Кіріспе
Люк Ли (12 сәуір 1879 – 18 қараша 1945) – американдық саясаткер, адвокат және газет баспашысы. Демократ болған ол, 1911-1917 жылдар аралығында Теннесси штатынан АҚШ Сенаторы қызметін атқарғанымен көзге түсті. Лия Нэшвиллдегі «The Tennessean» газетінің ұзақ жылғы баспашысы және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан АҚШ армиясының ветераны болды. 1919 жылы ол жақында қуғынға ұшыраған неміс императоры Вильгельм II-ні заңсыз түрде ұрлап әкелуге бағытталған сәтсіз әрекетке жетекшілік етті.
Luke Lea (April 12, 1879November 18, 1945) was an American attorney, politician and newspaper publisher. A Democrat, he was most notable for his service as a United States Senator from Tennessee from 1911 to 1917. Lea was the longtime publisher of The Tennessean newspaper in Nashville, and a United States Army veteran of World War I. In 1919 he led an unauthorized and unsuccessful attempt to kidnap the recently exiled German Kaiser Wilhelm II.
Ерте өмір
Леа Джон Овертон мен Элла (Кокк) Леаның ұлы. Ол Қайта құрудан кейінгі саяси отбасында дүниеге келді және 1830 жылдары Теннессиден екі мерзімге Конгресске сайланған әкесінің үлкен атасы Люк Леаның құрметіне аталды. Бастапқыда демократ Эндрю Джексонның ынталы қолдаушысы болған үлкен Леа кейін Виг партиясының мүшесіне айналды. Леаның анасының бабаларының бірі Уильям Кокк болды, ол 1796 жылдан 1797 жылға дейін және 1799 жылдан 1805 жылға дейін Теннесси штатынан АҚШ Сенатында қызмет етті. Леаның алғашқы білімін үйдегі ұстаздар берді. Ол Теннесси штатының Севанни қаласындағы Оңтүстік университетіне оқуға түсіп, 1899 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1900 жылы магистратураны бітірді. Леа 1899 жылы Севанни Тайгерс футбол командасының "Темір адамдарының" менеджері болды және олардың ойын кестесін ұйымдастырғаны үшін марапатталды. "Тайгерлер" алты күн ішінде бес ойын жеңіп, қарсыластарын 322:10 есебімен ұтты. Осы команда және Люк Леаның рөлі туралы деректі фильм 2022 жылы "Unrivaled: Sewanee 1899" деген атпен шықты. Ол Нью-Йорктегі Колумбия құқық мектебін бітірді, ол 1903 жылы аяқталды. Леа сол жылы адвокаттыққа қабылданды және Нэшвиллде тәжірибе жинауға кірісті.
Ерте мансап
Заңгерлікпен айналысумен қатар, Ли Нашвилл «Америкалық» газетін сатып алу үшін компания құрды. «Нэшвилл Теннессиан» деп қайта ұйымдастырылған газеттің алғашқы редакторы және баспашысы Ли болды. Кейіннен ол «Теннессианды» «Нэшвилл Демократымен» біріктірді, ал оның газеті құрғақ заңды қолдаушылардың бірі болды. Лидің «Америкалықта» және кейін «Теннессианда» жұмыс істеген серіктестерінің бірі Эдвард В. Кармак еді. Ли Кармак басқаратын фракцияның мүшесі ретінде Демократиялық партия саясатына қатысты. 1908 жылы «Америкалықтың» бұрынғы редакторы Дункан Браун Купер және оның ұлы Робин Кармакты атып өлтірді. Кармак жауап ретінде Робин Куперді жаралады. Куперлер 1906 жылы губернатор болып сайланған және 1908 жылы Кармак Демократиялық партияның үміткерлігіне қарсы шыққан Малкольм Р. Паттерсон басқаратын Демократиялық партия фракциясының мүшелері болды. Дункан мен Робин Купер екеуі де екінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін сотталып, түрмеге қамалды. Дункан Купердің үкімі апелляцияда күшін жойғаннан кейін, Паттерсон оған кешірім берді. Робин Купер апелляцияда жеңіске жетіп, істі қайта қарауға құқық алды, бірақ прокуратура істі қайта қарауға келіспеді, сондықтан ол босатылды. Ли Кармак фракциясының жетекшісі болып, Паттерсонды 1910 жылғы сайлау кампаниясынан бас тартуға көндірді.
АҚШ сенаторы
Ли 1911 жылы Теннесси штатының Бас Ассамблеясы Сенатына сайланды; 10 сәтсіз дауыс беруден кейін оның есімі келісімдік шешім ретінде ұсынылып, 11-ші дауыс беруде таңдалды. Ол Оңтүстікте туған демократ президент Вудро Вильсонның прогрессивті саясатының көп бөлігін ынтамен қолдады. 1912 жылы президент болып сайланған Вильсон Азамат соғысынан кейін бұл лауазымға ие болған екінші демократ болды. 63-ші Конгресс кезінде Лиа Конгресс кітапханасы комитетінің төрағасы болды. Әлеуметтік жағынан прогрессивті, бірақ қаржылық тұрғыдан консервативті Лиа тарифтерді төмендетуді, Федералдық резерв жүйесін құруды, ірі корпорацияларды реттеуді және трасттарды таратуды белсенді түрде қолдады. Ол сондай-ақ әйелдердің сайлау құқығы мен ұлттық тыйым салу туралы түзетуді де қолдады. Роберт Ла Фолеттпен одақтасып, оның теңізшілер заңын қолдады. Ол сегіз сағаттық жұмыс күнін жақтады және балалар еңбегіне қарсы болды. 1913 жылы Лиа Сенаттағы ең маңызды жобасын бастады – Теннессидегі теміржолдар мен саяси жемқорлыққа қатысты федералдық тергеуді іске қосуға тырысты. Тергеу нәтижесінде теміржолдар саяси ықпал үшін тегін билеттер таратқаннан бас тартысты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың күшеюі жемқорлық туралы алаңдаушылықты жойды және тергеу тоқтатылды. Лианың өкілеттігі кезінде Он жетінші түзету Сенаторларды сайлау тәсілін штат заңнамалық органдарынан тікелей халық дауысына өзгертіп, жаңартты. Лиа бұл түзетуді қолдады. Лиа 1916 жылы демократиялық партияның кандидаттығына түсті, бірақ Мемфис саяси "лидері" Э.Х. Крамптың әріптесі Кеннет МакКеллардан жеңілді. МакКеллар жалпы алты мерзімге қайта сайланды және бүгінгі күнге дейін Теннесси штатының ең ұзақ қызмет еткен сенаторы болып табылады. Өкілеттігі аяқталуға жақын болса да, Лиа прогрессивті бағдарлама бойынша жұмысын жалғастырды. Ол Луи Брандейсті Жоғарғы Сотқа бекітуге дауыс берді және Сенаттағы бірқатар прогрессивті шараларды, соның ішінде иммиграциялық реформаны, 1916 жылғы Кеме жүзу заңын және 1916 жылғы Кіріс заңын қолдады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Линың сенаттық мерзімі аяқталғаннан кейін көп ұзамай АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Ли АҚШ-тың соғысқа араласуына қарсы болған, бірақ соғыс жарияланғаннан кейін ол АҚШ армиясына қосылып, еріктілерден далалық артиллерия полкін құрды. Лидің полкі федералдық қызметке 114-ші далалық артиллерия полкі ретінде қабылданды, ол 39-шы дивизия құрамында полковник Ли басқаруында болды. Полк Францияда, Сен-Мишель шайқасы мен Маас-Аргонн шабуылында көзге түсті. Ли соғыстағы еңбегі үшін Армияның Еңбекке арналған медалімен марапатталды.
Император Вильгельм ІІ-ді ұрлау әрекеті
1919 жылдың қаңтар айында Лиа және оның 114-ші далалық артиллерия бөлімінен үш офицер мен үш сержанттан құралған топ Нидерландыдағы Кастель-Амеронгенге сапар шегіп, жақында елден шығарылған неміс кайзері Вильгельм II-ні қолға түсіріп, оны соғыс қылмыстары бойынша соттау мүмкіндігі үшін Париж бейбітшілік конференциясына жеткізуге тырысты. Лиаға бірге болған офицерлердің бірі Ларри МакФейл еді. Бұл әрекет, көрінеу, 1918 жылы Коннаут герцогымен болған кездейсоқ кездесуден туындады, ол Лиаға өзінің король Георг V-тің және кайзердің туысы екенін айтқан және еуропалық элита кайзерді қорғайтынын ұсынған еді.
Кейінгі мансап
Соғыс аяқталғаннан кейін Ли Нашвиллге оралып, газетін қайта іске қосты. 1919 жылы ол Америка легионының негізін қалаушылардың бірі болды және түрлі басшылық лауазымдарда көзге түсті. 1929 жылы губернатор Генри Х. Хортон Лоренс Д. Тайсонның қайтысынан босаған Сенат креслосына Лианы ұсынды. Ли бұдан бас тартып, банк және жылжымайтын мүлік бизнесімен айналысуды жөн көрді. Хортон Уильям Эмерсон Брокты ұсынды, ол келісті. 1920 жылдары Ли Нашвиллдегі Колдуэлл және Компания инвестициялық банкісінің ірі инвесторы болды, бұл оның негізін қалаушы Роджерс Колдуэллмен достығының арқасынан болды. Кейіннен банкке қатысты сыбайлас жемқорлық айыптары туғанда, Ли және оның әріптестері де сыбайлас жемқорлыққа қатысқан деген қауесет тарады.
Сотталу және түрмеге қамау
Лиа Солтүстік Каролинада басқалармен бірге, оның ішінде үлкен ұлымен бірге, 1930 жылы Солтүстік Каролинадағы Ашвилл қаласындағы Орталық банк және Траст компаниясының құлдырауына байланысты банктік алаяқтық қылмысы үшін айыпталды. 1931 жылы Солтүстік Каролинада Лиа мен оның ұлы сотқа тартылды. Мемфис қаласындағы көрнекті адвокат Л. Э. Гвинн, қылмыстық құқық саласындағы маман, басқа адвокаттармен бірге шақырылды және Солтүстік Каролинадағы істің егжей-тегжейлі дайындалуы оған тапсырылды. Лиалар жеті айыпталудың үшеуі бойынша кінәлі деп танылды. Люк алты жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Лиалардың шағымдары қаралып бітіскеннен және АҚШ Жоғарғы Соты олардың кассациялық өтінішін қабылдамағаннан кейін, 1934 жылдың мамыр айында екеуі де Ралидегі түрмеге баруға міндеттелді. Лиа 1936 жылдың сәуір айында мерзімінен бұрын босатылды, ал 1937 жылдың маусым айында толық кешірім алды. Өмірінің соңына дейін Лиа өзі мен ұлының қате қудаланғанын және сотталғанын, ал қудалаудың саяси мақсатта болғанын, Солтүстік Каролина мен Теннессидегі республикалық оппоненттерінің Орталық банк пен Трасттың сәтсіздігіне оны жала жапқандығын мәлімдеді.
Өлім және жерлеу
Лия 1945 жылдың 18 қарашасында 66 жасында Нэшвиллдегі Вандербильт университетінің ауруханасында қайтыс болды. Вашингтон Холл деп белгілі үй, Уитленд ауданындағы тарихи маңызы бар жерлер тізіліміндегі маңызды мүлік ретінде тіркелген. Нэшвиллдегі Перси Уорнер паркіндегі Ли Хайтс, қаланың көрікті жерлеріне тамаша көрініс ашатын орын, оның құрметіне аталған. Перси Уорнер паркін құру үшін қажетті жерді Лия және оның отбасы Нэшвилл қаласына сыйға тартқан. Парк Лияның қайнағасының есімімен аталады.
Басқа БАҚ-та бейнелеу
Оңтүстік жазушысы Роберт Пенн Уорреннің "Аспан қақпасында" кітабы 1920 жылдарға және Нэшвилл аймағындағы Колдуэлл және компанияға арналған роман-а-ключ болып саналады, сондай-ақ романшы Питер Мэтью Хиллсман Тейлордың "Мемфиске шақыру" романының кейбір тұстары да осылай.
Ресурстар
Мэри Луиза Лиа Тидуэлл, Теннесси штатының Люк Лиасы, Боулинг Грин мемлекеттік университетінің «Популярлы баспасы», 1993 жыл.