бар. Қалыңдығы 5 мм-ден аспайтын гидрокостюмдер ғана қолданылуы мүмкін. Көптеген триатлонға арналған гидрокостюмдердің қалыңдығы 3 мм-ден 5 мм-ге дейін болады.

Рұқсат етілмеген көмек

Кез келген жасанды қозғалтқыш құрылғылар, мысалы, жүзбек қанаттары, ескектер немесе жүзу шұлықтары, сондай-ақ суға түсу костюмінен басқа кез келген флотациялық құрылғыларға тыйым салынады. Құлаққаптар немесе темпо таймер сияқты кез келген құлаққа салынатын құрылғылар да рұқсат етілмейді. Алайда, ITU ресми ережелеріне шнорхельдерге қатысты тыйым салынғаннан кейін, көптеген ұлттық федерациялар да оларды қолдануға тыйым салды. АҚШ-та ITU және WTC (Ironman жарыстары) өткізетін жарыстарда шнорхельдерге тыйым салынған, бірақ USAT-та жоқ. USAT сертификаты бар Том Райли USAT ережелерінің түсініксіздігіне қатысты пікірталасты ресми түрде аяқтады, шнорхельдерге рұқсат етілетінін, себебі олар тыйым салынған заттар тізіміне енбегенін мәлімдеді.

Эргометрлер

Кейбір триатлоншылардың жаттығу орнының жанында ашық суда жүзуге мүмкіндігі болмайды, ал суық климатта жыл бойы сыртқы жағдайда жаттығу жасау қиынға соғуы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін бірнеше жүзу жаттығу құралдары ойлап табылды, оның ішінде Vasa Swim Trainer сияқты эргометрлер немесе Endless Pools сияқты шағын жүзу бассейндері.

Триатлон велосипедтері

Триатлон велосипедтері – әуе динамикасын оңтайландыруға арналған жол велосипедтерінің бір түрі. Көптеген триатлондарда велосипедшілер басқа жол жарыстарындағыдай бір-біріне жақын жүрмейді, сондықтан триатлоншылар желге қарсы кедергіні азайтатын велосипедпен жүру арқылы үлкен артықшылыққа ие бола алады. Триатлон велосипедінің ең айқын ерекшелігі – "аэро-барлар" деп белгілі рульдер (төменде қараңыз). Сонымен қатар, триатлон велосипедінің көптеген бөліктері аэродинамикалық пішінде жасалған: раманың құбырларының қимасы дөңгелек емес, сопақ немесе тамшы тәрізді; руль дөңгелек емес, жалпақ болуы мүмкін; доңғалақтарда спицалардың саны азайтылған, тіпті дәстүрлі спицалы доңғалақтардың орнына көміртек талшығынан жасалған три-спицалар немесе дискілер қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, жол велосипедтерінде рұқсат етілмейтін "радикалды" рамалар триатлонда қолданылуы мүмкін, сондықтан Zipp 2001, Softride және Kestrel сияқты "дәстүрлі емес" рамалар да жиі кездеседі. Триатлон велосипедтері әдетте өте "агрессивті" геометрияға ие, яғни құбырлардың тік (жарлыға жақын) бұрыштары және отырыққа қарағанда төмен орналасқан руль мен руль тіреуі бар. Бұл позиция велосипедшінің денесін төмендету арқылы аэродинамиканы жақсартуға және жалпы "соққы профилін" кішірейтеді. Бұған қоса, көптеген триатлоншылар осы позицияда велосипед тебу жүгіруге қатысты бұлшық еттерді сақтауға көмектеседі деп санайды, себебі педаль итеру үшін жүгіруге қатысты емес бұлшық топтары қолданылады. Триатлонға арналған велосипед тұжырымын 1980 жылдардың соңында Ральф Рэй және Дэн Эмпфилд жасаған. Триатлон велосипедтері көбінесе уақыттық жарыстарда қолданылатын уақыттық жарыс велосипедтеріне ұқсас. 1989 жылы Эмпфилд "аэробарлардан бастап жасалған" триатлонға арналған Quintana Roo Superform велосипедін жасады, ол "аэро" позицияда аэродинамикалық артықшылықты және күшті арттырды. Эмпфилдтің велосипедінде 650c доңғалақтары және сол кездегі ерекше 80 градус орындық бұрышы болды. Көптеген кәсіби триатлоншылар бастапқыда "тік" дизайнға күмәнмен қарады, бірақ Рей Браунинг осы велосипедте Ironman New Zealand жарысында велосипед және жалпы жарыс рекордтарын жаңартқанда, бәсекелес Скотт Тинлиден 30 минутқа озып кеткенде, бұл тұжырым қалыптасты. Аэродинамикалық пішін, тіпті көміртек талшығы қолданылса да, салмақтың біршама артуына себеп болады. Көптеген төбелерге толы жарыстарда, баяу көтерілулерде көп уақыт жұмсалатын жағдайларда, жеңіл салмақты дәстүрлі жол велосипеді артық болуы мүмкін.

Аэробарлар

Аэробарлар, сондай-ақ "три-барлар" деп аталады, велосипедшінің ауа кедергісін азайтуға арналған рульдер. 1980-жылдары триатлон аэродинамикалық геометрияны қолданатын велосипед спортының дамуында маңызды рөл атқарды. Аэробарлар уақыттық жарыстар және трек велоспортының кейбір жарыстары сияқты велосипед спортының басқа түрлерінде де қолданылады. Жол велосипедтерінің әдеттегі қисық рульдерінің орнына, аэробарлар "бағыт рульдеріне" немесе "төбе мүйіздеріне" бекітіледі. Рульдің алға қарай созылған бір жұбы, вилканың саңылауындағы рульдің ортасынан тікелей шығады. Рульдің ортасындағы жұмсақ төсеніштер немесе жастықшалар спортшының шынтақтарын және/немесе алқызыл сызықтарын қолдайды, ал қолдар орталық рульді ұстап тұру үшін алға созылады. Бұл позицияда велосипедшінің шынтақтары денеге жақын орналасады және оның денесі тік позицияға қарағанда төмендейді. Тежегіштер рульдің бүйірлік мүйіздеріне орнатылады; тежеу немесе маневр жасау қажет болғанда, жүргізуші оларды орталық рульдің орнына ұстайды. Көбінесе, дерайлерлік ауыстырғыштар аэробарлардың ұштарына орнатылады, бұл спортшыға аэродинамикалық позициясын бұзбай беріліс қатынастарын өзгертуге мүмкіндік береді. Аэробарлармен жүру көбінесе "агрессивті" геометрия деп аталатын тік орындық түтігінің бұрышын ұстау арқылы жеңілдетіледі. Бұл позицияның алға қарай бағытталған сипаты дәстүрлі орындық түтігінің бұрышы мен тік позицияға қарағанда басқаруға қиын. Велосипедке төмен аэробарлар орнатылған кезде, маневрлеу мүмкіндігі аэродинамикалық позицияның артында қалады. Халықаралық триатлон одағы, драфтқа рұқсат етілген жарыстарда қолданылатын аэробарлардың өлшемдерін реттейді. Драфтқа рұқсат беретін триатлондар, триатлонның велосипед кезеңінде топтық түрде велосипед тебуге мүмкіндік береді, бұл спортшыларға өте агрессивті геометриямен бәсекелесуге мүмкіндік береді, бірақ осалдық азайғандықтан қауіпсіздік төмендейді. Бұл жарыстарда өнер көрсететін кәсіби триатлоншылар дәстүрлі қисық рульдерге орнатылған "қысқа" аэробарларды қолданады.

Триатлон аяқ киімі

Триатлон аяқ киімі жарыста қолданылатын велосипед аяқ киіміне ұқсас, велосипедшінің аяғын педальдарға бекітетін автоматты тұтқалары (клипсіз) бар. Триатлон аяқ киімдері көбінесе осы тәсілге оңтайландырылған: оларды жамылғысыз қолдануға ыңғайлы болу үшін жұмсақ төселген, жүзуден кейін судың тез ағып кетуіне арналған тесіктері бар және қазіргі заманғы жарыс аяқ киімдеріндегідей үш таспа, бау немесе ратчетті құлыптар емес, бір немесе екі велькро таспасымен жабылады. Велькро таспалары көбінесе аяқтың сыртынан ішке қарай жабылады, бұл дәстүрлі емес конструкция ашық қалған таспаларды тізбек пен велосипедтен алыс ұстайды, жарыстың басында немесе соңында таспалары шешілген аяқ киіммен педаль басқанда олардың араласуына жол бермейді. Көптеген бәсекелес триатлоншылар уақытты үнемдеу үшін жарыс бойы аяқ киімдерін педальдарға бекітілген күйде қалдырады. Бұл спортшының жүзуден кейін ылғал, жалаңаш аяқпен велосипедке секіріп, аяқтары аяқ киімнің үстінде тұрып, аяқ киімге енгізіп, бекіту үшін тоқтамай, лайықты жылдамдыққа дейін педаль басқанын білдіреді. Сол сияқты, спортшы велосипедтен жүгіруге өту кезінде аяқ киімінен аяқтарын шығарып, өтпелі аймаққа жалаңаяқ жүгіреді, велосипед аяқ киімінің қиындығымен жүгіруге тырыспайды.

Гидратациялық жүйелер

Барлық басқа нәрселер сияқты, триатлоншылар су бөтелкелерін мүмкіндігінше аэродинамикалық етуге тырысады және көбінесе су бөтелкесіне қол жеткізу қажеттілігін азайтуға ұмтылады, себебі педальдау үзіліп, жарыскердің жылдамдығы төмендеуі мүмкін. Триатлоншылар су бөтелкелерін әдеттегідей емес жерлерге орнатуға тырысады, мысалы, есектің артына тіреуге, осылайша бөтелкелердің желден қорғалатынына сенімді. Алайда, “Triathlete” журналының соңғы жел тоннеліндегі зерттеуі көрсеткендей, бұл тәсіл кері нәтиже береді, өйткені ол спортшының иісті арқасынан өтетін ауаның ламинарлық ағынын бұзады. 2003 жылы Дэн Эмпфилд жүргізген жел тоннеліндегі зерттеуге сәйкес, ең жақсы конфигурация – велосипедтің төменгі құбырындағы бір су бөтелкесі (ол орындық құбырына және артқы дөңгелекке ауа ағынын тегістейді). Бұл, су бөтелкесін мүлдем қолданбағаннан гөрі аз кедергі тудырады. Ең көп кедергіні екі су бөтелкесі тудырды: біреуі төменгі құбырда, екіншісі орындық құбырында. Триатлоншылардың аэродинамикалық су беру жүйелеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін көптеген өнімдер жасалды. Мысалдарға Profile Design компаниясының Aerodrink жүйесі кіреді, ол рульге ілмектелген және спортшының қолымен ұстамай-ақ ішуіне мүмкіндік беретін аэродинамикалық бөтелке; сондай-ақ Neverreach жүйесі, ол рульге дейін созылатын түтікпен жабдықталған, көз жасы пішіндес резервуар, орындықтың артына орнатылады. Сонымен қатар, кейбір жоғары деңгейлі триатлон велосипедтері рама құбырларына енгізілген су беру жүйесімен жабдықталған. Ұзақ дистанциялық триатлондарда қатысушылар жарыс барысында пайдаланылған бөтелкелердің орнына ұйымдастырушылардан толтырылған бөтелкелер алады. Егер арнайы бөтелкелер қолданылса, алынған бөтелкенің мазмұны өз бөтелкесіне құйылып, дереу тасталуы керек. Рульге ілмектелген бөтелкелер әдетте осы мақсатта дайындалады. Көмек көрсету станцияларының сыртында бөтелкелерді тастауға рұқсат етілмейді. Ironman жарыстарында жеке көмек жеткізушілерге рұқсат жоқ.

Доңғалақтар

Жарыс велосипедтері үшін кең ассортиментте жеңіл және/немесе аэродинамикалық доңғалақтар бар. Кейбіреулері (аэродинамикалық ободты доңғалақтар, жалпақ спицалар және дәстүрлі 32 спицадан аз спицалар) көптеген велосипед жарыстарында қолдануға рұқсат етілген, ал басқалары, мысалы, көміртекті үш спицалы доңғалақтар (тек үш үлкен, қатты спицасы бар доңғалақтар) көбінесе триатлон және уақытқа қарсы жарыстарда ғана рұқсат етіледі. Әдетте, жеңіл доңғалақтарға басымдық беріледі, және бұл айқын мәселе болғанымен, ол жалғыз фактор емес. Жоғары профильді доңғалақтар (үлкен ободты) дәстүрлі жұқа ободты доңғалақтарға қарағанда ауа ағынының ламинарлық болуына көбірек мүмкіндік береді. Қатты дискілі доңғалақтар да қолданылады, бірақ сыртқы ортада олар көбінесе алдыңғы доңғалақта қолданылмайды, себебі көлденең желде басқару қиын. Дискілі доңғалақтар артқы доңғалаққа орнатылғанда велосипедтің артқы жартысындағы ламинарлық ағынды жақсарту арқылы маңызды аэродинамикалық артықшылықты қамтамасыз етеді. Технологияның соңғы жетістіктері гольф добы сияқты ойықтары бар дискілі доңғалақтардың пайда болуына әкелді, бұл да аэродинамикалық қасиеттерді жақсарту мақсатында жасалған. Дискілі доңғалақтар Кона, Гавайидегі Ironman әлем чемпионатында рұқсат етілмейді, өйткені күшті көлденең жел жиі кездеседі және спортшылар үшін қауіпті жағдай тудырады. Кейбір триатлон велосипедтерінде 650c доңғалақтары (номиналды диаметрі 65 сантиметр) қолданылады, бұл дерлік барлық жол велосипедтерінде қолданылатын стандартты 700c доңғалақтарынан өзгеше. Кіші доңғалақтар жеңіл, көлденең қимасы кішірек (желге қарсы кедергіні азайтады) және велосипедтің жалпы желге қарсы кедергісін азайтады, өйткені ол раманы және велосипедшіні жерге жақындатады. Бірақ, кемшілігі бар: кішкентай диаметр доңғалақтың жанасу нүктесінде қисықтықты арттырады, бұл дөңгелеу кедергісін ұлғайтуы мүмкін. Қай фактор басым екені велосипедшіге, жолдың желділігіне және тіктептігіне байланысты.

Басқа компоненттер

Көптеген триатлоншылар велосипедтерінің аэродинамикасын жақсартуға және салмағын азайтуға ерекше көңіл бөледі. Осының нәтижесінде триатлон индустриясы велосипедтің сан алуан сипаттамаларын жақсартатын көптеген компоненттерді әзірледі. Мысалға, тесігі немесе аралығы жоқ қаңқалы шеңберлер (бірнеше грамм салмақтан айырылып, аэродинамиканы маргіналды түрде жақсартады), велосипедтің рамасының ішінде өтетін тежегіш және жылдамдық өзгерту кабельдері, сондай-ақ салмақты азайту мақсатында болат немесе алюминийдің орнына көміртекті композиттен жасалған түрлі компоненттер бар.

Аяқ киім

Көптеген спортшылар қалыпты жүгіру аяқ киімдерін пайдаланады, бірақ триатлонға арналған жеке аяқ киімдер де бар. Жүгірушілердің аяқ киімдері мен триатлоншылардың аяқ киімдерінің арасындағы бір айырмашылық – триатлоншылардың аяқ киімдерінде судың шығуы үшін өкшесінде тесік болуы мүмкін, бұл аяқ киімнің суға толуына және ауырлауына жол бермейді. Бұл әсіресе ұзақ қашықтыққа жүгіру кезінде маңызды, себебі ұсақ қолайсыздықтар қатты ауыруға айналуы мүмкін. Акваатлон жарысында да осыған ұқсас жағдай болады, онда спортшылар тікелей жүзуден жүгіруге өтеді, соның салдарынан аяқ киімге көп су жиналады.

Иілгіштік аяқ киім байламдары

Триатлоншылар көбінесе аяқ киімнің шнурларын иілгіш шнурлармен ауыстырады, бұл оларға жарыс барысында тоқтап, шнурларын байламай-ақ аяқ киімді киюге мүмкіндік береді. Бұл велосипедтен жүгіріске өту кезінде уақытты үнемдейді, шындығында көптеген спортшылар шаршағандықтан саусалдарын қимылдату қиын болады, сондықтан аяқ киімді шнурлау күткеннен ұзаққа созылады. Бұл шнурлар қалыпты шнурлар сияқты тартылып бекітіледі, бірақ содан кейін қысым механизмі шнурлардың алдын ала белгіленген кернеуін сақтап, киюшіге қолдау көрсетеді, ал иілгіштік аяқ киімді оңай киюге және шешуге мүмкіндік береді. Триатлонға арналған ең танымал бренд – Lock Laces.

Шұлықсыз

Қысқа қашықтық жарыстарда көбінесе шұлық кимейді, себебі оларды жүзу кезінде киюге болмайды, ал оларды киюға жұмсалатын уақытты өтеу мүмкін емес деп есептейді. Егер шұлық кисе, олар әдетте жаттығуға арналған, тез кигізілетін шұлықтар болады. Шұлық кимеу теріге ұстама жасап, ыңғайсыздық тудыруы мүмкін. Триатлоншылар көбінесе жарыс аяқ киімдерінде, шұлықсыз, жоспарланған қашықтықты жүгіруді жаттықтырады. Ұзақ қашықтық жарыстарда көптеген спортшылар, әсіресе жүгіру кезінде шұлық киеді, себебі олардың ұсынайтын жайлылығы уақыт жоғалтудан гөрі маңыздырақ. Сонымен қатар, ұзақ қашықтық жарыстарда кейбір спортшылар төзімділікті арттыру үшін ұзақ сығымдау шұлықтарын қолданады.

Триатлонға арналған арнайы ауысу жабдықтары

Триатлон, тіпті басқа көпсалы спорт түрлерінен де ерекшеленеді, себебі спортшылар жарыс сағаты тоқтамай тұрғанда үш түрдің (суда жүзу, велосипед тебу және жүгіру) арасында ауысуы тиіс. Осының салдарынан, триатлоншылар ауысу процесін жылдамдату немесе оны қолайлырақ ету үшін арнайы жабдықтарды пайдаланады (жоғарыда аталған жабдықтарға қосымша).

Жарыс нөмірлік белбеулері

Жарыс нөмірінің белбеуі – қарапайым, серпімді белбеу, оған пластик құлыпты түйреуіш орнатылған. Аталымынан көрініп тұрғандай, спортшылар көбінесе жарыс нөмірлерін осы белбеуге бекітеді, осылайша жүгіруге дейінгі ауысу кезінде оны жылдам тағуға болады. Бұл әдіс спортшыларға жарыстың соңғы кезеңіне дейін жарыс нөмірін (кейде "биб" деп те аталады) кимеуге мүмкіндік береді, ол ресми талаптар орындалуы үшін қажет болғанда қолданылады. (Ескерту: кейбір жарыстар велосипед кезеңінде де биб киюді талап етеді, мұндай жағдайда оны артына тағу керек. Өтініш, жарыс ережелеріне жүгініңіз). Бұл бекітуді жылдам әрі ыңғайлы етеді және киімге бибті тігіп бекіту қажеттігінен құтылуға көмектеседі.

Резеңкелі ленталар

Кәсіби жарыстарда, әсіресе, велосипедтік аяқ киімді педальдарға бекітілген күйі тік тұрғызу үшін резеңке таспалар қолданылады, бұл ауысу процесін жылдамдатуға көмектеседі. Спортшы велосипедпен ауысу аймағынан шығып, аяқ киімі велосипедте болған күйі велосипедке отырып, дереу педальдеуді бастайды. Резеңке таспалар алғашқы педаль соққысында жыртылады, содан кейін спортшы велосипедті айдап, аяқтары аяқ киімнің үстіне тигенше жүреді, жағдай тынышқанда велосипедті айдап бара жатып аяқтарын аяқ киімге салыстырады. Бұл қарапайым әдіс жарыста ондаған секундты үнемдеуге мүмкіндік береді.